محل تبلیغ شما
زخم طلای سیاه برتن لرستان

تاریخ خبر: 1394/2/20 22:43:07

زخم طلای سیاه برتن لرستان

نشر این خبر با ذکر منبع: www.sarzaminjavid.com شایسته است 

 

نفت و گازوئیل آب و خاک <کشکان> و <سزار> را آلوده کرده است
زخم طلای سیاه بر تن محیط‌زیست لرستان
 

 زهراکشوری

آخرین واژگونی تانکرهای نفتی در رودخانه‌های لرستان در 29اسفند سال 93 رقم خورد. در این حادثه دو هزار لیتر اسید سولفوریک رقیق روانه رودخانه <کشکان> شد. این اولین اتفاق از این‌ دست نبود. آمارها نشان می‌دهد که تنها در 7 ماهه نخست سال گذشته واژگونی 30 تانکر  و نشت لوله‌های نفتی 19 بار رودخانه‌های استراتژیک استان از جمله <سزار> و بویژه کشکان را با نفت، گازوئیل، مازوت و... آلوده کرده است. کشکان پس از گذر از لرستان وارد سیمره می‌شود و پس از آن سر به سوی «کرخه»  می‌نهد. در این مسیر آب شرب  روستاها و شهرهای بسیار زیادی از این سه رودخانه تأمین می‌شود. همین مسأله باعث نگرانی بسیار فزاینده‌ای میان فعالان حوزه محیط زیست نسبت به سلامتی جوامع محلی ساکن در شهرها و روستاهای  کنار رودخانه‌ها  در دو استان لرستان و خوزستان شده است. «ثمر مرتضوی» دکترای آلودگی محیط زیست در گفت‌و‌گو با روزنامه ایران نکته دیگری را یادآوری می‌کند. به گفته او این مواد علاوه بر آلوده کردن آب شرب به دلیل ماندگاری مواد نفتی در زمین‌های زراعی وارد  محصولات کشاورزی هم می‌شود. «سعید متصدی» معاون محیط انسانی سازمان حفاظت محیط زیست نیز به خبرنگار ما می‌گوید:«تفاهمنامه هایی با وزارت نفت و وزارت راه برای حل نشت و واژگونی تانکر‌های نفتی و مواد نفتی به امضا رسیده است.»

رفت و آمد تانکرها از جاده قدیم لرستان به جای استفاده از جاده خرم آباد- پل زال همچنان مشکل‌زاست. آشنا نبودن رانندگان عراقی ترانزیتی با شرایط جاده و شتابزدگی شان برای انتقال سوخت(بخصوص سوخت مازوت) و واژگونی‌های متعددشان، نه تنها باعث بروز مشکلات عدیده زیست محیطی برای اکوسیستم منطقه شده که بسیاری از این راننده‌ها جان خود را نیز در این جاده از دست می‌دهند؛ واژگونی‌هایی که هر بار بیش از 24هزار لیتر مازوت را وارد آب وخاک لرستان کرده است. الان نزدیک به یک دهه است که آب وخاک لرستان بوی نفت، بنزین  و گازوئیل می‌دهد. هنوز خاطره مرگ 300 هزار قطعه ماهی رودخانه کشکان بر اثر آلودگی نفت در سال 88  از ذهن‌ها پاک نشده که واژگونی  یک قطار باری باحجم  زیادی حاوی سود سوزآور، 60 هزار لیتر هیدروکسید سدیم به داخل رودخانه سزار  سرازیر کرد و مرگ 120 هزار قطعه ماهی را رقم زد. این مرگ‌ها یک نکته دیگر را هم‌یادآوری کرد؛ علاوه بر فرسودگی 50 ساله  لوله‌های انتقال نفت باید راهی هم برای ساماندهی خطوط فرسوده جاده‌ای و ریلی کشور کرد. تازه ماجرا به این جا که می‌رسد تعداد تانکرهایی که در جاده‌های لرستان واژگون می‌شود و مواد نفتی را وارد خاک و آب می‌کنند هم به قصه اضافه می‌شود تا حساب وکتاب ضررهای وارده به منابع طبیعی سر به فلک بگذارد. در ماجرای مرگ ماهی‌های سزار، راه آهن کشور یک میلیارد و دویست میلیون تومان بابت خسارت وارده به محیط زیست کشور جریمه شد.  راه آهنی‌ها در یک حرکت 500هزار قطعه ماهی برای جبران مرگ ماهی‌ها وارد سزار کردند.
به گفته مدیرعامل  راه آهن پس از سانحه ریلی قطار حامل سوخت در محور لرستان و مسیر راه‌آهن دورود و در چارچوب حفاظت از محیط زیست؛ راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران تصمیم گرفت 5 برابر ماهی‌های تلف شده در این رودخانه را تأمین و رهاسازی ‌کند. چیزی که از   نگاه کارشناسان محیط زیست و فعالان این حوزه باعث تنش رودخانه می‌شود.
دکتر ثمر مرتضوی احتمال می‌دهد که در میان این گونه ها، گونه‌های مهاجمی وجود داشته باشد که نه تنها جبران خسارات وارده را نکند که زخم دیگری به محیط زیست شکننده سزار بیفزاید.  مرتضوی می‌گوید: «برای جبران تلفات یک منطقه باید خیلی دقت شود. آیا این ماهی‌ها شرایط شان با دما و ترکیبات آب جدید یکی است؟ممکن است با این کار یک مشکل هم به همه مشکلات رودخانه اضافه شود.» یک سؤال دیگر هم وجود دارد آیا آلودگی‌های وارد شده به رودخانه سزار از بین رفته است یا 500 هزار قطعه ماهی وارد همان جو و فضایی شده‌اند که مرگ 120 هزار ماهی را رقم زده است؟  مرتضوی می‌گوید:« اگر آلودگی‌ها برطرف نشده باشد، بدون شک سلامت آنها هم در معرض خطر است.»
اودر پاسخ به این سؤال که آیا مطالعه‌ای روی شیوع بیماری در جوامع محلی مسیر رودخانه‌های آلوده انجام گرفته یا خیر می‌گوید:«من تاکنون به این مسأله برخورد نکرده‌ام.» مرتضوی اعتقاد دارد باید دانشگاه‌ها وارد ماجرا شوند تا مشخص شود که این شرایط باعث ایجاد چه بیماری هایی در منطقه شده است. به اعتقاد او این مسأله نیاز به مطالعات عمده و ریشه‌ای دارد. سؤال دیگری هم  باید در این مطالعات پاسخ داده شود.
چه  وسعتی از اراضی  لرستان تا خوزستان آلوده شده است؟ البته آلودگی‌ها فقط به این دو استان مختص نمی‌شود و استان‌های کردستان و ایلام را هم درگیر کرده است.  باید دید چه میزان از اراضی کشاورزی هم در این واژگونی‌ها  زخم  خورده  است؟   شاید حجم دربرگیری آلودگی‌های آبی  را میزان آبی که از لرستان خارج می‌شود، نشان دهد. سالانه نزدیک به ۱۲ میلیارد متر مکعب آب از استان لرستان خارج می‌شود که ۶۳ درصد از این میزان آب از حوزه کارون بزرگ و به طور عمده رودخانه دز و مابقی از حوزه کرخه خارج می‌شود و در پشت سدهای دز، کرخه و کارون در استان خوزستان جمع می‌شود. هرچند امروز 19 روستای کشکان با بی‌آبی رو‌به‌رو هستند و کارشناسان احتمال می‌دهند سرزمین آبشارها تابستان سختی را پشت سربگذارد و کم آبی دامن بیش از 200 روستای آن را بگیرد! اما این هم، تمام ماجرا نیست. حجم زمین‌های آلوده و سفره‌های زیرزمینی همچنان نامشخص است!
 زخم لوله‌های فرسوده برپیکرمحیط زیست استان
حجت‌الاسلام و المسلمین سید احمد میرعمادی  نماینده ولی فقیه در لرستان و امام جمعه خرم‌آباد هم اعتقاد دارد که  عبور لوله‌های فرسوده خطوط انتقال نفت از این استان، موجب خسارت‌های زیست محیطی و تخریب منابع طبیعی استان شده است.
او در گفت‌و‌گو  با معصومه ابتکار (رئیس سازمان حفاظت از محیط زیست کشور) هم گفته بود که منابع طبیعی و منابع آبی واقع در مسیر این خطوط آلوده شده که در صورت ادامه این روند، محیط زیست استان دچار مخاطرات بیشتری خواهد شد.
میرعمادی همچنین به این نکته هم  اشاره دارد که عبور این لوله‌ها که 50 سال از عمر آنها می‌گذرد هیچ نفع مالی به حال مردم این استان ندارد.  گرد و غبار هم یکی از مشکلات عدیده استان لرستان است که این روزها آسمان آبی آن را خاکستری و قرمز کرده است. محمدحسین بازگیر مدیرسابق محیط زیست استان، اعتقاد دارد که آسیب پذیری منابع طبیعی، انسانی و کشاورزی لرستان از نفت بیشتر از ریزگردها است چون ماندگاری این پدیده در آب و خاک بیشتر است:«لرستان در این زمینه نیز متحمل ضرر شده در حالی‌که اعتباراتی که برای جبران این خسارت‌ها به استان تخصیص یافته، کمتر از سایر مناطق بوده است.» ریزگردها و نفت درحالی به جان محیط زیست استان لرستان افتاده که علاوه بر کشاورزی، گردشگری طبیعی –تاریخی آن می‌تواند گره بیکاران بسیاری را در استانی که 6 سال است رتبه اول بیکاری را به خود اختصاص داده، بگشاید. بازگیر  می‌گوید: لرستان یک استان ممتاز از نظر زیست محیطی به شمار می‌رود و شرایط اقلیمی این استان با بهره مندی از جنگل، کوه‌های ارزشمند، طبیعت بکر و فرصت‌های مختلف زیستی بسیار مطلوب و ارزشمند است.او  از عبور خطوط فرسوده انتقال نفت، ریزگردها، زوال جنگل‌های بلوط و خشکسالی به عنوان اصلی ترین چالش‌های زیست محیطی لرستان یاد می‌کند و می‌گوید: بلوط‌ها و بوته‌های گیاهی نادر سرمایه‌های عظیمی برای استان هستند که باید برای حفاظت و نگهداری این سرمایه ها، گروه هایی با بسترسازی دولت راه‌اندازی شود. مهرداد فتحی بیرانوند مدیر حال حاضر محیط زیست لرستان نیز معتقد است که خطوط نفت جز آلایندگی نفتی تا به حال چیزی نصیب استان نکرده است:«خوشبختانه با پیگیری‎های استاندار در کارگروهی چهارنفره با حضور سازمان صنعت، معدن و تجارت، خطوط لوله، پخش و پالایش و محیط زیست میزان خسارتی که درخصوص آلودگی‎های نفتی استان و آسیب‎هایی که به منابع ملی در حوزه قطع جنگل‎ها، آلودگی آب‎ها و خاک‎ها وارد شده است، بررسی می‎شوند.» او می‌گوید:«قرار است بعد از جمع‎بندی، استاندار به وزارت نفت گزارش این عملکرد را منعکس کند تا حداقل به جای این همه خسارت یک سرمایه‎گذاری را در استان به وجود آورد. » خسارتی که علاوه بر تهدید سلامت ساکنان آن زمین‌های کشاورزی را هم از بین برده است، آن هم دراستانی که صنعت در آن جای مشهود ومحرزی ندارد و کشاورزی اقتصاد اول بخش بسیار بزرگی از ساکنان آن است. به گفته فتحی در حال حاضر با فشارهایی که آوردیم با توجه به پوسیدگی خطوط نفت بخشی از آنها در حال تعویض هستند و با قول‎هایی که گرفته شده، بزودی شاهد تعویض همه آنها خواهیم بود.
سعید متصدی معاون محیط انسانی سازمان حفاظت محیط زیست کشور هم در گفت‌و‌گو با روزنامه ایران یکی از  معضلات عمده در کشور را  بحث نشت مواد نفتی  به دلیل فرسوده بودن لوله‌های انتقال نفت می‌داند. هرچند او هیچ نامی از لوله‌های فرسوده در لرستان به میان نمی‌آورد و می‌گوید:« ما یک هماهنگی با وزارت نفت داشتیم  و خوشبختانه این وزارتخانه‌ها در بخش‌هایی که دچار اشکال بودیم  از جمله میدان‌های نفتی غرب کارون، عسلویه و خارک و  بندرعباس، در حال حاضر  یک برنامه زیست محیطی تدوین کرده  که با  همکاری جایکا (آژانس‌ همکاری‌های بین‌المللی ژاپن) در حال اجرای آن است.» او در پاسخ به این سؤال که درباره واژگونی تانکرها به رودخانه‌های لرستان چه برنامه‌ای دارید می‌گوید: «در موارد خاص از جمله واژگونی‌ها و ریزش  مواد به داخل رودخانه یک  دستورالعملی با همکاری  و وزارت نفت و وزارت راه تدوین شد و اواخر سال گذشته  برای کلیه پیمانکاران وزارت نفت ابلاغ شد. پیمانکاران و ادارات هم موظف به اجرای آن شدند.»
فعال حوزه محیط زیست لرستان می‌گوید که هنوز کشکان خاطره آلودگی نفتی و مرگ ۳۰۰ هزار قطعه ماهی را در سال 88 فراموش نکرده است، هنوز رودخانه «چشمک» بوی گازوئیل می‌دهد و هنوز «جادوآب» هر روز و شب با کابوس بنزین به سر می‌کند؛ تکرار پی در پی آنها مردم را به این نتیجه رسانده که پایانی بر این حوادث نوشته نمی‌شود. هنوز در جنوب لرستان زندگی اهالی «سراب رجب» و روستای «شهدای تنگ فنی» صبح به صبح با بوی نفت و نسیم آلودگی نفتی آغاز می‌شود؛ چاه‌های آب آنقدر نفت بالا آورده‌اند که رمقی برای ظهور مایه حیات در آنها نمانده است. تازگی‌ها پای روستای« سراب جهانگیر» هم به سفره آلودگی‌های نفتی باز شده است تا هر روز بر زمره داغدیدگان طلای سیاه افزوده شود؛ طلایی که عیارش این روزها کاهش داشته است.» رضا خدری روزنامه نگار و عکاس می‌گوید: «هنوز رد پای گازوئیل از چمشک پاک نشده و بنزین بند و بساطش را از جادوآب جمع نکرده، گازوئیل سر وقت «کرخه» رفته است تا روی داشته‌های این رود پرخروش سفره ۵۰ کیلومتری خود را بکشد، سفره‌ای که می‌گویند بوی آن به مشام سد کرخه هم رسیده است.»
معصومه ابتکار در دستوری به سعید متصدی معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست خواست که در خصوص آلودگی کرخه رسیدگی لازم را انجام داده و کار پیگیری تا حصول نتیجه برای پاکسازی و حفاظت از کرخه صورت گیرد.

حروف تصویر