محل تبلیغ شما
تخریب خانه ملکه توران همسررضاشاه بهمراه تصاویر

تاریخ خبر: 1395/5/5

تخریب خانه ملکه توران همسررضاشاه بهمراه تصاویر

نشر این خبر با یاد ناشر"سرزمین جاوید" شایسته است

خانه همسر سوم رضاشاه با وجود ثبت ملی شبانه با خاک یکسان شد
تخریب خانه ملکه «توران»
 

الناز محمدی|  تا قبل از این‌که «قمرالملوک» را از خانه اعیانی پدر و مادرش برای همسری سوم به خانه «رضاخان» که بعدها با کمک قزاق‌های وفادارش چندشبه به «رضاشاه» تبدیل شد، بفرستند، خیلی‌ها او را «قمرخانم» صدا می‌زدند. او شاید آن روزهای اول که همسر«رضاشاهِ» قدرتمند آن روزها شده بود، فکرش را هم نمی‌کرد که نامش را به دلیل همان یک‌سالی که با «رضاشاه» زندگی کرد، بگذارند «ملکه توران» و یکی از نخستین خانه‌های مدرن ایرانی را در یکی از خوش
آب و هواترین مناطق شمال تهران تقدیمش کنند و زندگی اعیانی‌اش را اعیانی‌تر کنند. «ملکه توران»، آن روزها که در آن خانه مشهور خیابانی که حالا اسمش «پسیان» است و نام منطقه‌اش «زعفرانیه»، زندگی می‌کرد، باز هم فکرش را نمی‌کرد که سال‌ها پس از مرگش، خانه دوست‌داشتنی‌اش را که یکی از شاخص‌ترین خانه‌های ایران از نظر معماری مدرن است، زیر چرخ و بیل مکانیکی لودرها بیندازند و دست آخر شبانه با خاک یکسانش کنند؛ اتفاقی که بالاخره دوشب پیش افتاد و سروصدای زیادی به راه انداخت.
ماجرای تخریب خانه اعیانی ملکه توران درخیابان پسیان زعفرانیه، حالا یک‌سال است که سروصدا  به راه انداخته است؛ از وقتی شنیده شد که این خانه که ٥‌هزارمتر است و تا همین یک‌ماه پیش در مالکیت کمیته امداد امام خمینی(ره) بوده، از طرف این کمیته به یک مالک شخصی واگذار شده و او هم تصمیم گرفته است که خانه را بکوبد و از نو بسازد. بعد از آن‌که رسانه‌ها خبر تخریب خانه را منتشر کردند، مسئولان سازمان میراث فرهنگی به فکر افتادند که جلوی آن را بگیرند و برای همین هم بود که درهمین چند روز، به‌طور ضرب‌الاجلی و بعد از سال‌ها این خانه را در فهرست آثار ملی ثبت کردند. پس از آن هم و درچند روز گذشته اداره کل میراث فرهنگی استان تهران کوشید با اعزام کارشناس و یگان حفاظت میراث فرهنگی از تخریب این خانه جلوگیری کند، هرچند که حاضران در خانه از ورود کارشناسان میراث تهران جلوگیری کردند اما عملیات تخریب خانه متوقف شد. از طرف دیگر عده‌ای از معماران هم برای اعلام اعتراض و جلوگیری از تخریب خانه در محل خانه ملکه توران حاضر شدند.همه اینها اما برای مالک جدید این خانه کافی نبود و باعث نشد که او از تصمیمش برگردد؛ به ‌خاطر همین هم بود که موتور لودرها را شبانه، یعنی یکشنبه شبی که گذشت، دوباره روشن کرد و بقایای خانه را، هرچه را که مانده بود، با خاک یکسان کرد.
خبر، اول و طبق عادت چند سال اخیر در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد و کمی بعد از آن بود که «فرهاد نظری»، مدیر دفتر ثبت آثار تاریخی‌ خبر را تأیید کرد و به ایسنا گفت: «اقدامی که توسط مالک بنا انجام شد، یک تخلف محرز است و مالک موظف است عین به عین بنا را بازسازی کند. امروز(دوشنبه) در نامه‌ای به شهرداری منطقه اعلام می‌کنیم که به مالک بنا مجوز ساخت جدید داده نشود و میراث فرهنگی برای بازگرداندن این بنای تاریخی همه تلاش خود را بکار می‌گیرد. این بنا باید بازسازی شود.»
علیه کمیته امداد شکایت می‌کنیم
هنوز ساعتی از انتشار این خبر نگذشته بود که دیگر مسئولان سازمان میراث فرهنگی و اعضای شورای شهر تهران دراین‌باره واکنش نشان دادند و کار به جایی رسید که «عبدالرضا امیدی»، رئیس یگان حفاظت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان تهران با بیان این‌که تخریب خانه قمرالملوک امیرسلیمانی معروف به ملکه توران توسط عوامل کمیته امداد غیرقانونی است، به ایرنا گفت که این سازمان از کمیته امداد به مراجع قضائی شکایت می‌کند: «شامگاه روز یکشنبه خانه ملکه توران درخیابان پسیان توسط عوامل کمیته امداد امام خمینی(ره) به‌طور کامل تخریب شده است؛ این ملک ٢٨ تیرماه امسال با شماره ٣١٥٣٨ به صورت اضطراری درفهرست ملی میراث کشور ثبت شده است.» امیر سلیمانی در ادامه گفت که تخریب این ملک غیرقانونی است: «بخش‌هایی از این ملک اواخر تیرماه گذشته توسط عوامل کمیته امداد امام خمینی(ره) تخریب شده بود که با اقدام به‌موقع مسئولان اداره کل میراث فرهنگی استان تهران و ثبت اضطراری این بنا، از تخریب کامل آن جلوگیری شد. براساس قانون، آثار ملی ثبت‌شده به هیچ بهانه‌ای نباید تخریب شود و میراث فرهنگی مسئولیت حفاظت از این میراث را برعهده دارد. اداره کل میراث فرهنگی استان تهران با تشکیل پرونده در مراجع قضائی اقدام غیرقانونی کمیته امداد امام خمینی(ره) درخصوص تخریب این بنای تاریخی را پیگیری می‌کند.»
بعد از آن «امید غنمی»، مشاور حقوقی سازمان میراث فرهنگی هم در گفت‌وگو با «شهروند» گفت که تخریب خانه‌ای که ثبت ملی شده باشد، ممنوع است و با مرتکب آن مطابق ماده ٥٥٨ قانون مجازات اسلامی برخورد می‌شود: «مدیران میراث فرهنگی ناظر بر آثار فرهنگی و حافظ آنها هستند و اگر تعرضی نسبت به این آثار صورت گیرد، تخلف است و آنها طبق قانون مکلفند شکایت کنند. وظیفه ذاتی سازمان میراث است که علیه متخلف در مراجع قضائی شکایت کند.»در ماده ٥٥٨ قانون مجازات اسلامی دراین‌باره آمده است:   «هركس به تمام يا قسمتي از ابنيه، اماكن، محوطه‌ها و مجموعه‌هاي فرهنگي- تاريخي يا مذهبي كه در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده است يا تزیينات، ملحقات، تأسيسات، اشيا و لوازم و خطوط و نقوش منصوب يا موجود در اماكن مذكور كه مستقلا نيز واجد حيثيت فرهنگي- تاريخي يا مذهبي باشد، خرابي وارد آورد، علاوه برجبران خسارات وارده به حبس از يك الي ١٠‌سال محكوم مي شود.»
واکنش جدی اعضای شورای شهر
واکنش اعضای شورای شهر تهران هم دراین‌باره جالب بود؛ به‌طوری که دیروز «احمد حکیمی‌پور»، رئیس کمیته میراث فرهنگی شورای شهر تهران با انتقاد از تخریب خانه ملکه توران گفت: تخریب این خانه  نشان از کم‌توجهی مسئولان سازمان میراث فرهنگی، کمیته امداد و شهرداری تهران دارد؛ «خانه توران یکی از بناهای تاريخی در دوره معاصر شهر تهران محسوب می‌شد كه البته به مانند بناهای متعدد ديگر تاريخی كه ناشناس مانده‌اند، ثبت نشده بود و اخیرا با وجود تلاش فراوان مأموران شهربان شهرداری، با ممانعت عوامل حراست کمیته امداد به‌طور كامل تخريب شد.»
این عضو شورای شهر تهران با انتقاد از تلاش نکردن سازمان میراث فرهنگی کشور و اداره کل میراث فرهنگی استان تهران در حفاظت از خانه توران، ادامه داد: «اداره کل میراث فرهنگی استان تهران به‌عنوان متولی امر حفاظت از بناهای تاریخی پایتخت متأسفانه اقدام در خور و شایسته تاکنون انجام نداده است. در برهه‌ای بدون توجه به ارزش بناهای تاريخی و فرهنگی، مجوزهای قانونی برای تخريب بناهای دارای ارزش صادر شد. سازمان میراث فرهنگی برای حفاظت از خانه توران ورود پیدا کرد و نسبت به ثبت اضطراری آن اقدام کرد. البته ثبت اضطراری آنچنان مؤثر نبود و متأسفانه واحد حقوقی سازمان میراث فرهنگی و اداره کل میراث فرهنگی تهران نسبت به شکایت از کمیته امداد و حکم تأمین اقدامی نکرده و همین موضوع باعث شد که خانه توران شب گذشته تخریب شود.» به گفته او، شايد شهرداری تهران امروز به جای دفاع از هویت شهر، مدافع برج‌سازان شده است؛ چراكه باید قبل از مجوزدادن به بنا به فوق‌الذکر، از میراث فرهنگی استان تهران بابت این مجوز استعلام می‌گرفت؛ «شهربان‌ها به‌عنوان ضابط قضائی باید تا مطمئن‌شدن از عملیات عمرانی در ملک توران به صورت ٢٤ساعته در این محل مستقر می‌شدند که این اتفاق صورت نگرفت. مجموعه مدیریت شهری در زمانی که صلاح نداند، آنچنان باید و شاید از موضوعی حمایت نمی‌کند و ما درموضوع ملک توران شاهد بودیم که شهرداری و شهربان‌ها همانند مجتمع تجارت جهانی فردوسی دفاع جامع و کاملی نکردند.» از طرف دیگر «مجتبی شاکری»، عضو کمیسیون فرهنگی شورای اسلامی شهر تهران هم دراین‌باره به «میزان» گفت که درشرایطی که بیش از ٢‌هزار خانه تاریخی در تهران وجود دارد اما سازمان میراث تنها ٥٠٠ خانه را به ثبت رسانده است؛ «ماجرای ثبت خانه‌های تاریخی درتهران بسیار مفصل است و مرجع تشخیص تاریخی بودن خانه‌ها سازمان میراث فرهنگی است. سازمان میراث و کارشناسان این سازمان تشخیص می‌دهند که یک خانه تاریخی است و پس از آن مراحل ثبت در دستور کار قرار می‌گیرد. درشرایطی که بیش از دو‌هزار خانه تاریخی که ارزش میراثی دارند، در شهر تهران شناسایی شده اما تنها ٥٠٠ خانه به ثبت رسیده است. علت این‌که سازمان میراث نسبت به ثبت خانه‌ها اقدام نمی‌کند، این است که توان مدیریت و صرف اعتبار برای این خانه‌ها را ندارد.» آخرین اطلاعات درباره مالکیت بنا حاکی از آن است که این ملک و اعیانی ساخته شده در آن مدت‌ها در تملک کمیته امداد امام بوده که بعید نیست در ماه گذشته واگذار شده باشد. در نقشه‌های GIS  رسمی منطقه تهیه شده توسط شهرداری تهران در سال، ١٣٧٤ عرصه مذکور به وضوح به‌عنوان «باغ» بازنمایی اما درچند ‌سال اخیر به‌طور سیستماتیک پوشش گیاهی ارزشمند واقع در این عرصه به‌ویژه در نواحی مرکزی آن خشکیده یا خشکانده شده است. برای دیدن این اتفاق تنها کافی است که نقشه‌های هوایی سالانه در ٧‌سال گذشته را مرور کرد

به کانال سرزمین جاوید بپیوندید : telegram.me/sarzaminjavid

0 0
کمیته امداد به غزه   1395/5/7 20:13:19

کمیته امداد اعلام کرد: با توجه به انتشار خبر تخریب خانه قمر الملوک امیرسلیمانی در هفته گذشته در شبکه های اجتماعی و برخی رسانه های تخصصی کشور که با حساسیت و دلسوزی معماران و فعالان حوزه شهری همراه بود، ذکر چند نکته ضروری است:

نخست آنکه مجتمع اقتصادی کمیته امداد با هدف ایجاد منابع مالی برای انجام ماموریت های کمیته امداد و کمک به خانواده های محروم و ایجاد شغل برای مددجویان و ساخت خانه های مورد نیاز قشر نیازمند تحت پوشش و در چارچوب قانون تجارت کشور و در حوزه مسکن، کشاورزی و دامداری و معدن فعالیت کرده و در سال گذشته درآمدهای این مجتمع بخشی از منابع مالی کمیته را تشکیل داده است و البته ذکر این نکته مهم است که این مجتمع تمامی عوارض و مالیات ها و حقوق قانونی تعریف شده فعالیت های خود را همانند دیگر بنگاه های اقتصادی پرداخت می کند.

دوم آنکه با عنایت به هبه و واگذاری بسیاری از املاک و مستغلات در سراسر کشور به کمیته امداد امام (ره) از سوی مردم نیکوکار و خیراندیش جهت کمک به محرومان، مجتمع اقتصادی کمیته امداد با هدف اجابت انتظارات خیران نسبت به تبدیل وضعیت این املاک و خرید و فروش آن اقدام می کند که به عنوان مثال می توان به هبه یک واحد مسکونی در یکی از محلات معروف شهر تهران برای کمک به نیازمندان بشاگردی در طول هفته های گذشته اشاره کرد.

سوم آنکه خانه معروف به قمرالملوک امیر سلیمانی در طول سال های گذشته به عنوان لکه فرهنگی در فهرست آثار ملی و یا دارای ارزش ثبت نشده (به استناد مصاحبه مسئول روابط عمومی میراث فرهنگی استان تهران در تاریخ 31 تیرماه) و هیچ گونه مراجعه ای نیز تا بعدازظهر روز تخریب ساختمان جهت بررسی وضعیت ملک مورد نظر به عمل نیامده و عملیات ساختمانی اجرای پروژه ساختمانی در محل ملک مورد نظر با کسب تمامی مجوزهای قانونی از شهرداری و پرداخت هزینه های مربوطه صورت گرفته و حتی مجوز تخریب ملک نیز دریافت شده است.

چهارم آنکه با توجه به دستور ریاست محترم کمیته امداد، توجه به هویت تاریخی و فرهنگی املاک در اختیار این نهاد به عنوان یک خط قرمز در فعالیت ها مورد توجه و شاهد مثال آن وجود چند پلاک ثبتی فرهنگی است که به دلیل ثبت در فهرست آثار میراث فرهنگی هیچ گونه اقدامی در خصوص ساخت و ساز و یا اجرای عملیات عمرانی در آن ها صورت نخواهد گرفت. بدیهی است در خصوص ساختمان پسیان نیز تا تعیین تکلیف وضعیت حقوقی و قانونی این ملک اقدامی از سوی همکاران مجتمع اقتصادی صورت نخواهد گرفت و عمل به نص قانون سرلوحه فعالیت ها خواهد بود.

ذکر این نکته نیز ضروری است که در طول سال های گذشته به دلیل متروکه بودن ملک مذکور برخی از افراد سودجو و دلال با جعل سند نسبت به تصرف آن اقدام کرده بودند که با انجام اقدامات حقوقی نسبت به استیفای حقوق قانونی اقدام شده است و واضح است که عدم تعیین تکلیف حقوقی و نیز عدم ورود به موقع نهادهای ذیربط در ثبت ساختمان های با ارزش تاریخی و فرهنگی، امکان سوء استفاده برای سودجویان و زمین خواران را فراهم می کند

0 0
غلامرضا   1395/5/7 20:12:21

شهر یک موجود زنده است و برای ادامه حیاتش نیاز به تنفس دارد، گفت: میراث فرهنگی که برای یک کشور باقی می مانند هویت تاریخی آن شهر را تشکیل می دهند و دارای ارزش معنوی و تاریخی یک شهر هستند.

وی با اشاره به جعل هویت تاریخی توسط برخی از شهرهای دنیا گفت: بسیاری از کشورها که مقصد گردشگری جهان هستند برای جبران کمبودهای خود هویت تاریخی جعل می کنند آن وقت ما در درون کشور به این موضوع بی توجه هستیم.

انصاری با بیان اینکه پیش از این حفاظت از خانه توران توسط کمیته میراث شورای شهر پیگیری شده بود گفت: میراث نیز این بنا را ثبت اضطراری کرد اما با وجود آنکه ماموران شهرداری و شهربان در محل حاضر بودند این خانه تاریخی توسط مالک تخریب شد.

وی پیشنهاد کرد: مدیریت شهری اجازه هیچ گونه ساخت و سازی به بناهایی که به جای این ساختمان های قدیمی ساخته می شود ندهد تا با زور و روش های غیرمعمول یک بنای تاریخی اینگونه از بین نرود و برای کسانی که قصد تخریب باقی هویت باقی مانده تهران را دارد نیز درس عبرتی باشد.

0 0
حمید   1395/5/7 06:02:37

تخریب خانه ملکه توران؛ بی‌مهری کمیته امداد یا بی‌مسؤولیتی میراث فرهنگی تهران؟
در سال‌های گذشته ثبت‌های شبه قانونی موجب شده قضات دیوان عدالت اداری حکم ابطال ثبت ملی شمار زیادی از آثار تاریخی را صادر کنند. در این صورت، شکایت میراث فرهنگی از کمیته امداد به سبب تخریب خانه ملکه توران دقیقا مبتنی بر کدام مستند قانونی محکمه پسند است؟

در اواخر تیرماه 1395، آغاز تخریب یکی از بناهای شاخص معماری معاصر در منطقه زعفرانیه تهران، با اعتراض جامعه معماران، فعالان میراث فرهنگی و رسانه‌ها روبرو شد. این خانه متعلق به ملکه توران امیرسلیمانی، همسر سوم رضا شاه و در مالکیت کمیته امداد امام خمینی بود.

در واکنش به اعتراض‌ها، سازمان میراث فرهنگی وارد عمل شد و خانه موصوف را که نه در فهرست آثار ملی ثبت شده و نه در نقشه‌های جامع و تفصیلی شهر تهران لکه‌گذاری شده بود، به صورت اضطراری به ثبت ملی رساند. سپس یگان حفاظت خود را به خیابان پسیان فرستاد تا از تخریب آن جلوگیری کنند. این اقدام با مقاومت عوامل کمیته امداد روبرو شد و در نهایت، خانه ملکه توران به‌طور کامل تخریب شد.

اکنون رسانه‌ها به سراغ خانه دیگری موسوم به ویلای پناهی در خیابان انقلاب رفته‌اند که آن نیز از بناهای شاخص معاصر و در اختیار کمیته امداد امام خمینی است و بیم آن می‌رود که در آینده به سرنوشت خانه توران امیرسلیمانی دچار شود. در این شرایط، سمت و سوی اخبار رسانه‌‌ها و مانورهای تبلیغاتی اداره کل میراث فرهنگی استان تهران به گونه‌ای است که احتمال فراموشی نقش این سازمان در ماجرای تخریب خانه‌های تاریخی را افزایش می‌دهد؛ سازمانی که طی سه سال گذشته انتقادهای دامنه‌داری نسبت به عملکردش ابراز شده است.

ماده سوم از قانون اساسنامه سازمان میراث فرهنگی، مصوب 28/2/67 مجلس شورای اسلامی، ناظر به وظایف این سازمان در شناسایی، حفاظت و معرفی آثار تاریخی کشور است از جمله

بند2: بررسی و شناسایی محوطه‌ها، تپه‌ها، بناها و مجموعه‌های تاریخی و تهیه فهرست جامع از آنها و نقشه باستان‌شناسی کشور

بند6: ثبت آثار ارزشمند منقول و غیرمنقول فرهنگی- تاریخی کشور در فهرست آثار ملی و فهرست‌های ذی‌ربط

بند11- اظهارنظر در کلیه طرح‌های عمرانی جامع و تفصیلی در رابطه با مناطق تاریخی- فرهنگی و موافقت نهایی درباره محوطه‌ها و بافت‌ها و اماکن فرهنگی- تاریخی ارزشمند در موارد مذکور و جلوگیری از هرگونه تخریب آنها

با این وصف، چنین می‌نماید که مسؤولیت و تبعات عدم ثبت خانه توران امیرسلیمانی و ویلای پناهی متوجه اداره کل میراث فرهنگی استان تهران است. خصوصا که عدم ثبت بناهای شاخص شهر تهران توسط این اداره کل، مسبوق به سابقه است. خانه علاء الدوله، حاکم تهران؛ خانه میرزا نصرالله مشیرالدوله، نخستین صدراعظم عصر مشروط، خانه آیت‌الله سیدعبدالله بهبهانی، از پیشوایان بزرگ جنبش مشروطه و خانه آیت‌الله سیدحسن مدرس، برجسته‌ترین چهره قانونگذاری ایران از جمله اماکن ارزشمندی هستند که به‌رغم پی‌گیری‌های 15 ساله رسانه‌ها و فعالان میراث فرهنگی، از ورود به فهرست آثار ملی بازمانده‌اند. دو خانه مهم دیگر یعنی خانه امین‌السلطان (موسوم به خانه دایی جان ناپلئون) و خانه معین‌التجار بوشهری نیز درحالی‌که تا مرز تخریب کامل پیش رفته بودند، با فشار شدید رسانه‌ها و ورود مقامات بالاتر سازمان میراث فرهنگی ثبت ملی شدند.

از این گذشته، بسیاری از این آثار مانند خانه توران امیرسلیمانی حتا در نقشه‌ تفصیلی شهر تهران نیز به عنوان دانه‌های ارزشمند لکه‌گذاری نشده‌اند که از نظر قانونی به معنای بلامانع بودن تخریب آنهاست. در این شرایط، کمیته امداد امام خمینی یا هر مالک حقیقی و حقوقی دیگر، چه تقصیری در قبال تخریب این گونه آثار دارد؟

در مورد خانه ملکه توران این‌طور استدلال می‌شود که سازمان میراث فرهنگی اندکی پس از آغاز تخریب بنا، به ثبت اضطراری آن مبادرت ورزیده است؛ درحالی‌که در قوانین موجود فرایندی تحت عنوان ثبت اضطراری پیش‌بینی نشده و این قبیل اقدامات خلاف ترتیبات مقرر در قانون حفظ آثارملی، مصوب 12/8/1309 است.

ماده سوم این قانون مقرر می‌دارد: "ثبت مال در فهرست آثار ملی پس از تشخیص و اجازه کتبی وزارت معارف [اکنون سازمان میراث فرهنگی] خواهد بود. ولیکن ثبت مالی که مالک خصوصی داشته باشد، باید قبلا به مالک اخطار شود و قطعی نمی‌شود مگر پس از آن که به مالک اخطار [شود] و اعتراضی او اگر داشته باشد، رسیدگی شده باشد و وظایف مقرره در این قانون راجع به آثار ملی فقط پس از قطعی شدن ثبت برعهده مالک تعلق خواهد گرفت."

گمان می‌رود تعارض روند ثبت اضطراری با این ماده صریح قانونی روشن‌تر از آن است که نیاز به شرح و بسط داشته باشد. در واقع، طی سالهای گذشته همین نوع ثبت‌های شبه قانونی بوده که موجب شده است قضات دیوان عدالت اداری حکم ابطال ثبت ملی شمار زیادی از آثار تاریخی را صادر کنند. در این صورت، شکایت میراث فرهنگی از کمیته امداد به سبب تخریب خانه ملکه توران دقیقا مبتنی بر کدام مستند قانونی محکمه پسند است؟

از این‌رو و با توجه به احتمال تخریب این قبیل بناهای ارزشمند، چنین به نظر می‌رسد که سازمان میراث فرهنگی باید به‌جای دست یازیدن به اقدامات منفعلانه و دیرهنگام، به بازنگری رویه‌های جاری خود بپردازد و یکبار برای همیشه نسبت به تعیین تکلیف اداره پرحاشیه میراث فرهنگی استان تهران اقدام کند.

یادداشت: حمیدرضا حسینی؛ روزنامه‌نگار و پژوهشگر تاریخ