محل تبلیغ شما
مناطق حفاظت‌شده، حفاظت نمی‌شوند

تاریخ خبر: 1394/1/19 06:30:00

مناطق حفاظت‌شده، حفاظت نمی‌شوند

نشر این خبر با ذکر منبع: www.sarzaminjavid.com شایسته است 

سازمان حفاظت محیط‌زیست بر گسترش گردشگری طبیعت در کشور اصرار دارد اما تخریب محیط زیست و کشتار حیات وحش به دست عوامل انسانی اتفاقی نیست که در سال‌های دور به دست قدما رخ داده باشد. فروردین امسال خبر کشته شدن سه پلنگ ایرانی را در خبر‌ها مرور کردیم. جز این آتش زدن جنگل‌ها هم تابستان به تابستان به خبر تکراری ستون حوادث روزنامه‌ها بدل می‌شود که سال گذشته بارها از زبان خود مسوولان شنیدیم که آتش سوزی جنگل‌ها نتیجه تلاش گردشگرانی است که به هوس خوردن کباب در جنگل آتش به پا می‌کنند. دلسوزان محیط‌زیست در سال گذشته که هیچ مجوز شکاری صادر نشد، دغدغه نجات حیوانات از دست شکارچیان را داشتند و روزی نبود که حیوانی هدف گلوله شکارچیان قرار نگیرد. یا اینکه سالهاست با حضور اولین گروه پرندگان مهاجر در مناطق بکر شمالی کشور، شکار بی‌رویه چنان شدت می‌گیرد که حتی مسوولان سازمان حفاظت محیط‌زیست توان ایستادگی در مقابل متخلفان را ندارند. کافی بود عصر روز سیزدهم فروردین به باغ‌های بکر و رودخانه‌ها سری بزنیم و حجم درخت‌های شکسته‌شده، پلاستیک‌های رهاشده در دل طبیعت و تخریب غیر قابل جبران که یک روز گردش همگانی در طبیعت است را ببینیم. سازمان حفاظت محیط‌زیست در حالی به حمایت همه‌جانبه از گردشگری طبیعی برخاسته که با وجود کمیته ملی طبیعت‌گردی به عنوان متولی آموزش فرهنگ گردشگری در طبیعت هر روز خسارات جبران‌ناپذیری توسط عوامل انسانی بر محیط‌زیست کشور وارد می‌شود. مخالفان گردشگری انبوه در طبیعت هم معتقدند ما هنوز به لحاظ فرهنگی آمادگی گردشگری طبیعی را نداریم
حسین آخانی، استاد گیاه‌شناسی دانشگاه تهران در این ‌باره به «جهان‌صنعت» می‌گوید: «ما با گردشگری مخالفتی نداریم چراکه یکی از مهم‌ترین ابزار کمک‌آموزشی زیست‌محیطی به مردم گردشگری است. اما دلیل مخالفت ما این است که در گردشگری تجاری انبوه منافع بخش خصوصی- آن هم نه بخش خصوصی محلی بلکه سرمایه‌‌گذاران کلان- مطرح است و همین عامل مخالفت ما هم گردشگری در مناطقی مثل «خبر» و «آشوراده» همین نگاه است.»‌
برای فرهنگ‌سازی سرمایه‌گذاری شود
آخانی ادامه می‌دهد: «ما مردم و کشور خودمان را می‌شناسیم و به عینه می‌بینیم که گردشگری انبوه در حال حاضر به صورت گسترده در ایران اجرا می‌شود و نتیجه آن تا امروز چیزی جز تخریب و پراکندن زباله در طبیعت نبوده است. این اختلاف نظر جدی ما با خانم ابتکار است
مساله این است که افزایش فرهنگ با میزان سرمایه‌‌گذاری که دولت در زمینه آموزش در کشور ما اختصاص می‌دهد ارتباط مستقیمی دارد
متاسفانه دولت آن‌طور که باید و شاید وظیفه خود را در رابطه با آموزش انجام نداده است و می‌بینیم که حتی آموزش رایگان برای تمام مردم که در قانون اساسی هم عنوان شده است، نیز در مدارس دولتی به درستی انجام نمی‌شود و به این خاطر بخش قابل‌توجهی از شهرنشینان ما با پرداخت هزینه‌های گزاف در مدارس خصوصی آموزش می‌بینند.
وقتی دولت در زمینه فرهنگ به درستی سرمایه‌‌گذاری نمی‌کند و بودجه‌های کشور برای سد‌سازی، جاده‌سازی، کشاورزی گسترده و صنایع آلاینده استفاده می‌شود نتیجه، نادیده گرفتن فرهنگ است. بعد از چند دهه آزمون و خطا امروز برنامه دیگری محیط‌زیست کشور را به خطر خواهد انداخت.»‌
وی با تاکید بر اینکه درصد جزیی از طبیعت ایران دست‌نخورده باقی مانده است، می‌گوید: ‌‌«حتی هفت درصد باقیمانده که به عنوان منطقه حفاظت شده روی کاغذ ذکر شده است، اصلا حفاظت شده نیست
آخانی به پارک‌ ملی گلستان به عنوان پارکی حفاظت‌شده که در سال گذشته بارها در آتش سوخت اشاره کرده و می‌گوید: ‌‌«در این مناطق حفاظت به درستی انجام نمی‌شود. آتش‌سوزی‌های گسترده‌ای که سال گذشته در این منطقه اتفاق افتاد نشان از عدم حفاظت دارد. با نبود توانمندی حفاظتی لازم، اگر برای افزایش فرهنگ عمومی بار سنگین گردشگر به این مناطق اضافه شود نتیجه به طور قطع از بین رفتن مناطق حفاظت شده ماست.»‌
گردشگری طبیعی ساختن هتل نیست
رییس سازمان حفاظت محیط‌زیست پیشتر در گفت‌و‌گویی ویژه با «جهان صنعت» گفته بود دیدگاه حفاظت صرف دیگر در مناطق حفاظت‌شده کارآمد نیست و باید حفاظت را به خود مردم بسپریم اما هنوز برنامه درستی برای آموزش رفتار درست با طبیعت وجود ندارد.
آخانی نیز معتقد است مدیرت مناطق حفاظت‌شده باید به صورت مدیریت هیات امنایی انجام شود. به پیشنهاد وی این الگوی مدیریت متشکل از افراد مختلف از جمله افراد محلی، شوراهای روستایی، دامداران، محققان، سازمان‌های مردم‌نهاد و فعالان گردشگری است. این استاد گیاه‌شناسی در توضیح حرف خود می‌گوید: «‌با این الگو می‌شود مناطقی که امکان گردشگری در آن وجود دارد را فعال کرد. گردشگری در طبیعت ساختن هتل نیست. وقتی یک سرمایه‌‌گذار بزرگ در منطقه‌ای می‌خواهد ده‌ها میلیارد تومان هزینه کند قطعا باید چند برابر این هزینه برایش برگشت داشته باشد. تضمین بازگشت پول او از طریق افزایش بهره‌و‌ری از منطقه صورت می‌گیرد و این درست نقطه مقابل گردشگری طبیعی است‌ چرا‌که این شکل از گردشگری، از نظر تعداد و فعالیت گردشگر محدودیت شدیدی دارد. گردشگری طبیعی فقط به زیرساخت آموزشی نیازمند است نه هیچ زیر ساخت دیگری
ابتکار در این گفت‌و‌گو با تاکید بر حمایت از گردشگری طبیعی در کشور گفته بود‌: «‌مردم در نهایت یاد می‌گیرند چطور با طبیعت رفتار کنند.‌» اما شاید استفاده از جزیره آشوراده به عنوان جزیره‌ای حساس و بکر برای آموزش رفتار با طبیعت نتیجه‌ای جز نابودی این جزیره را در بر نداشته باشد. همچنین در طرح گردشگری جزیره آشوراده به این مساله اشاره شده که سازه‌هایی با ملاحظات محیط‌زیستی ساخته می‌شود. این در حالی است که جزییاتی از این «ملاحظات زیست‌محیطی» گفته نشده است و مخالفان طرح به این مساله نیز منتقدند. آخانی نیز معتقد است این ملاحظات زیست‌محیطی قابل تفسیر نیست و ادامه می‌دهد: «‌در نوروز امسال بعد از فراخوان فرماندار بندر ترکمن بود که معاون خانم ابتکار به صورت کتبی دستور داد که هیچ گردشگری به آشوراده برده نشود. با وجود ضعف کارشناسی و بودجه‌ای و حفاظتی، سازمان چطور می‌خواهد از این مناطق حفاظت کند؟»
راندن بر خلاف جهت منافع مردم
حسین آخانی به این مساله اشاره می‌کند که رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست به شدت از بخش خصوصی حمایت می‌کند و این حمایت از یک بخش خصوصی «خاص» صورت می‌گیرد. او می‌گوید: «‌زمانی می‌توان انتظار حفاظت از طبیعت را از مردم داشت که آنها فکر کنند منطقه حفاظت‌شده برای آنها منافعی دارد و اقتصاد آنها به حفظ منطقه وابسته باشد‌ اما ورود یک سرمایه‌‌گذار خارجی به هیچ عنوان این هدف را محقق نخواهد کرد
در حال حاضر گردشگری محلی در جزیره آشوراده برپاست اما به گفته آخانی با واگذاری این منطقه به یک سرمایه‌‌گذار کلان، گردشگری را از مردم محلی خواهند گرفت. او این برنامه را حرکتی خلاف جهت منافع مردم می‌داند و می‌گوید: «‌با این کار منافع را از آنها گرفته‌ایم و نتیجه این خواهد شد که مردم محلی در نهایت به فعالیتی در حد نگهبان، نظافت‌چی‌ و جمع‌آورنده زباله مشغول خواهند شد
او راه‌اندازی بازارچه محلی که در طرح گردشگری آشوراده آورده شده را برنامه‌ای ضد جوامع محلی دانسته و ادامه می‌دهد: «‌در حال حاضر بازارچه‌ای محلی در این منطقه وجود دارد و درصورت راه‌اندازی بازارچه‌ای محلی توسط سرمایه‌‌گذار کلان، بازار مردم کساد خواهد شد. بازارچه‌ای که توسط سرمایه‌‌گذار راه‌اندازی می‌شود قطعا ظاهر زیباتری خواهد داشت و بخش قابل توجهی از خریداران را به خود سوق خوداهد داد، در نتیجه رونق بازار ترکمن‌ها را از آنها خواهد گرفت. این نشان می‌دهد این طرح گردشگری در جهت منافع مردم نیست‌ در حالی که می‌شد از همین مردم ترکمن حمایت کرد چرا‌که بازار آنها از نظر ایمنی وضعیت نابسامانی دارد و همین حالا هم حمایت نمی‌شود. باید گرایشمان به مردم محلی باشد. اشاره رییس سازمان درست است اما اصل بر در نظر گرفتن جوامع محلی است تا آنها بدانند وجود و حفاظت این منطقه باعث ارتقای زندگی آنها خواهد شد
واگذاری یک بحث انحرافی است
پیشتر معصومه ابتکار به «جهان صنعت» گفته بود: «هیچ واگذاری صورت نمی گیرد.» آخانی اما می‌گوید: «واگذاری یک بحث انحرافی است.» و در توضیح آن ادامه می‌دهد: «‌اینکه جایی را به نام کسی سند بزنیم با اینکه آن را اجاره بدهیم تفاوتی ندارد. قانون‌‌گذار که واگذاری را در این منطقه ممنوع اعلام کرده به این خاطر است که نتیجه واگذاری تغییر کاربری است و این به از بین رفتن طبیعت و تنوع زیستی می‌انجامد. چیزی که در آشوراده در حال وقوع است چنین نتیجه‌ای خواهد داشت. چه هتل به نام کسی باشد و چه در اجاره 30 ساله کسی باشد تفاوتی در نقش این اتفاق در تخریب منطقه نخواهد داشت. من حقوقدان نیستم اما می‌دانم این دو تفاوتی ندارند و سازمان محیط‌زیست اگر بر طبق قانون متولی حفاظت از این منطقه است باید از آن حفاظت کند نه اینکه برای تغییر کاربری آن تلاش کند
او ادامه می‌دهد: «‌تاکید ما این است که آشوراده تنها جزیره کوچک دریای مازندران است و از نظر اکولوژیکی حساسیت‌های خاص خود را دارد
آخانی که طرح مدیریت این منطقه را که به عنوان زون گردشگری مطرح شده، مطالعه کرده، می‌گوید: «حساسیت‌های زیست‌محیطی منطقه در طرح دیده نشده و علت اصلی مخالفت من مخالفتی علمی است. در ملاقاتی که با خانم ابتکار داشتم، در حضور دو نفر از مدیران کل گفتم که حاضرم به صورت داوطلبانه برنامه مدیریت را به روز کنم و بابت آن پولی نمی خواهم. مدیران کل استقبال کردند اما هنوز به ما به صورت کتبی چیزی گفته نشده است. هر زمانی که بخواهند بر طبق قولمان با سازمان همکاری خواهیم کرد
اواخر سال 1393 در نامه 118 استاد دانشگاه به رییس‌جمهور نیز به بحث گردشگری پرداخته و استادان دانشگاه خواستار شدند که به مساله گردشگری در آشوراده به صورت کاملا علمی پرداخته شود و اشتباهاتی که در گذشته رخ داده دوباره تکرار نشود. آخانی معتقد است: «زمانی سد‌سازی، جاده‌سازی، احداث صنایع پر مصرف آب‌ و گسترش زمین‌های کشاورزی که به بحران آب انجامید و امروز باید حواسمان باشد که این اشتباهات در حوزه‌ گردشگری دوباره تکرار نشود
او در پایان پیشنهاد می‌کند که سازمان حفاظت محیط‌زیست چند برنامه گردشگری را در مناطق کم‌خطر به صورت آزمون و خطا اجرا کند تا مخالفان طرح گردشگری در مناطق حفاظت‌شده کشور از اجرای طرح‌های گردشگری و مدیریت درست سازمان مطمئن شوند‌. این استاد دانشگاه ادامه می‌دهد: «‌گردشگری در ایران به معنایی که فکر کنیم درآمدزایی کلانی برای اقتصاد کشور نخواهد داشت، همین تفاهمی که در زمینه هسته‌ای اتفاق افتاد کمک بزرگی به بهبود روابط با کشورهای دیگر و گسترش گردشگری خواهد کرد. گردشگر خارجی به ایران نمی‌آید که در هتل بنشیند بلکه دنبال محیط بکر می‌گردد. ما 600 کیلومتر سواحل دریای خزر را داریم که بسیاری سرمایه‌‌گذاران در آن فعالیت کرده‌اند و تخریب این جزیره کوچک و ناب به نفع نیست. زمانی که سازمان حفاظت محیط‌زیست به درستی از محیط‌بانان حمایت کرد و حقوق آنها را تمام و کمال پرداخت آن زمان است که می‌توانیم گردشگری را در ایران پیاده کنند که به محیط‌زیست لطمه‌ای وارد نسازد‌ اما متاسفانه محیط‌بانان ما کمترین میزان رفاه را دارند و حضور گستره گردشگران در طبیعت فشار مضاعفی به این قشر وارد خواهد کرد و در نهایت مناطق محدودی که داریم هم جولانگاه عده‌ای افراد آموزش ندیده خواهد شد و مخاطرات محیط‌زیستی را افزایش خواهد داد

جهان صنعت .  مهتاب جودکی

حروف تصویر