محل تبلیغ شما
ایران در سطح بحرانی آبهای زیرزمینی و استرس آبی

تاریخ خبر: 1394/4/16 00:25:40

ایران در سطح بحرانی آبهای زیرزمینی و استرس آبی

نشر این خبر با ذکر منبع: www.sarzaminjavid.com شایسته است 

بیدارباش ملی برای کم آبی / ایران در سطح بحرانی آبهای زیرزمینی و استرس آبی

میثم دعایی

ایران امروز با مسئله بحران آب دست و پنجه نرم می‌کند و لازمه‌ی اتخاذ روش‌های مدیریت این بحران، شناخت دقیق وضعیت امروز ایران از لحاظ شاخصه‌های آبی است . باید ببینیم امروز کجا هستیم تا درک روشن تری نسبت به آنچه که می‌خواهیم برای حل بحران آب در کشور انجام دهیم داشته باشیم . هدف این یادداشت مشخص کردن وضعیت آبی امروز ایران است آن‌هم بر اساس دو شاخص . یکی میزان تخلیه آبهای زیرزمینی و دیگری استرس آبی در ایران.

تصویر شماره ۱ در این یادداشت ، نقشه استرس آبی در جهان است که بوسیله‌ی انستیتو جهانی منابع طبیعی منتشر شده است . همان‌طور که در این نقشه پیداست، ایران جزو کشورهایی است که میزان استرس آبی در آن «فوق العاده بالا » و بیشتر از ۸۰ درصد است .این بدان معنی است که بیش از ۸۰ درصد منابع آبی ایران که در دسترس کاربران آب است، به طور سالانه از بین می رود. این میزان استرس آبی، باعث خواهد شد که کاربرانِ آب در برابر کوچکترین تغییرات کاهشی در میزان دسترسی به آن ، به شدت آسیب پذیر شوند. نتایج بدست آمده از سوی سازمان ملل نیز همین موضوع را اثبات می‌کند . بر اساس گزارشی که «برنامه توسعه‌ی آب سازمان ملل» در سال ۲۰۱۲ منتشر کرده بود، ایران در حال نزدیک شدن به حد «کمیابی آب » است . یعنی حدی که پس از آن ، رفع نیاز آبی کاربران آب با مشکلات شدید روبرو خواهد شد . برنامه‌ی زیست محیطی سازمان ملل در سال ۱۹۹۸ گزارشی را منتشر کرد که نشان از این داشت که ایران در بالاترین حد و به سرعت به سمت «کمیابی آب » حرکت می کند . در همان گزارش پیش بینی شده بود که در صورتی که همین روند ادامه یابد، تقریبن نیمی از آب در دسترس این کشورها، تا سال ۲۰۲۵ از بین خواهد رفت .

 

 

تصویر شماره 1

تصویر شماره ۱ : نقشه میزان استرس آبی در جهان است که توسط انستیتو جهانی منابع طبیعی

سال ۱۹۹۸ یعنی ۱۷ سال پیش. با توجه به اینکه تمام گزارشات سازمان ملل برای کشورها ارسال می شود یک سوال مهم اینجا پیش می آید . اینکه ما در این ۲۰ سال داشتیم چه می‌کردیم ؟ و یک سوال مهم تر چه خواهیم کرد ؟ اما مسئله تنها این نیست . بحران آب در ایران زمانی برایمان روشن تر خواهد شد که بدانیم ایران در بالاترین سطحِ تخلیه‌ی آبهای زیرزمینی هم هست . تصویر شماره ۲ ، نقشه‌ی بحران سفره های آب زیرزمینی جهان است که توسط NASA منتشر شده است . همان‌طور که در تصویر مشخص است ‫‏ایران در بالاترین سطح تخلیه آب‌های زیرزمینی در جهان قرار دارد . میزان این برداشت از ‫‏آب‌ های ‫‏زیرزمینی بین ۱۲ تا ۱۸ کیلومتر مکعب است . برای این‌که بتوانید درک روشن‌تری از این عدد داشته باشید بگذارید تبدیلش کنیم به متر مکعب بببینیم چقدر می شود : بین ۱۲ تا ۱۸ میلیارد متر مکعب ! اگر همان ۱۲ میلیارد را ملاک قرار دهیم این مقدار آب، یعنی تقریبن ۶۶ برابر سد کرج ! (ظرفیت ‫‏سد کرج ۱۸۳ میلیون متر مکعب است) .

 

 

تصویر شماره 2

تصویر شماره ی ۲ : نقشه‌ی بحران سفره های آب زیرزمینی جهان

ولی نکته مهم اینجاست که صرف برداشت از آبهای زیرزمینی خود به تنهایی بحران آفرین نیست . درست است که این برداشت بیش از حد است ولی ما در ایران با کشاورزی با راندمان آبیاری بسیار کم و سامانه‌ی انتقال آب غیر استاندارد اثر منفی اش را تشدید کرده‌ایم . در کشورهایی مانند استرالیا و ایالات متحده امریکا بوسیله اقداماتی چون تدوین و اجرای طرح ملی آبیاری ، اصلاح سامانه های انتقال آب و یکپارچه سازی اراضی، توانسته اند به عنوان مثال فقط در بخش کشاورزی متوسط راندمان آب را به بیش از ۷۵ درصد برسانند . (این البته میانگین است و در بسیاری از مناطق از این هم بیشتر است.) در حالی که این میزان در ایران بر طبق آمار فائو، ۳۵ درصد آن‌هم در بهترین شرایط است . مرکز تحقیقات آب و خاک کشور این میزان را ۲۵ تا ۳۲ درصد و وزیر فعلی نیرو ۳۲ درصد اعلام کرده است). راندمان آب آبیاری در ایران حتی از کشورهایی مثل لیبی ، مصر، پاکستان و عربستان نیز کمتر است . به عبارت دیگر ما بیش از همه دنیا از سفره های آب زیرزمینی استفاده میکنیم و در عین حال بیش از همه هم هدر می دهیم! به نظرم تعبیر «ولخرجی آب » به سادگی بیانگر وضعیت امروز ایران است .

———————————————————

این گزارش در روزنامه قانون – شنبه ۱۳ تیر ۹۴ در صفحه سرزمین به چاپ رسیده است .

World Resources Institute –
– Source: World Water Development Report 4. World Water Assessment Programme (WWAP), March 2012.
– UNEP , According to Population Action International, based upon the UN Medium Population Projections of 1998,