محل تبلیغ شما
بررسی بحران زیست‌محیطی خزر؛ پرونده

تاریخ خبر: 1395/3/12

بررسی بحران زیست‌محیطی خزر؛ پرونده

نشر این خبر با یاد ناشر"سرزمین جاوید" شایسته است

پس‌روی چشمگیر دریا از ساحل گلستان/فسیل‌های زنده خزر درخطر انقراض

کویر در رویای «خزر»؛ فاجعه‌ای در راه است

آلودگی از معادن ارمنستان تا دریای خزر/ ماهیان ارس لب‌‌تر می‌میرند

تشنه‌ترین استان کشور خواب دریا می‌بیند؛عمان یا خزر تعبیر کدام است

بندر ترکمن- پس‌روی آب دریای خزر به‌خصوص در بندر ترکمن ضمن ایجاد مشکلات اجتماعی و اقتصادی، باعث افزایش میزان آلودگی خلیج گرگان و زیادشدن آلودگی در این بخش شده است.

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها - زهرا بهرامی: خلیج گرگان به‌عنوان تنها خلیج دریای خزر در مرزهای سیاسی از جنبه استراتژیکی برخوردار است و همین امر باعث شد روس‌ها به‌ویژه در دوران قاجار علاقه و تمایل خاصی به آن داشته باشند.

عمق زیاد آب و پهلو گرفتن کشتی‌های تجاری و مسافربری در آنچه ازنظر جغرافیایی و چه ازنظر زیست‌محیطی، موقعیت خاصی را برای این خلیج فراهم کرده است.

در سال ۱۳۵۴ خلیج گرگان به همراه تالاب میانکاله و زاغمرز، به‌عنوان نخستین مجموعه تالاب بین‌المللی جهان در فهرست تالاب‌های کنوانسیون رامسر به ثبت رسید و ازآن‌پس نه‌تنها خود خلیج، بلکه نواحی اطراف آن شامل شبه‌جزیره میانکاله (پناهگاه حیات‌وحش) و تالاب بین‌المللی گمیشان به یک مجموعه ارزشمند زیست‌محیطی تبدیل شدند.

این خلیج نه‌تنها به لحاظ اقتصادی، تجاری و زیست‌محیطی بلکه به دلیل آرام بودن آن در سواحل گلستان، مناسب‌ترین تفریحگاه دریایی بوده و همچنین زیستگاه و محل اصلی تخم‌ریزی ماهیان خاویاری است که ارزش اقتصادی و تجاری بسیاری برای کشور به همراه دارد.

اما این روزها شاهد پس‌روی و کاهش شدید عمق آب هستیم و این موضوع به مهم‌ترین چالش و مشکل این خلیج تبدیل‌شده است. مشکلی که نه‌تنها کارشناسان و مسئولان بلکه ساحل‌نشینان و گردشگران را نگران کرده است.

 

 

مشکلات زیست‌محیطی و آلودگی آب دریا، افزایش آلاینده‌ها، خطر انقراض گونه‌های جانوری و گیاهی، بلااستفاده ماندن طرح‌های شیلاتی و بندری، افزایش صید غیرمجاز و چالش‌های اجتماعی و سیاسی به‌واسطه نبود شغل در منطقه و افزایش صید غیرمجاز در مرزهای آبی و ... تنها بخشی از دغدغه‌هایی است که در نگاه اول به‌واسطه پس‌روی آب و خشکی خلیج گرگان در حال شکل‌گیری در این استان است.

پس‌روی یک کیلومتری آب دریا

اسکله بندر ترکمن در عصر یک روز بهاری بعد از بارش‌های نسبتاً خوب بهاری هنوز کاملاً خشک است و آب دریا تا حدود یک کیلومتر پس‌روی کرده و جایی که تا حدود دو سال قبل کاملاً پر آب بود حالا به زمین ورزشی و محل برپایی چادرهای مسافران و گردشگران تبدیل‌شده است.

در این محدوده دیگر نه از آب خبری هست و نه از باتلاق؛ چند بوته و علف، زباله و قایق‌های بلااستفاده تنها چیزهایی است که می‌بینید.

این حال وخیم تنها به ساحل خلاصه نمی‌شود کانال چاپاقلی آنجایی که آب دریا را به خلیج گرگان می‌رساند نیز روزگاری خوشی ندارد؛ برخورد قایق‌ها با کف دریا، بوی مشمئزکننده  پساب و افزایش شمار حشرات موذی مصداق ضرب‌المثل معروف رنگ رخساره خبر می‌دهد از سر درون است.

دریا خواری مهم‌ترین پیامد خشکی خلیج گرگان

یکی از متخصصان محیط‌زیست از خشک شدن کامل خلیج گرگان در صورت ادامه روند موجود خبر می‌دهد و دراین‌باره بهخبرنگار مهر می‌گوید: در اثر بالا آمدن آب و رسوب‌گذاری از سمت خشکی کانال خو زینی در سمت چپ جزیره آشوراده بسته‌شده است.

مزدک دربیکی بابیان اینکه تنگه طبیعی سمت راست (شرق) جزیره نیز در حال بسته شدن است، ادامه می‌دهد: به‌واسطه شیب موجود، کل دریای خزر رسوب خود را به شرق این دریا می‌آورد و دو کانال خزینی و چاپاقلی به‌واسطه همین رسوبات مسدود شده است.

 وی اضافه کرد: از سویی دیگر تبخیر آب خلیج با ورودی آب به این محدوده بزرگ برابر نیست و بارش‌ها و افزایش آب رودخانه‌ها هم نمی‌تواند میزان آبی را که براثر تبخیر از دست می‌رود جبران کند.

وی از انجام برنامه‌ریزی‌ها برای جاری شدن دوباره آب از سمت چپ جزیره خبر داد و متذکر می‌شود: اگر تدابیری برای باز شدن راه‌های ورود آب به خلیج گرگان صورت نگیرد و این موضوع کنترل و مدیریت نشود، در آینده‌ای نزدیک خلیج گرگان خشک می‌شود.

 

 

وی بابیان اینکه هم‌اکنون نیز پیامدهای این موضوع در منطقه آغازشده، تصریح کرد: برخی از پژوهش‌های دانشگاهی نشان می‌دهد که در حالت خوش‌بینانه ۱۶ سال و در بدبینانه‌ترین حالت ۸ سال دیگر، خلیج گرگان خشک می‌شود.

برخی از پژوهش‌های دانشگاهی نشان می‌دهد که در حالت خوش‌بینانه ۱۶ سال و در بدبینانه‌ترین حالت ۸ سال دیگر، خلیج گرگان خشک می‌شود

به گفته دربیکی این پس‌روی چه به دلایل اقلیمی و طبیعی و چه دخالت انسانی باشد، بحث ما نیست بلکه آنچه ما را در این زمینه نگران کرده، پیامدهای آن است؛ خشک شدن خلیج گرگان پیامدهای محیط زیستی، اقتصادی، اجتماعی، حقوقی و سیاسی زیاد و خطرناکی همچون مهاجرت گسترده مردم منطقه و عواقب آن را در بر خواهد داشت.

وی خاطرنشان می‌کند: زمین‌خواری یا دریا خواری مهم‌ترین پیامد پس رفت دریا و پیش رفت ساحل است و به‌سرعت زمین‌های ساحل فنس کشی می‌شود و این پدیده به‌تنهایی مشکلات بسیار بزرگی را برای منطقه به وجود می‌آورد.

این کارشناس محیط‌زیست همچنین می‌افزاید: طبق بازدیدها و مشاهدات، چندی است هم‌زمان با پس‌روی آب دریا و خلیج، پدیده دریا خواری هم به‌ویژه در استان مازندران و محدوده شهرستان بهشهر آغازشده است. به‌این‌ترتیب که ساکنان حاشیه دریا اراضی خود را فنس کشی کرده و با عقب‌نشینی دریا، آنان نیز به‌دوراز چشم متولیان، فنس‌های خود را یک متر جلوتر برده‌اند؛ جلو بردن فنس‌های یک متر به یک متر ادامه یافته تا طی مثلاً پنج سال، افراد متخلف چند هکتار به اراضی خود افزوده‌اند.

خاویار هم بی خانمان شد

اما دغدغه‌ها در خصوص خشکی خلیج گرگان و پیامدهای آن به همین‌جا ختم نمی‌شود. یکی از تأثیرات منفی پس‌روی آب خزر، بر روی گونه‌هایی است که در این منطقه زندگی می‌کردند. خاویار، ماهی ماقبل تاریخ دریای خزر که حال‌وروز خوبی به دلیل صید بی‌رویه نداشت، امروزه بی‌خانمان هم شده است، زیرا محل زندگی‌اش، یعنی خلیج گرگان رو به نابودی است. یک کارشناس شیلات به خبرنگار مهر می‌گوید: دریای خزر در نقاط نزدیک به سواحل استان گلستان به دلیل آرام بودن آب و همچنین ارتباطی که با گرگان رود و قره‌سو دارد، یکی از مهم‌ترین زیستگاه ماهی خاویاری است که به دلیل ساختن سدها و کم شدن آب رودخانه‌ها، ماهیان خاویاری که رود کوچ هستند، نمی‌توانند در فصل تخم‌ریزی به رودخانه مهاجرت کنند.

ابراهیم محمدی می‌افزاید: از سویی دیگر دام صیادان غیرمجاز همیشه در دریا پهن است و این‌گونه ماهیان که فسیل‌های زنده دریای خزر با بیش از ۲۵۰ میلیون سال قدمت هستند، اسیر این دام‌ها شده و باقیمت‌های چند ۱۰ میلیون تومان به فروش می‌رسند.

وی ادامه می‌دهد: بهره‌برداری از ماهیان خاویاری با حداکثر برداشت حدود ۲۷ هزار تن در سال ۱۹۸۷ میلادی به همراه ۳ هزار تن خاویار، امروزه به ذخیره بهره‌برداری با برآوردی حدود ۲۸۰ تن گوشت و ۲۰ تن خاویار رسیده است.

 

 

وی اضافه می‌کند: به گفته مسئولان، میزان صید ماهیان خاویاری نسبت به گذشته‌های نه‌چندان دور حدود ۳۰۰ برابر کاهش‌یافته و گفته‌های دیگر کارشناسان وخامت این اوضاع را بیشتر تشریح می‌کند.

وی یادآور می‌شود: در پنج‌ساله اخیر روند کاهش سطح آب دریای خزر آسیب‌های جدی به اکو توریسم‌های آبی حوزه جنوب شرقی دریای خزر (محدوده استان گلستان) زده است به‌نحوی‌که بیش از ۳۰ درصد مساحت خلیج گرگان و ۵۰ درصد مساحت تالاب گمیشان کاهش‌یافته و در صورت تداوم روند فعلی، امکان خشک شدن تالاب گمیشان تا کمتر از پنج سال آینده قطعی است.

به گفته محمدی، اکوسیستم‌های خلیج گرگان و تالاب گمیشان از مناطق مهم پرواربندی انواع آبزیان سواحل ایرانی دریای خزر محسوب می‌شوند.

این کارشناس شیلات بابیان این‌که بیش از ۹۵ درصد ذخایر خزر وابسته به تکثیر مصنوعی است، خاطرنشان می‌کند: زمان انقراض دیگرگونه‌ها هم با توجه به شرایط کنونی نزدیک است و شاید دور نباشد زمانی که از خاویار خزر، تنها نامی باقی بماند.

وی متذکر می‌شود: تشکیل ستاد راهبردی شیلات استان و انجام مطالعات جامع دریای خزر شاید بتواند به کاهش آسیب‌ها در این حوزه کمک کند.

نتایج ناخوشایند شبیه‌سازی‌ها

هرچند این کارشناس شیلاتی بر انجام مطالعات جدید و جامع تأکید دارد اما شواهد و قرائن موجود نشان می‌دهد پژوهش‌ها در این حوزه بیش از یک دهه قبل آغازشده و همچنان ادامه دارد. به عقیده بسیاری از کارشناسان حوزه دریایی، دریا مانند یک موجود زنده است و از خود رفتار و عکس‌العمل نشان می‌دهد و این عکس‌العمل‌ها در شرایط مختلف ممکن است متفاوت باشد. عده‌ای از کارشناسان سعی می‌کنند این رفتارهای دریا را در نرم‌افزار تحلیلی شبیه‌سازی کنند تا بتوانند برخی رفتارهای نوسانی آن را از قبل پیش‌بینی کنند.

یک کارشناس ارشد علوم دریایی و اقیانوسی و عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان دراین‌باره بهخبرنگار مهر می‌گوید: از سال ۱۳۸۷ تحقیقات در خصوص خلیج گرگان و دریای کاسپین (خزر) را آغاز کرده و تاکنون بیش از ۱۵ مقاله و ۸ طرح پژوهشی از خلیج گرگان تهیه و منتشر کرده‌ام.

سعید شربتی که فعالیت علمی‌اش شبیه‌سازی رایانه‌ای فرآیندهای زیستی و غیر زیستی درگذشته و آینده است، ادامه می‌دهد: اساساً سطح آب دریای کاسپین تحت چند عامل هیدروکلیماتولوژی حاکم بر آن و فعالیت‌های زمین‌شناختی قرار داشته و در طی ۱۲هزار سال گذشته سطح آب خلیج متأثر از این عوامل به‌دفعات بالا و پایین رفته است.

وی توضیح می‌دهد: کاهش سطح آب دریای کاسپین در ۲۰ سال گذشته بیش از یک متر بوده و همین امر باعث شده بخش اعظم پتانسیل دریایی بندر گز، ترکمن و خواجه نفس از بین رفته و تالاب میانکاله و گمیشان رو به اضمحلال رفته و وضعیت خوبی نداشته باشند.

 

 

وی هشدار می‌دهد: کاهش سطح آب دریای کاسپین در سال‌های آتی باعث می‌شود تالاب میانکاله، تالاب گمیشان به‌کلی از بین رفته و سه بندر استان گلستان کاملاً خشک‌شده و به زمین فوتبال تبدیل شوند.

وی ادامه داد: تحقیقات نشان داده است که از سال ۱۳۷۴ به بعد به‌طور میانگین سالانه ۶ سانتی‌متر سطح آب دریای کاسپین پایین آمده و با فرض یک سناریو خوش‌بینانه و ادامه این روند تا سال ۱۴۱۰ خلیج گرگان هیچ راه ارتباطی با دریای کاسپین نخواهد داشت.

شربتی خاطرنشان کرد: البته تنها در عرض چهار سال گذشته (۱۳۹۰ الی ۱۳۹۳) سطح آب به میزان ۴۲ سانتی‌متر کاهش داشته است که اساساً این امر درنتیجه تغییر شرایط اقلیمی حوزه آبخیز دریای کاسپین و از همه مهم‌تر کاهش دبی رود ولگا به دریای کاسپین است.

وی اضافه کرد: بر این اساس نتایج شبیه‌سازی‌های کامپیوتری تحت سناریو واقع‌بینانه نشان می‌دهد که با ادامه روند تغییرات اقلیمی و کاهش سالانه ۱۰.۵ سانتی‌متری سطح آب تا سال ۱۴۰۲ خلیج گرگان هیچ راه ارتباطی با دریای کاسپین نخواهد داشت.

به گفته وی در این سال عملاً خلیج گرگان ارتباط خود را با دریای کاسپین ازدست‌داده و ازآنجاکه بارش و دبی ورودی رودخانه‌ها به خلیج گرگان در مقایسه با عامل تبخیر آب از سطح خلیج بسیار کم است لذا پس از چند سال خلیج گرگان به یک تالاب فصلی کوچک و با مساحت چند ده هکتار تبدیل می‌شود.

وی متذکر می‌شود: شبیه‌سازی‌هایی می‌تواند قابل‌اتکا باشد که بر اساس ویژگی‌های نوسانی سطح آب دریای کاسپین بوده و نتایج خروجی این شبیه‌سازی‌ها تعیین بندرها جدید، مراکز توریسم جدید، ایجاد جزایر، اکوسیستم‌های دریایی و خشکی جدید و ایجاد مراکز تکثیر و پرورش ماهی در آب دریا است.

تشکیل جلسه ویژه خلیج گرگان در کارگروه ویژه مرز شورای عالی امنیت ملی

گرچه نگرانی‌ها درباره پس‌روی آب خزر هرروز بیشتر می‌شود، اما برخی نیز معتقدند که این نگرانی‌ها آن‌قدر که بحرانی نشان داده‌شده، نیست و پس‌روی آب دریای خزر تا حدی طبیعی است. رضا مروتی، معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار گلستان یکی از افرادی است که اعتقاد دارد، پس‌روی آب خزر اتفاق جدیدی نیست. وی از تشکیل جلسه ویژه خلیج گرگان در کارگروه ویژه مرز شورای عالی امنیت ملی خبر داد و به خبرنگار مهر گفت: موضوع پس‌روی آب خلیج گرگان درگذشته نیز اتفاق افتاده و در دوره‌های متناوب آب آن کم‌وزیاد شده است و نمونه بارز این پس‌روی و پیشروی در سال‌های ۱۳۵۷ و ۱۳۷۷ رخ‌داده است و اتفاقی جدیدی نیست.

مروتی بابیان اینکه پس‌روی آب خلیج گرگان دلایل مختلفی دارد، اضافه کرد: کم شدن حق آبِ دریای خزر که بخشی به کشورهای حاشیه دریا مرتبط است و همچنین رسوب‌گذاری که اوج آن در حاشیه جنوب شرقی دیده می‌شود، ازجمله عوامل مؤثر در این موضوع است.

وی خاطرنشان کرد: نگرانیهایی در این زمینه وجود داشت و نیاز بود که مطالعات میدانی در این زمینه صورت گیرد که در جلسه ویژه مرز شورای عالی امنیت ملی در ۲۶ اسفندماه سال گذشته این کارگروه سه ماه به سازمان حفاظت از محیط‌زیست مهلت داد تا گزارش نهایی و راهکارهای نجات آن را ارائه کند.

 

وی ادامه می‌دهد: به‌عنوان یک کارشناس حوزه سازه‌های دریایی تأکید می‌کنم رسوب‌گذاری تنها دلیل وضعیت فعلی خلیج گرگان نیست بلکه یکی از علل آن میتواند باشد.

وی اظهار می‌کند: در جایگاه یک کارشناس و نه معاون عمرانی استاندار اعلام می‌کنم؛ هرچند شاهد رسوب‌گذاری شدید در چاپاقلی و کانال خزینی هستیم اما نگرانی وجود ندارد، زیرا رسوب‌گذاری عامل از بین برنده خلیج گرگان نیست.

مروتی یادآور می‌شود: بخشی از پس‌روی آب دریا طبیعی بوده و تحت تأثیر جریان آب و هوایی است اما نگرانی‌های دیگری وجود دارد که باید به‌صورت جدی موردتوجه قرار گیرد؛ بنده بیشتر از رسوب‌گذاری نسبت به افزایش آلایندگی خلیج گرگان نگران هستم.

نگرانی از ورود آلاینده‌ها به خلیج گرگان

درحالی‌که معاون عمرانی استاندار گلستان نیز مانند کارشناسان حوزه محیط‌زیست و شیلات نگران آینده خلیج گرگان است اما به‌عنوان کارشناس سازه‌های دریایی معتقد است پس‌روی و پیش روی آب دریا امری طبیعی است و جای نگرانی ندارد اما تأکید می‌کند ورود آلاینده آینده خلیج گرگان را تهدید می‌کند. نکته‌ای که مدیرکل حفاظت از محیط‌زیست گلستان نیز نسبت به آن هشدار داد و به خبرنگار مهر می‌گوید: سطح آب دریای خزر طی ۱۹ سال گذشته یک متر کاهش‌یافته است و ۴۲ سانتیمتر از این میزان افت تراز تنها طی چهار سال اخیر روی‌داده است.

اسماعیل مهاجر افزود: رودخانه‌ها و رواناب‌های سطحی یکی از مهم‌ترین منابع واردکننده آلودگی به خلیج هستند و مقادیر زیادی از آلاینده‌ها را وارد خلیج می‌کنند.

وی ادامه داد: فاضلاب‌های صنعتی، کشاورزی و مراکز مسکونی مستقر در سواحل یا مصعب رودخانه‌ها با حجم زیاد وارد خلیج شده و منجر به کاهش اکسیژن و افزایش سولفید هیدروژن و سایر آثار زیان‌بار زیست‌محیطی می‌شود.

 

 

به گفته وی مقادیر برخی فلزات سنگین نظیر سرب، کادمیوم و کروم در آب خلیج بالاتر از استانداردهای محیط‌زیست است و در رودخانه‌های قره‌سو و گرگان رود، مقادیر سمومی مانند دیازینون بالاتر از استاندارد بوده و درنهایت وارد خلیج می‌شوند.

مهاجر بابیان اینکه پایش ماهانه وضعیت آلودگی میکروبی خلیج گرگان حاکی از وجود مقادیر فراوان بار میکروبی و در برخی موارد بالاتر از حد استاندارد بوده است، متذکر شد: رسوب‌گذاری ناشی از عدم مدیریت صحیح حوضه‌های آبخیز بالادست، فاضلاب‌های خانگی، شهری و صنعتی، فلزات سمی و کود شیمیایی، سموم دفع آفات نباتی و همچنین تداوم ورود آلاینده‌ها به خلیج گرگان در شرایط تداوم افت تراز منجر به تغلیظ و تشدید اثرات تجمعی آلاینده‌ها شده است.

پایش ماهانه وضعیت آلودگی میکروبی خلیج گرگان حاکی از وجود مقادیر فراوان بار میکروبی و در برخی موارد بالاتر از حد استاندارد بوده است

مدیرکل حفاظت از محیط‌زیست گلستان به چالش‌های عمده ناشی از تغییرات تراز آب دریای خزر با تأکید بر خليج گرگان نیز اشاره و می‌گوید: افزایش بار آلودگی به انواع آلاینده‌های فیزیکی، شیمیایی و میکروبی، شکل‌گیری تعرضات ارضی و تعارضات حقوقی مرتبط با زمین، تهدید تنوع زیستی، افزایش احتمال آلودگی هوای منطقه به ریز گرد، تهدید زیرساخت‌ها و بازدهی اقتصادی طرح‌ها و پروژه‌های گردشگری، آبزی‌پروری و بندرگاهی مرتبط با خلیج گرگان پیامدهای نامطلوب اجتماعی تنها بخشی از چالش‌ها در این حوزه است.

مهاجر مروری نیز بر برخی پیامدهای كاهش سطح آب دریای خزر در گلستان دارد و اظهار می کند: تهدید پایداری و کارکرد زیرساخت و سرمایه‌گذاری‌ها در بخش گردشگري وابسته به دريا، نابودی زیرساخت‌ها و سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده در بخش آبزی‌پروری، دست‌اندازی غیرقانونی به اراضی خلیج و تالاب‌ها، ایجاد چالش حقوقی و اجرایی جدید، بروز پدیده ریزگرد و پیامدهای اقتصادی و بهداشتی آن، ایجاد تنش اجتماعی ناشی از افزایش بی‌کاری، مهاجرت، تهدیدات بهداشتی ... تنها بخشی از پیامدهای این کاهش است.

به گفته وی قطع ارتباط مؤثر با درياي خزر و كاهش ميزان خود پالایی آب و شروع توالی بوم‌شناختی، تبدیل‌شدن بوم‌سازگان خليج گرگان به بوم‌سازگان خشكي، تغییر مؤثر در سطح آب‌های زيرزميني، نابودی بوم‌سازگان آبی خلیج گرگان و تالاب گمیشان، کاهش مؤثر تنوع زیستی کشور و تشدید غلظت آلاینده‌ها و وقوع تغییر چشمگیر کیفیت آب و رژیم هیدرودینامیک خلیج بخش دیگری از پیامدهای پیش‌بینی‌شده است.

 

 

مهاجر همچنین به راهکارها و رویکردهای سازمان حفاظت از محیط‌زیست اشاره و متذکر می‌شود: برنامه‌ریزی و پیگیری طرح‌ها و برنامه‌های استراتژیک سواحلی با توجه به پس‌روی آب دریا، بازنگری در توسعه شنا گاه‌ها، آبزی‌پروری و گردشگری با توجه به کاهش توان خود پالایی خلیج، آمادگی کامل نهادهای مسئول دریایی برای مقابله با روند کاهش سطح آب خزر، امکان‌سنجی لایروبی کانال خزینی و دو آبراهه ناحیه چاپاقلی و یا ایجاد ارتباط جدید با دریا و همچنین تهیه نقشه‌های حد بستر و حریم دریا و علامت‌گذاری در سواحل به‌عنوان اولویت اصلی اقدام برای ساماندهی سواحل دریای خزر است.

مدیرکل حفاظت از محیط‌زیست گلستان توضیح می‌دهد: توجه به ظرفیت‌های موجود در کشور درزمینهٔ مطالعات و تحقیقات دریای خزر و استفاده از آن در تصمیم‌گیری‌های مدیریتی و برنامه‌ریزی‌های کلان توسعه‌ای سواحل گلستان و مازندران و پیش‌یابی موقعیت بوم‌سازگان‌های حساس جدید دریایی با توجه به نتایج مدل‌های پیش‌یابی تغییرات تراز آب و موقعیت خطوط ساحلی نیز می‌تواند به نجات خلیج گرگان کمک کند.

با توجه به دغدغه‌ها و نگرانی‌های موجود در مورد خلیج گرگان و پیشنهاد‌ها و راهکارهای نجات‌بخش در خصوص آن، به نظر می‌رسد درنهایت باید منتظر پایان مهلت سه‌ماهه کارگروه ویژه مرز شورای عالی امنیت ملی برای ارائه گزارش و برنامه‌های سازمان محیط‌زیست کشور و تصویب آن در این کارگروه باشیم.

------------------------------------

ساری- «یک طرح خطرناک» عنوانی است که بارها برای انتقال آب خزر به کویر استفاده‌شده، طرحی که این روزها به کابوس دریای مازندران و رویای کویر ایران تبدیل‌شده، متخصصان می‌گویند فاجعه‌ای درراه است.

خبرگزاری مهر- گروه استان ها: گویا پریشان‌حالی بزرگ‌ترین دریاچه بسته جهان تمامی ندارد و این بار، کویر و فلات مرکزی برای سیراب شدن به خزر چشم طمع دوخته اند، آیا فاجعه‌ای دیگر درراه است؟

از سالیان قبل بحران آب و تشدید آن در برخی از مناطق کشور، فکر انتقال آب را در ذهن مسئولان ایجاد کرد تا بتوان از این طریق مشکل را برطرف کرد. اجرای طرح انتقال آب خزر به استان‌های مرکزی ایران طی یک ماه اخیر دوباره با اعلام رئیس‌جمهور سر زبان‌ها افتاده است، طرحی که هنوز هم اماواگرهای بسیاری با خود دارد.

پیشینه طرح ایجاد کانال آب شمال - جنوب

ایجاد کانال آبی که شمال و جنوب ایران را به هم متصل کند رؤیایی دیرینه است، اولین طرح توسط مهندس هومان فرزاد در سال ۱۳۴۵ نوشته‌شده که وی این طرح را به سازمان پژوهش‌های علمی کشور ارائه داد.

بر اساس این طرح باید بین دریای خزر و خلیج‌فارس دریاچه‌هایی ایجاد شود تا این دو دریا به هم متصل شوند، سال‌ها بعد و در دوران پس از انقلاب نیز طرح دیگری هم توسط مسعود قمی به نخست‌وزیر وقت ارائه شد و ساخت این کانال در دوران دولت سازندگی و اصلاحات نیز بررسی شد. این طرح جزو آن طرح‌های پرسروصدایی بود که در زمان ریاست جمهوری احمدی‌نژاد نیز مطرح شد و در آن زمان نیز با انتقادات بسیاری روبه‌رو بود.

وقتی‌که همه متخصصان و منتقدان انتقال آب خزر به کویر را تصمیمی عجولانه و غیر کارشناسی نامیده‌اند، چرایی ادامه این طرح در دولتی که باید به دیدگاه‌های محیط‌زیستی احترام بگذارد و دیدگاه‌های کارشناسی را محور برنامه‌های خودش بداند، پرسش مهمی است.

سرانجام کلنگ این پروژه توسط محمود احمدی‌نژاد زده و بعد از مدتی متوقف شد ولی متأسفانه مجدد وزارت نیرو قصد دارد این طرح را اجرا کند و حتی در این خصوص نیز ارزیابی زیست‌محیطی را انجام داده‌اند و طرح آن به سازمان محیط‌زیست نیز ارائه‌شده ولی جوابیه‌ای از سوی محیط‌زیست در این خصوص صادر نشده است.

یکی از مهم‌ترین نگرانی‌هایی که درزمینهٔ اجرای این طرح ذهن بسیاری را به خود مشغول کرده عواقب و نتایجی است که اجرای این طرح برای محیط‌زیست منطقه چه در مبدأ، چه در مسیر و چه در مقصد در پی خواهد داشت. این طرح علاوه بر این‌که ازنظر اقتصادی دارای بار مالی بسیار بالایی است، رؤیایی است که دولت‌های قبل و بعد از انقلاب درگیر آن بوده‌اند.

فاجعه دیگری درراه است...

این بار تصمیم گیران کلان کشور قصد دارند با انتقال آب دریای خزر به فلات مرکزی ایران، فاجعه زیست‌محیطی دیگری را برای این کشور رقم بزنند. این پروژه به‌اصطلاح کلان را پیش از این برخی کشورها مانند عربستان، لیبی و اتحاد جماهیر شوروی تجربه کرده و نتیجه اسفبار آن را دیده‌اند.

به اعتقاد کارشناسان و صاحب‌نظران، بی‌شک مطرح کردن چنین پروژه‌هایی نشان از عدم اطلاع و درک اکولوژیک نسبت به پهنه‌های طبیعی هم چون بیابان، مرتع، جنگل و دریا دارد. ‌

‌شوربختانه دولتمردان ما می‌خواهند تجربه چندباره شکست‌خورده را بار دیگر تجربه کنند درحالی‌که تنها با ۳۰ درصد صرفه‌جویی در مصرف آب کشاورزی و آماده‌سازی زیرساخت‌های آبیاری مدرن، اجرای چنین طرح‌هایی بلا موضوع می‌شود.

نابودی اکوسیستم دریای خزر و هجوم ریز گردهای نمک برای مردم شمال کشور، نابودی جنگل‌ها در مسیر البرز و گسست اکولوژیک در طبیعت فجایعی است که با انتقال آب دریای خزر رقم می خورد

به اعتقاد کارشناسان، یقیناً با انتقال آب دریای خزر همه زیست‌بوم‌ها حتی بیابان را هم نابود خواهیم کرد، نابودی اکوسیستم دریای خزر و هجوم ریزگردهای نمکی برای مردم شمال کشور، نابودی جنگل‌ها در مسیر البرز و گسست اکولوژیک در طبیعت، فجایعی است از این تفکر به‌اصطلاح توسعه مدارانه که کوچک‌ترین توجهی نسبت به توان تاب‌آوری طبیعت و پایداری سرزمین ندارد.

پرفسور عطاءالله قبادیان عضو هیئت‌علمی دانشگاه وین اتریش در رابطه با اثرات زیست‌محیطی انتقال آب دریای مازندران به سمنان به خبرنگار مهر می‌گوید: دریای مازندران با اطلاعاتی که من از سال ۱۳۷۰ دارم، حدود هشت‌تا ۱۰ میلیارد مترمکعب با کمبود آب مواجه است، یعنی دارای بیلان منفی است و برداشت آب از این دریاچه، در حدود ۲۰۰ تا ۵۰۰ میلیون مترمکعب، در صورتی امکان‌پذیر است که جایگزینی صورت گیرد. جایگزینی بدین‌صورت است که باید سرشاخه‌های برداشته‌شده پس داده شود و همچنین در مازندران یک سری کارهای سامان‌دهی، همچون تقویت سرشاخه‌ها و بازسازی حوزه‌های آبخیز انجام شود.

وی افزود: سمنان در حال تبدیل‌شدن به یک مرکز جمعیتی بوده و این امر اجتناب‌ناپذیر است و در حال حاضر، سمنان سرشاخه آب مازندران را می‌برد و تاکنون آب چند چشمه را انتقال داده است.

وی بابیان اینکه غلظت آب دریای مازندران پایین‌تر از دریاهای معمولی است، افزود: آبی که از دریای مازندران برداشت می‌شود، نباید در ساحل تصفیه و نمک در مازندران ریخته شود. بلکه باید آب مستقیماً به مرکز ایران رود و در آنجا باانرژی خورشیدی تصفیه شود، بنابراین اساس طرح تصفیه آب در مازندران اشتباه است زیرا ما حق نداریم در مازندران آب‌شیرین‌کن بگذاریم. این امر یک فاجعه است.

پرفسور قبادیان همچنین افزود: در منطقه ساحلی مازندران ما باید نوار عریض جنگلی ایجاد کنیم که تا گرگان را بپوشاند. چراکه اگر ذره‌ای اختلال در آب دریای این منطقه صورت گیرد، کویر از سمت گرگان پیشروی می‌کند، در صحرای ترکمنستان تالاب‌های جذب نمک‌داریم که سالیانه ده‌ها میلیون تن نمک از دریا جذب و در آن منطقه انباشته می‌شود و کویر و شوره‌زاری در منطقه شرق داریم. و اگر اختلالی در اینجا رخ دهد آن منطقه شوره‌زاری امکان پیشروی می‌یابد. ازاین‌رو، کار کارشناسی بسیار دقیقی برای سامان‌دهی این امر نیاز است.

۲۰۰ تا ۵۰۰ میلیون مترمکعب آب با طرح انتقال برداشت می‌شود

وی در ادامه گفت: همچنین باید آبخیزها نیز تقویت شود، تمام ارتفاعاتی که رودخانه‌های ما از آنجا به دامنه‌های البرز سرازیر می‌شود و در دریای مازندران می‌ریزد، مسیر بسیار کوتاهی دارند، این ارتفاعات باید بازسازی و رودخانه‌ها تقویت شود، با اجرای طرح انتقال، ۲۰۰ تا ۵۰۰ میلیون مترمکعب آب از دریای مازندران برداشت می‌شود و این طرح اساساً مشکل دارد.

پرفسور قبادیان در ادامه گفت: ما با بحران روبرو هستیم. رودخانه‌های کوچک در حال بلعیده شدن هستند و باید بازنگری در انتقال آب صورت گیرد.

اما علی‌محمد شاعری قائم‌مقام معاون رئیس‌جمهور و معاون محیط‌زیست کشور در دولت گذشته نیز در گفتگو با خبرنگار مهرمی‌گوید: مخالف طرح انتقال آب خزر به فلات مرکزی و سمنان هستم چراکه این انتقال آب به صلاح نیست و در سمنان نیز با مشکل روبرو خواهیم شد.

وی اظهار داشت: اساساً دریای خزر دریاچه و دارای اکوسیستم بسته است و ازلحاظ زیست‌محیطی بسیار شکننده است که کوچک‌ترین دست‌کاری در اکوسیستم دریای خزر می‌تواند موجب به‌هم‌ریختگی و اختلال در کل دریای خزر شود.

کوچک‌ترین دست‌کاری در اکوسیستم دریای خزر می‌تواند موجب به‌هم‌ریختگی و اختلال در کل دریای خزر شود

وی یادآور شد: اصولاً در اکوسیستم‌های آبی و پهنه‌های این‌چنینی کارشناسان زیست‌محیطی توصیه نمی‌کنند که برداشت آب انجام شود و یا اینکه شیرین سازی آب را داشته باشیم چراکه فرایند شیرین سازی  اثر نامطلوب بر این اکوسیستم دریای خزر دارد و مهم‌ترین آسیب آن، افزایش غلظت شوری آب، به هم زدن بستر زایش و اختلال در شرایط زیستی آبزیان دریایی، کاهش سطح آب و پس‌روی آب دریای خزر و در مقصد نیز با توجه به اینکه اگر انتقال آب و میزان شیرین سازی در حد لازم نباشد؛ موجب آسیب به اراضی کشاورزی و واحدهای صنعتی در سمنان می‌شود.

شاعری ادامه داد: تخریب مسیر انتقال آب که از دل جنگل‌های انبوه خزر می‌گذرد ولوله‌هایی که برای انتقال آب در نظر گرفته‌شده است نیز خود آسیب‌پذیری این بخش را افزایش می‌دهد و تخریب جنگل و منابع طبیعی را در پیش خواهد داشت و هزینه بسیار زیادی به همراه دارد و به همین دلیل این طرح اقتصادی نیست و آن را مطابق با استانداردهای زیست‌محیطی نمی‌بینیم.

به گفته وی، برداشت آب از دریای خزر با قوانین کنوانسیون بین‌المللی مغایرت دارد و لذا کارشناسان محیط‌زیست انتقال بین‌حوزه‌ای را توصیه نمی‌کنند.

برداشت آب در حجم زیاد از خزر تبعات غیرقابل‌پیش‌بینی به دنبال دارد

منتخب مردم بهشهر، گلوگاه و نکا در انتخابات مجلس دهم افزود: البته شیرین سازی آب اقیانوس‌ها و دریاها در کشورهای مختلف حاشیه خلیج‌فارس و همچنین در دریای عمان و خلیج‌فارس ایران هم در حال انجام است که بخشی از آب موردنیاز را از این طریق تأمین می‌کنند چراکه در کل این دریاها، دریای آزاد است و در کمیت و کیفیت آب خلیج‌فارس تأثیر زیادی ندارد و مشکلی ایجاد نمی‌کند؛ اما دریاچه خزر بسته است و برداشت آب در حجم زیاد و شیرین سازی آن، تبعات غیرقابل‌پیش‌بینی به دنبال دارد.

قائم‌مقام معاون رئیس‌جمهور و معاون محیط‌زیست کشور در دولت دهم ادامه داد: ضمن اینکه هنوز طرح مطالعات کامل نشده و نیازمند مطالعات تخصصی زیست‌محیطی است که فرایند تهیه و تصویب آن در محیط‌زیست باید انجام شود و به تصویب برسد تا عملیاتی شود و لذا به نظر می‌رسد در شرایط فعلی آب‌های زیادی در سطح کشور داریم که می‌توانیم از شیوه‌ها و راههای مختلف به تأمین آب سمنان برسیم.

وی افزود: از مهم‌ترین این راه‌ها می‌توان اجرای طرح آبخیزداری، کنترل بیولوژیکی آب‌های سطحی، مدیریت آب‌های سطحی و ذخیره‌سازی اشاره کرد.

شاعری ادامه داد: تقویت حوزه‌های آبی، احیای مراتع و جنگل‌ها، جلوگیری از تخریب پوشش گیاهی، افزایش بهره‌وری و مدیریت تولید و مدیریت آب ازجمله راههای مناسب برای جبران کم‌آبی در کشور و عبور از این بحران است و به‌طور اصولی انتقال آب دریای خزر به سمنان را پیشنهاد نمی‌کنم و مخالف این طرح هستم چراکه این انتقال آب به صلاح نیست و در سمنان نیز با مشکل روبرو خواهیم شد.

آب خلیج فارس به کویر منتقل شود

علی‌محمد شاعری ادامه داد: آبی که از خلیج‌فارس در حال شیرین سازی و انتقال به یزد و کرمان است بهترین گزینه برای انتقال آب به سمنان و بخش مرکزی است که می‌توان با افزایش و توسعه ظرفیت انتقال آب از خلیج‌فارس آب موردنیاز استان سمنان را نیز تأمین کنیم که کوچک‌ترین آسیب به خلیج‌فارس که متصل به دریا است وارد نمی‌شود.

وی تصریح کرد: از سال ۹۱ مجوز آب‌شیرین‌کن در خلیج‌فارس صادرشده و این کار عملیاتی شده است و در حال لوله‌گذاری است که این انتقال آب قابل توسعه در بخش مرکزی و سمنان نیز است و زیرساخت‌های انتقال آب از خلیج‌فارس به بخش مرکزی آماده است و در این راستا نیز سه هزار میلیارد تومان توسط شرکت آب‌شیرین‌کن خلیج‌فارس هزینه شده است و در حال شیرین سازی است.

به گفته وی، با افزایش ظرفیت این پروژه و توسعه آن از هرمزگان، یزد و کرمان به سمنان و بخش مرکزی می‌توان آب موردنیاز این بخش‌ها و استان‌ها را نیز تأمین و شبکه‌ای را در سراسر کشور ایجاد کنیم که این شبکه آب را از خلیج‌فارس تأمین و برداشت و شیرین سازی کند و در بخش کویری ایران آب را به گردش درآورد و به هر میزانی که آب موردنیاز باشد از این شبکه برداشت شود.

وی بابیان اینکه اکنون ۱۰ درصد آب دنیا با فرایند آب‌شیرین‌کن از دریای آزاد تأمین می‌شود، یادآور شد: استفاده از آب خلیج‌فارس ظرفیت و استعداد خوبی برای انتقال آب به سمنان و بخش مرکزی است چراکه سرمایه‌گذاری‌ها و زیرساخت‌ها در این بخش آماده است و با توجه به اینکه خلیج‌فارس دریای آزاد است مشکلی ایجاد نمی‌شود و همچنین می‌توان از سرمایه‌گذاری جدید در دریای خزر که دریاچه بسته است و توجیه مناسبی ندارد، جلوگیری شود و اثرات زیست‌محیطی کمتری نیز داشته باشیم.

استاندار مازندران: طرح انتقال آب دریای خزر به سمنان درحد تحقیقات است

ربیع فلاح جلودار استاندار مازندران که تاکنون درباره انتقال آب دریای خزر به سمنان سکوت کرده بود در گفت‌وگو با خبرنگار مهر سکوتش را شکست و گفت: این طرح در حد تحقیقات است و دولت تدبیر و امید که درواقع دولت محیط زیست است و حفظ محیط‌زیست سرلوحه کارش قرار دارد، کاری بدون ارزیابی زیست‌محیطی انجام نمی‌دهد.

وی درعین‌حال تصریح کرد: در دولت گذشته با بیل و بولدوزر اقدام به اجرای طرح انتقال آب دریای خزر به سمنان کرده بودند و در این دولت این کار متوقف شد و هم‌اینک در حال بررسی است.

فلاح جلودار یادآور شد: مطمئن باشید دولت کاری بدون ارزیابی زیست‌محیطی انجام نخواهد داد و همه جوانب طرح را بررسی خواهد کرد.

با جدی شدن طرح انتقال آب دریای خزر به سمنان، در روزهای اخیر فعالان محیط‌زیست و منابع طبیعی به همراه متخصصان اعتراض خود را به فاجعه بزرگ زیست‌محیطی انتقال آب دریای خزر به فلات مرکزی ایران اعلام کردند و قاطعانه خواستار جلوگیری از اجرای این پروژه مخرب شدند.

کمپین نه به انتقال آب دریای خزر

همچنین کمپین «نه به انتقال آب دریای خزر به سمنان» در فضای مجازی شکل گرفت که شماری از اعضای انجمن‌های مردم‌نهاد محیط‌زیست، استادان دانشگاه، نمایندگان مجلس و فعالان رسانه‌ای در آن عضویت دارند.

به گفته کارشناسان محیط‌زیست حتی فکر کردن به این پروژه بسیار خطرناک است خواه آنکه بخواهد به مرحله اجرا درآید. به عقیده این کارشناسان اثرات اجرای پروژه انتقال آب خزر به سمنان، علی‌رغم اتلاف سرمایه ملی به‌مراتب از سد گتوند وخیم‌تر و وحشتناک خواهد بود.

به گفته آنان اجرای این طرح مستلزم دست‌اندازی و ویرانی غیرقابل‌بازگشت باارزش‌ترین اکوسیستم‌های آسیب‌پذیر و حساس کشور دربرگیرنده دریای خزر، جنگل‌های هیرکانی، استپ‌های کوهپایه‌ای، کوهستانی و آلپی البرز است.

از دیگر اثرات مخرب زیست‌محیطی اجرای طرح مذکور، نابودی زیست‌بوم‌هایی است که نقش مهمی در پایداری سرزمین کهن و باستانی ایران دارند، لذا اجرای آن نه‌تنها برخلاف موازین تعهدات و کنوانسیون‌های بین‌المللی است، بلکه زیر پا گذاشتن اصل مترقی ۵۰ قانون اساسی است که دولت‌ها را برای تداوم حیات اجتماعی نسل امروز و فردا از چنین فعالیت‌های مخربی منع کرده است.

یک کار خطرناک!

عقل و تدبیر جهانی طرح‌های انتقال آب بین‌حوزه‌ای حتی اگر با صرف انرژی همراه نباشد را بسیار خطرناک می‌دانند و کمتر ارزیابی محیط‌زیستی آن‌ها را تأیید می‌کند، چه رسد که چنین طرحی همراه با فشار بر دریا باشد که از انواع مشکلات زیستی، به‌خصوص کاهش شدید سطح آب و آلودگی‌های بسیار رنج می‌برد.

مساحت جنگل‌های هیرکانی که باقیمانده جنگل‌های دوران سوم زمین‌شناسی است در همین چند دهه به نصف کاهش‌یافته است و اکوسیستم البرز که ازجمله نقاط بی‌نظیر و مهم تنوع زیستی دنیا است و بقای آن تضمین‌کننده حیات ساکنان داخلی فلات ایران است به مخاطره افتاده است.

مسئله‌ای که از سوی دیگر مطرح است نمک باقی‌مانده از شیرین کردن میلیون‌ها مترمکعب آب دریا است که در مبدأ می‌تواند مشکلات بسیاری را با خود به همراه بیاورد.

نخست آنکه آبی که از خزر گرفته می‌شود مقدار زیادی نمک بر جای می‌گذارد که اگر به دریا بازگردد غلظت نمک را در آب منطقه بالا می‌برد و اکوسیستم ساحل را تحت تأثیر قرار می‌دهد و اگر در خارج از دریا تخلیه شود مشکلات دیگری را برای منطقه ایجاد می‌کند.

همچنین باید به یاد داشته باشیم که مسیری که آب از آن رد می‌شود نیز می‌تواند مشکلاتی را در اکوسیستم مسیر ایجاد کند، نمکی که از فعالیت کارخانه‌های آب‌شیرین‌کن باقی می‌ماند به طبیعت برمی‌گردد و حیات را تا شعاع چندین کیلومتری تحت شعاع قرار می‌دهد و زندگی گیاهان و جانوران را با خطر مواجه می‌کند.

کاملاً منطقی به نظر می‌رسد که بهره‌برداری از آب خزر و انتقال آن به منطقه‌ای دیگر با عکس‌العمل کشورهای صاحب حق در این دریاچه همراه باشد

از منظر اجتماعی هم می‌توان گفت بر اساس بررسی و طرح مطالعاتی ارائه‌شده به محیط‌زیست، پروژه شیرین سازی آب خزر و انتقال آن به سمنان حدود شش هزار میلیارد تومان (و برآورد دقیق‌تر آن ۹ هزار میلیارد تومان) بودجه لازم دارد، البته در این محاسبه فقط هزینه اجرای پروژه در نظر گرفته‌شده و خسارت‌های اکولوژیکی در نظر گرفته نشده است.

چنانچه همگان می‌دانند خزر میان پنج کشور ایران، روسیه، ترکمنستان، قزاقستان و جمهوری آذربایجان مشترک است و بعد از تقسیم‌بندی این دریا میان کشورهای تازه استقلال‌یافته شوروی سابق، سهم ایران از این دریاچه از ۵۰ درصد به ۱۱.۳ درصد کاهش یافت و البته بعد از تعیین رژیم حقوقی خزر توافق شد هرگونه بهره‌برداری و عملیاتی در این دریاچه با توافق همگانی انجام شود کما این‌که ساخت جزیره در خزر توسط جمهوری آذربایجان اعتراضات کشورهای همسایه ازجمله ایران را در پی داشت.

بنابراین به نظر می‌رسد که بهره‌برداری از آب خزر و انتقال آن به منطقه‌ای دیگر با عکس‌العمل کشورهایی که خود را صاحب حق در این دریاچه می‌دانند، همراه باشد.

مرور اظهارنظرها در مورد اجرای طرح انتقال آب خزر

نام مسئول

اظهارات

پرفسور عطاءالله قبادیان عضو هیئت‌علمی دانشگاه وین اتریش

دریای خزر حدود هشت ‌تا ۱۰ میلیارد مترمکعب با کمبود آب مواجه است، یعنی دارای بیلان منفی است

پرفسور عطاءالله قبادیان عضو هیئت‌علمی دانشگاه وین اتریش

اساس طرح تصفیه آب در مازندران اشتباه است زیرا ما حق نداریم در مازندران آب‌شیرین‌کن بگذاریم. این امر یک فاجعه است

علی‌محمد شاعری قائم‌مقام معاون رئیس‌جمهور و معاون محیط‌زیست کشور در دولت دهم

انتقال آب خزر به صلاح نیست و در سمنان نیز با مشکل روبرو خواهیم شد

اساساً دریای خزر دریاچه و دارای اکوسیستم بسته است و ازلحاظ زیست‌محیطی بسیار شکننده است که کوچک‌ترین دست‌کاری در اکوسیستم دریای خزر می‌تواند موجب به‌هم‌ریختگی و اختلال در کل دریای خزر شود

علی‌محمد شاعری قائم‌مقام معاون رئیس‌جمهور و معاون محیط‌زیست کشور در دولت دهم

تخریب مسیر انتقال آب که از دل جنگل‌های انبوه خزر می‌گذرد ولوله‌هایی که برای انتقال آب در نظر گرفته‌شده است نیز خود آسیب‌پذیری این بخش را افزایش می‌دهد و تخریب جنگل و منابع طبیعی را در پیش خواهد داشت

منتخب مردم بهشهر، گلوگاه و نکا در انتخابات مجلس دهم

فرایند شیرین سازی  اثر نامطلوب بر این اکوسیستم دریای خزر دارد و مهم‌ترین آسیب آن، افزایش غلظت شوری آب، به هم زدن بستر زایش و اختلال در شرایط زیستی آبزیان دریایی، کاهش سطح آب و پس‌روی آب دریای خزر و در مقصد نیز با توجه به اینکه اگر انتقال آب و میزان شیرین سازی در حد لازم نباشد؛ موجب آسیب به اراضی کشاورزی و واحدهای صنعتی در سمنان می‌شود

ربیع فلاح جلودار استاندار مازندران

طرح در حد تحقیقات است و دولت تدبیر و امید که درواقع دولت محیط زیست است و حفظ محیط‌زیست سرلوحه کارش قرار دارد، کاری بدون ارزیابی زیست‌محیطی انجام نمی‌دهد

فعالان محیط زیست

حتی فکر کردن به این پروژه بسیار خطرناک است

اثرات اجرای پروژه انتقال آب خزر به سمنان، علی‌رغم اتلاف سرمایه ملی به‌مراتب از سد گتوند وخیم‌تر و وحشتناک خواهد بود

از دیگر اثرات مخرب زیست‌محیطی اجرای طرح مذکور، نابودی زیست‌بوم‌هایی است که نقش مهمی در پایداری سرزمین کهن و باستانی ایران دارند

آسیب به جنگل‌های هیرکانی

نمکی که از فعالیت کارخانه‌های آب‌شیرین‌کن باقی می‌ماند به طبیعت برمی‌گردد و حیات را تا شعاع چندین کیلومتری تحت شعاع قرار می‌دهد وزندگی گیاهان و جانوران را با خطر مواجه می‌کند

هرچند عده‌ای به‌اشتباه معتقدند با توجه به این‌که خزر ۴۰۰ هزار کیلومترمربع مساحت و ۳۰۰ متر عمق میانگین دارد و میزان برداشت ما تأثیری در شرایط آن نمی‌گذارد، اما بسیاری از کارشناسان اعتقاددارند اگر طرح انتقال آب دریای خزر به سمنان کلید بخورد، فاجعه‌ای دیگر در محیط‌زیست ایران رقم‌زده می‌شود

-----------------

تبریز- آب رودخانه ارس چند سالی می‌شود که دیگر مثل گذشته صاف و زلال نیست و با خود انواع مواد شیمیایی و فاضلاب معادن ارمنستان را حمل می‌کند، آلودگی که تا سر سفره دریای خزر هم رسیده است.

خبرگزاری مهر – گروه استان‌ها، محمدرضا علی اشرفی: ارس با تشکیل مرز رودخانه‌ای ایران به طول ۴۷۵ کیلومتر به خزر می‌ریزد و سومین رودخانه کشور به لحاظ قدرت آب شناخته می‌شود. ۱۲ درصد آب ارس از ایران، ۳۴ درصد از ترکیه و بقیه از خاک آذربایجان و ارمنستان تامین می‌شود.

این رودخانه پرآب و بزرگ در سال‌های اخیر به شدت تهدید می‌شود، فاضلاب معادن ارمنستان به این رودخانه ریخته شده و اکوسیستم منطقه و این رودخانه به شدت تهدید می‌شود.

البته این وضعیت زمانی خطرناک‌تر می‌شود که بدانیم با افزایش دمای هوا در ماه‌های اخیر و کاهش سطح رودخانه شاهد افزایش ورود پساب‌های صنعتی و معدنی ارمنستان به این رودخانه هستیم، تا جایی که مرگ ماهی‌های ارس در سال‌های اخیر نسبت به گذشته چندین برابر شده است.

وقتی پساب‌ صنعتی ارمنستان مهمان سفره‌های ایرانی می‌شوند

این موضوع زمانی جالب‌تر می‌شود که بدانیم این پساب‌های صنعتی و معدنی ارمنستان از طریق ارس به دریای خزر هم وارد می‌شود و حیات ماهی‌ها و موجوادت زنده این دریا را نیز تهدید می‌کند، ارس ۹۵۰ کیلومتر را طی می‌کند تا به دریای خزر بریزد.

این رود به دشت مغان و بخش وسیعی از مناطق شمال غربی ایران آب‌رسانی می‌کند و بدون شک همه این پساب‌ها و فاضلاب‌ها را از طریق حل شدن در آب به نقاط مختلف کشور و شاید حتی از طریق ماهی‌ها و یا سبزیجات و میوه ها به سر سفره‌های مردم نیز می‌برد.

بررسی میزان آلودگی رودخانه ارس و تاثیر آلودگی‌ها بر دریای خزر نشان می‌دهد که باید مسئولان از طریق روابط بین المللی این موضوع را پیگیری و از ورود فاضلاب معادن ارمنستان به رودخانه ارس جلوگیری کنند.

تخلیه زباله نیروگاه‌های برقی ارمنستان در ارس هم کاملا شیمیایی و خطرناک ارزیابی شده و حیات وحش و طبیعت ایران در این منطقه را تهدید می‌کندبررسی‌ها و مشاهدات میدانی خبرنگار مهر از رودخانه ارس نشان می‌دهد که نوع آلودگی این رودخانه پساب‌های صنعتی و میکروبی هستند که بیشتر از طریق معادن طلای ارمنستان که در نزدیکی رودخانه قرار دارند وارد ارس می‌شوند و حیات ماهی‌های آن را تهدید می‌کنند.

در این زمینه می‌توان به پساب کارخانه‌های مس ارمنستان در جوار ارس و یا فاضلاب صنایعی مانند مولیبدن و طلا و دیگر فلزات اشاره کرد که وارد ارس می‌شوند. تخلیه زباله نیروگاه‌های برقی ارمنستان در ارس هم کاملا شیمیایی و خطرناک ارزیابی شده و حیات وحش و طبیعت ایران در این منطقه را تهدید می‌کند.

میزان این فاضلاب‌ها به اندازه‌ای زیاد است که با چشم هم می‌توان متوجه وجود فاضلاب‌های کدر و روغنی در سطح آب شد. البته تعداد زیادی از جنازه‌های ماهی‌ها هم در سطح آب شناور است و تعدادی نیز در ساحل آرام گرفته اند و خوراک موجودات دیگر می‌شوند و زنجیروار آلودگی‌ها را نشر می‌دهند.

تهدید سلامت محصولات کشاورزی در حاشیه ارس

پیگیری‌ها و گفتگوی خبرنگار مهر با کشاورزان منطقه حکایت از وارد شدن این پساب‌های خطرناک به مزارع کشاورزی و همچنین سدها دارد و این موضوع یعنی تهدید سلامت محصولات کشاورزی.

بیشتر کشاورزان شهرستان جلفا و حاشیه‌ رودخانه ارس از تاثیر آلودگی این رود بر اقتصاد خودشان گلایه دارند و از مشکلات صید، دامداری و کشاورزی خود می‌گویند، تا جایی که تشدید آلودگی رودخانه ارس از سه سال گذشته باعث شده تا بیشتر آنها از آب این رودخانه برای آبیاری زمین‌های کشاورزی استفاده نکنند و در عوض متحمل هزینه‌های اضافه برای انتقال آب از نقاط دیگر به زمین‌های کشاورزی خود شوند.

این احتمال هم وجود دارد که تا چند وقت دیگر با افزایش ورود فاضلاب‌های کارخانجات و معادن ارمنستان به ارس، این رودخانه به دومین چالش بزرگ زیست محیطی شمال غرب کشورمان بعد از دریاچه ارومیه تبدیل شود.

ورود فاضلاب معادن ارمنستان به دریای خزر

بررسی‌ها نشان می‌دهد که فاضلاب معادن ارمنستان به دریای خزر هم وارد می‌شود چراکه بخش زیادی از آب رودخانه ارس به دریای خزر می‌ریزد.

معصومه ابتکار معاون رئیس جمهور در سفری که به تبریز داشت اشاره مستقیمی به آلودگی شیمیایی این رودخانه‌ پر آب مرزی کرده و می‌گوید که سال‌ها است این آلودگی ادامه دارد و اگر مهار نشود منابع ملی ایران را عملا نابود می‌کند و حیات جنگل‌های حفاظت شده ارسباران، کیامکی و آینالی که محل پرورش گوزن قرمز ایران است را به طور جدی در مخاطره قرار می‌دهد.

این اظهارات در شرایطی است که متاسفانه شاهد اقدام چندان قاطعانه‌ای از طرف مسئولان محیط زیست کشورمان در خصوص رفع آلودگی ارس و انجام مکاتبات با طرف‌های ارمنستانی نیستیم و همچنان تخلیه فاضلاب‌های معادن ارمنستان به این رودخانه ادامه دارد.

تایید انتقال فاضلاب معادن ارمنستان به رود ارس

نماینده مردم مرند و جلفا در مجلس نهم با تایید انتقال فاضلاب معادن ارمنستان به رود ارس به خبرنگار مهر گفت: متاسفانه چند سالی است که این اقدام انجام می‌شود و مسئولان محیط زیست هم واکنش جدی در این خصوص نشان نمی‌دهند.

محمد حسن نژاد با بیان اینکه کنترل آلودگی رودخانه ارس باید اولویت مسئولان باشد، افزود: در شرایط کنونی شاهد مرگ هزاران ماهی در رودخانه ارس و گسترش آلودگی‌های این رودخانه و انتقال آن به مزارع کشاورزی هستیم.

وی سپس با تاکید بر اینکه ارس به عنوان مهم‌ترين رودخانه شمالی کشور این روزها حال خوشی ندارد و هر روز آلوده تر می‌شود، گفت: ارس یکی از طولانی ترین رودخانه های داخلی ایران با آب‌های خروشان است که به دلیل آلودگی در مسیر خود به دومین چالش بزرگ زیست محیطی منطقه شمال غرب پس از دریاچه ارومیه تبدیل شده است.

 

نوع آلودگی رودخانه ارس

 

مدت آغاز آلودگی

 

تاثیر روی اکوسیستم منطقه

 

پساب های صنعتی و میکروبی معادن ارمنستان

 

بیش از ۱۵ سال

۱. تهدید سلامت محصولات کشاورزی

۲. مرگ هزاران ماهی ارس

۳. انتقال آلودگی ها به دریای خزر و همچنین دریاچه ارومیه 

حسن نژاد ادامه داد: این رودخانه یک هزار متری سهم قابل توجهی در تامین آب مورد نیاز کشاورزی و خانگی مردم شمال غرب کشورمان دارد و باید هرچه سریعتر نسبت به پاکسازی آلودگی‌های این رود اقدام کرد.

آلودگی ارس مربوط به سه بخش آب‌های سطحی، رسوبات و موجودات کف زی است

مدیرکل دفتر آب وخاک سازمان حفاظت محیط زیست نیز در این خصوص اظهار نظر قابل تاملی داشته و گفته است: آلودگی ارس مربوط به سه بخش آب های سطحی، رسوبات و موجودات کف زی است.

محمد جواد سروش با بیان اینکه رود ارس عاری از هرگونه آلودگی رادیواکتیو است و آلودگی های رسوبی آن تا اوایل سال ۲۰۱۷ برطرف می شود، ادامه داد: از سال ۱۳۸۰ نشست های مشترکی در مورد آلودگی رود ارس میان دو کشور ایران و ارمنستان برگزار شده است که منجر به تبادل ۱۲ تفاهم نامه شده است.

وی با بیان اینکه آلودگی رود ارس مربوط به معدن مس ارمنستان است، اظهارکرد: آلودگی رود ارس مربوط به سه بخش آب‌های سطحی، رسوبات و موجودات کف زی است که تاکنون ارمنستان آلودگی رسوبی و موجودات کف زی را نمی‌پذیرفت.

سروش ادامه داد: اما با پیگیری‌ها و برگزاری جلسات متعدد میان ایران و ارمنستان، مسوولان ارمنستان آلودگی هر سه بخش را پذیرفتند.

وی گفت: گزارش‌ها نشان می‌دهد در آب‌های سطحی رود ارس آلودگی وجود ندارد و مشکل در رسوبات است چون آلودگی‌ها ته‌نشین می‌شود، اکنون ارمنستان متعهد شده است که در اولین فرصت موضوع آلودگی‌های رسوبی را برطرف کند.

سروش افزود: در سفر اخیر جهانگیری معاون اول رییس جمهوری به ارمنستان در نشستی با وزاری محیط زیست و انرژی این کشور قرار شد برنامه اجرایی آلودگی‌های رسوبی رود ارس پیگیری و رفع شود.

وی ادامه داد: بر این اساس تفاهم نامه‌ای به امضا رسید که تا پایان سال ۲۰۱۶ آلودگی‌های رسوبی و موجودات کف زی ارس برطرف شود.

سروش با اشاره به برخی ملاحظات سیاسی با کشورهای همسایه گفت: با این اوصاف تاکنون دو مرتبه در مورد آلودگی رود ارس به ارمنستان تذکر داده‌ایم.

ارس تا پایان سال ۲۰۱۶ از آلودگی‌ها پاک می‌شود

مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان شرقی نیز در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: ارس تا پایان سال ۲۰۱۶ از آلودگی‌ها پاک می‌شود.

حمید قاسمی نیز با تایید انتقال فاضلاب‌های معادن ارمنستان به رودخانه ارس افزود: مذاکرات خوبی با مسئولان ارمنستانی برای رفع آلودگی‌های رودخانه ارس انجام شده و امیدوارم تا پایان سال ۲۰۱۶ شاهد کنترل آلودگی این رودخانه باشیم.

وی با تاکید بر اینکه ارمنستان با قبول مسئولیت این آلودگی‌ها موظف به راه اندازی سیستم بازچرخانی با ایجاد سدهای باطله تا سال ۲۰۱۷ میلادی شده است، ادامه داد: بدون شک ورود این آلودگی‌ها به رودخانه ارس سلامت مردم منطقه و اکوسیستم را تهدید می‌کند.

با همه این قول‌ها و وعده‌ها امیدواریم تا بازهم مثل سالیان گذشته شاهد رودخانه زلال و عاری از آلودگی ارس باشیم که این امر محقق نمی‌شود جز با مشارکت جمعی کشورهای حاشیه ارس به ویژه ارمنستان و همچنین قاطعیت مسئولان کشورمان در کنترل آلودگی‌های این رودخانه بزرگ و پرآب کشور

---------------

شاهرود-خشکسالی از سمنان یکی از تشنه‌ترین استانهای کشور را ساخته است، جایی که کویر هرشب رویای دریا می‌بیند و تعبیرش گاه عمان می‌شود و گاه خزر؛ طرحی که فعالان محیط‌زیست نگران اجرای آن هستند.

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها: استان سمنان ششمین استان پهناور ایران است و در عین حال با ۶۷۰هزار نفر در هشت شهرستان، در زمره کم‌جمعیت‌ترین استان‌های کشور قرار دارد اما وسعت زیاد و قرارگیری در مناطق شمالی دشت کویر و دامنه جنوبی البرز باعث شده تا بخش اعظمی از این استان لم‌یزرع و خالی از سکنه باشد و به‌تبع آن گسترش بیابان و خشک‌سالی در جای‌جای این دیار مشهود است.

در این استان نسبتاً پهناور مشکلات هم بیشتر خود را نشان می‌دهد و خشک‌سالی سایه خود را بر روی بخش های مختلف انداخته است به طوریکه بسیاری از کارشناسان ریشه معضلات اجتماعی را نیز در خشک‌سالی می‌دانند.

رفع بحران چگونه؟

امروز مردم سمنان و ساکنان کویر ایران تشنه‌اند و کارشناسان راه حل های مختلفی برای رفع تشنگی این استان پهناور مطرح می کنند از انتقال آب عمان در جنوب ایران گرفته تا دریای خزر در شمال ایران.

بسیاری از کارشناسان برای برون‌رفت استان سمنان از بحران کمبود آب سه گونه راه‌حل در نظر گرفته‌اند:

راه حل کوتاه‌مدت: راه‌حل‌های کوتاه‌مدت در صنعت آب به مجموعه‌ای عوامل برای آب‌رسانی می‌گویند که از شش ماه تا یک سال به طول می‌انجامند و در این شش، هفت سال اخیر به‌کرات در استان سمنان امتحان شده‌اند یکی از این راه‌حل‌ها حفر چاه است که امروز باگذشت بیش از ۱۶سال از خشک‌سالی مداوم، دیگر جوابگو نیست چراکه حفر متعدد چاه‌ها بدون نظارت درست و بهره‌برداری فراوان از آن‌ها جای‌جای دیار قومس را به اسفنجی بزرگ بدل کرده که دیگر از خود نم پس نمی‌دهد.

این شرایط در مناطق کویری وخیم‌تر است در روزگاری چاه‌های استان سمنان در ۴۵متری به آب زلال می‌رسیدند و امروز مته‌های مغنیان به سنگ‌بستر عمدتاً آهکی اصابت می‌کند آن‌هم در عمق ۲۸۰متری از سوی دیگر باید گفت حمل آب با تانکر و طرح‌های آبخیزداری ازجمله برنامه‌های کوتاه‌مدتی است که امروز هم در بخش‌هایی مانند بیارجمند شاهرود اجرا می‌شود.

راه حل میان‌مدت: این طرح‌ها در صنعت آب به مواردی گفته می‌شود که بین پنج‌تا ۱۰سال برای احداث آن‌ها زمان لازم است مانند سدها و بندهایی که امروز نمونه بارز آن در استان سمنان، سد شاه‌چراغی دامغان و یا سد کال پوش میامی است.

امروز این طرح‌ها نیز نیاز آبی مردم استان را تأمین نمی‌کنند چراکه به گفته کارشناسان دبی آب تولیدشده در سد شاه‌چراغی تنها ۸۱مترمکعب بر ثانیه است و این در حالی است که مردم دامغان با کمبود ۱۳۰لیتر آب بر ثانیه‌ای روبرو هستند.

راه حل بلندمدت: طرح‌های بلندمدت در سیستم آب و فاضلاب شهری و روستایی معمولاً به طرح‌هایی گفته می‌شود که بالای ۱۰ سال زمان می‌برند این طرح‌ها شامل انتقال آب از نقطه‌ای به نقطه دیگر هستند که نمونه آن در استان سمنان، طرح انتقال آب چشمه‌سارهای قطری به شاهرود است که امروز پس از ۱۶سال و صرف ۲۳میلیارد تومان اعتبار از بیت‌المال همچنان به سرانجام نرسیده است.

یکی دیگر از طرح‌های انتقال آبی که امروز در استان سمنان مطرح می‌شود، مقوله انتقال آب دریای خزر و یا دریای عمان به این استان است که به نظر می‌رسد به دلیل هزینه بالای انتقال آب دریای عمان که قرار است ۱۸استان از آن بهره‌مند شوند، مسئولان به دنبال انتقال آب از دریای خزر به کویر مرکزی و همچنین دیار قومس هستند.

پیش از این خبرگزاری مهر در گزارشی به تبعات زیست محیطی این طرح انتقال آب در مبدا اجرای آن پرداخت و در این گزارش دیدگاه‌های مسئولان استان سمنان به عنوان مقصد اجرای این طرح مورد بررسی قرار می‌گیرد.

۱۵۰تا ۱۸۰ میلیون مترمکعب کسری آب در سمنان

مدیرعامل آب منطقه‌ای استان سمنان در گفتگو با مهر درباره چرایی انتقال آب دریای خزر به این استان، گفت: برای تأمین آب شرب در استان که مهم‌ترین اولویت در بحث انتقال آب از دریای خزر بوده نمایندگان مردم استان در مجلس شورای اسلامی جدیت و تلاش‌های بسیار خوبی داشتند و هریک از آنان بر انتقال هرچه سریع‌تر آب از استان مازندران به سمنان تأکید کردند که این حرکت نشان از برطرف شدن بحران مهم آب دارد.

اتابک جعفری بیان داشت: طرح تأمین آب شرب در استان سمنان به‌صورت بلندمدت تا سال ۱۴۲۵ تدوین و برنامه‌ریزی شد و این طرح در دست بررسی است که با اجرای آن می‌توان در رفع کمبود آب شرب در استان سمنان سهیم بود.

وی افزود: با توجه به‌قرار گرفتن استان سمنان در یک منطقه کویری باید تمام سعی و تلاش ما در راستای رفع کمبود آب باشد و همه صاحب‌نظران و متخصصان باید ما را در به هدف رسیدن کار یاری کنند.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای سمنان بابیان این‌که اکنون این استان با ۱۵۰تا ۱۸۰ میلیون مترمکعب کسری مخازن آب مواجه است، گفت: به دلیل اضافه برداشت از ذخایر زیرزمینی، از ۲۶ دشت موجود در استان ۱۳ دشت نقطه بحرانی و ممنوعه برای برداشت تشخیص داده‌شده و هرگونه برداشت آب در این دشت‌ها ممنوع است.

معاون آب منطقه‌ای سمنان درباره حجم خشک‌سالی در این استان نیز گفت: میزان متوسط بارندگی سالانه در استان سمنان ۱۲۰ میلی‌متر و میزان متوسط تبخیر ۱۰۷ میلی‌متر است که این میزان، یک‌سوم متوسط بارندگی کشور، یک‌هشتم بارندگی در مازندران و یک‌چهارم متوسط در دنیاست.

محمدرضا خاموشی بیان داشت: از سوی دیگر میزان بهره‌برداری آب در استان سمنان درمجموع حدود یک میلیارد و ۱۸۴ میلیون مترمکعب در سال است که از این میزان ۲۳۸ میلیون و ۴۰۰ هزار مترمکعب از آب‌های سطحی و بیش از ۹۴۵ میلیون مترمکعب از آب‌های زیرزمینی تأمین می‌شود اما میزان کسری مخزن آب در این استان ۱۵۵ میلیون مترمکعب برآورد می‌شود.

وی بابیان اینکه سالانه به‌طور متوسط حدود ۷۰ سانتی‌متر سطح آب‌های زیرزمینی در استان سمنان افت می‌کند، افزود: میانگین آورد رودخانه‌های استان سمنان در زمان حاضر ۱۰۴ مترمکعب در ثانیه است که نسبت به دوره بارشی گذشته ۱۲ و نسبت به متوسط درازمدت ۳۹ درصد کاهش‌یافته است.

استاندار سمنان: انتقال آب خزر قطعی است

اظهارنظرها درباره طرح‌های انتقال آب به استان سمنان سابقه‌ای چندین ساله دارد که مهم‌ترین آن به اظهارات رئیس جمهوری بر می گردد تا روحانی به طرح بلندمدت انتقال آب دریای خزر به استان سمنان اشاره كرده و بگوید: این طرح مباحث فراوانی را در رسانه‌ها به‌دنبال داشت اما دولت طی ماه‌های آخر سال گذشته محیط‌زیست را مكلف كرد كه مطالعات و اشكالات این طرح را بررسی كند و تقریبا ۸۰درصد از این مسائل انجام شده و ۲۰درصد مابقی نیز طی هفته‌های آینده بررسی خواهد شد.

وی تاكید كرد: می‌توان آب را از دریای خزر به سمنان منتقل كرد و در عین حال همه مسائل محیط‌زیستی را مد نظر قرار داد تا مشكلی به‌وجود نیاید.

اما در تازه‌ترین اظهارات استاندار سمنان در خلال بازدید از موسسه تحقیقات کشاورزی این استان در شاهرود، گفت: طرح‌های انتقال آب پیگیری می‌شود اما باید در نظر داشت که تغییر الگوی کشت و استفاده بهینه از آب موجود نیز باید در دستور کار قرار گیرد.

محمدرضا خباز همچنین در خلال سفر رئیس‌جمهور به استان سمنان نیز در اظهارنظری دیگر، گفته بود: پیگیر طرح‌های انتقال آب به سمنان هستیم اما ملاحظات محیط زیستی نیز برایمان اهمیت دارد.

اما صریح ترین اظهار نظر استاندار سمنان مربوط به سخنرانی‌اش در آیین کلنگ‌زنی بزرگترین مجتمع تولیدی پلی اتیلن استان سمنان است، جایی که خباز تصریح کرد: بحث انتقال آب خزر به استان سمنان به طور کامل قطعی است.

مطالعات تکمیلی طرح انتقال آب خزر به اتمام رسیده و موافقت اولیه رئیس سازمان محیط‌زیست نیز در این زمینه اخذشده و اجرای طرح درگرو امضای رئیس‌جمهور استوی حتی وعده کرد که برای تامین لوله های مورد نیاز برای انتقال آب خزر به استان سمنان، به طور حتم از محصولات این واحد تولیدی استفاده می شود.

اما جنجالی‌ترین اظهارنظر در این مدت را مسئول پیگیری طرح انتقال آب دریای خزر به سمنان داشت که در گفتگو با اصحاب رسانه گفته است: مطالعات تکمیلی این طرح به اتمام رسیده و موافقت اولیه رئیس سازمان محیط‌زیست نیز در این زمینه اخذشده و این طرح درگرو امضای رئیس‌جمهور است.

احمد ربیعی با انتقاد از اظهارنظرهای غیر کارشناسی توسط برخی مسئولان مبنی بر مخاطره‌آمیز بودن این طرح و تحرکات اخیر عده‌ای از افراد در فضای مجازی گفت: این افراد هیچ اطلاعی از جزئیات انتقال آب خزر به کویر مرکزی ندارند و تمام مطالعات کارشناسان سالم بودن این طرح را تأیید می‌کند.

ابعاد طرح انتقال آب دریای خزر چیست؟

مسئول پیگیری طرح انتقال آب دریای خزر به استان سمنان درباره نحوه اجرای این طرح گفته است: عزم وزارت نیرو برای اجرای طرح انتقال آب دریای خزر به این استان توسط بخش خصوصی و آمادگی سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی برای مشارکت در این طرح شش هزار و ۶۰۰ میلیارد تومانی جدی است لذا در این طرح که شامل ۱۸۱ کیلومتر لوله‌گذاری و هشت ایستگاه پمپاژ آب است، قرار شده تا سالانه ۲۰۰ میلیون مترمکعب آب شیرین‌سازی و منتقل شود.

ربیعی یکی از مخاطرات طرح‌شده توسط برخی افراد را تخریب جنگل به‌واسطه لوله‌گذاری در مسیر انتقال آب دانست و گفت: لوله‌گذاری در حریم ۱۵ متری لوله نفت موجود در جنگل انجام می‌شود که هیچ درختی در این مسیر وجود ندارد و فقط باید نزدیک به ۲۵ هکتار از این مسیر پاک‌تراشی شود و قرار است پنج برابر درختانی که قطع می‌شوند، درخت‌کاری شود.

ربیعی بدون اشاره به اینکه این میزان درخت درهرصورت خودشان نیازمند آبیاری هستند، ابراز داشت: ورود پساب تأسیسات شیرین‌سازی آب به درون دریا را از دیگر اشکالات طرح‌شده توسط مخالفان اجرای این طرح است که دراین‌باره باید گفت تصفیه پساب آب‌شیرین‌کن و تبدیل عناصر آن به مواد اولیه موردنیاز برخی صنایع نیز در این طرح پیش‌بینی‌شده است و قطره‌ای از این پساب به درون دریای خزر سرریز نمی‌شود.

وی هزینه تمام‌شده انتقال هر مترمکعب آب دریای خزر به استان سمنان را نزدیک به چهار هزار تومان اعلام کرد و گفت: قیمت تمام‌شده هر مترمکعب آب از دریای خزر به استان در مقایسه با هزینه چند برابری انتقال آب از خلیج‌فارس به سیرجان و کرمان بسیار باصرفه‌تر است.

طرح انتقال آب خزر موانع زیست محیطی دارد

مدیرکل آب و فاضلاب شهری استان سمنان نیز در گفتگو با خبرنگار مهر، ضمن بیان اینکه میزان آب پمپاژ شده به سمنان یک‌دهم درصد میزان آب موجود و واردشده به دریای خزر است، گفت: این میزان در برابر تغذیه دریای خزر از رودخانه‌ها و آب موجود در این دریا هیچ به‌حساب می‌آید اما بااین‌وجود حساسیت‌های محیط‌زیست قابل‌احترام است.

مهدی طاهری همچنین گفت: این طرح موانع زیست‌محیطی نیز دارد که این موانع در دولت در حال بررسی هستند و در نهایت سازمان محیط‌زیست و دولت هر تصمیمی را بگیرند باید به آن احترام گذاشت اما درباره مسائل محیط زیستی تا جایی که من می‌دانم ضربه‌ای به دریای خزر نخواهد رسید چراکه استان سمنان سالانه ۲۰۰میلیون مترمکعب آب نیاز دارد و این در مقابل آب‌های موجود و رودهایی که به دریای خزر بسیار ناچیز و معادل یک‌دهم درصد است.

وی ادامه داد: از ۲۰۰میلیون مترمکعب آب موردنیاز استان سمنان، ۱۵۰میلیون مترمکعب صرف صنعت و کشاورزی و ۵۰میلیون لیتر صرف شرب خواهد که این میزان برای استان سمنان حیاتی است چراکه امیدواریم آن روز فاجعه خشک‌سالی به این زودی رخ ندهد اما باید خودمان را برای همه‌چیز آماده کنیم.

انتقال آب خزر به سمنان در حد گمانه‌زنی است

مدیرعامل آب و فاضلاب شهری استان سمنان درباره هزینه انتقال آب دریای خزر، گفت: امروزه مردم سمنان به ازای هر مترمکعب ۳۹۶تومان می‌پردازند حال‌آنکه هزینه انتقال آب تا درب منازل بیش از دو هزار تومان است و مابقی دراین‌بین به‌عنوان یارانه به مردم ارائه می‌شود اما طرح انتقال آب از دریای خزر به دلیل اجرا توسط بخش خصوصی و هزینه سنگین شیرین کردن و انتقال آب بیش از این موارد است.

طاهری افزود: هزینه آب تمام‌شده در استان سمنان، پس از انتقال قطعاً بالای پنج هزار تومان برای هر مترمکعب خواهد بود و من معتقدم این آب‌بهای سنگین دیگر مجالی برای هدر رفت آب در استان نمی‌گذارد و مردم همان‌گونه که امروز در مصرف گاز نسبتاً گران (در مقایسه با آب‌بها) وسواس خاصی دارند در برابر آب نیز با مسئولیت‌تر خواهند شد.

وی با اشاره به اینکه دولت به‌تنهایی قادر به انجام پروژه انتقال آب نیست، ابراز داشت: این طرح درنهایت موردبررسی مسئولان قرار خواهد گرفت و اگر ما امروز درباره اجرایی شدن و یا نشدن آن صحبتی کنیم تنها گمانه‌زنی کرده‌ایم.

چرایی انتقال آب دریای خزر به سمنان

همان‌طور که بارها نیز بیان‌شده طرح انتقال آب دریای خزر به استان سمنان سال ۸۹ تصویب و در اردیبهشت‌ماه سال ۹۱ در دوران ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد آغاز شد؛ اما به خاطر برخی شبهات و انتقادات نسبت به آن، شهریورماه سال ۹۲ به دستور روحانی متوقف و مشروط به انجام مطالعات تکمیلی شد و تاکنون اجرایی نشده است اما به‌واقع این طرح چقدر برای سمنان حیاتی است؟

مدیرعامل شرکت آبفای استان سمنان دراین‌باره به خبرنگار مهر، گفت: خشک‌سالی از یک دهه پیش تاکنون اثرات سوء خود را به‌خصوص در منابع آبی استان نشان داده و همگان می‌دانند که روزگاری در این استان تنها با حفر۵۰متر می‌توانستیم به آب برسیم و در دهه گذشته به طور عمده چاه‌ها در عمق ۱۵۰متری به آب می‌رسیدند اما امروز چاه‌ها بالغ‌بر ۲۸۰متر حفاری می‌شوند و بازهم به آب نمی‌رسند.

طاهری افزود: عمق چاه‌های استان سمنان نزدیک به ۳۰۰متر رسیده که این در تاریخ بی‌سابقه به نظر می‌رسد همچنین این عمق زیاد به دو دلیل عمده شامل خشک‌سالی طولانی‌مدت و برداشت‌های بیش‌ازحد پدید آمده است.

وی در پاسخ به این سؤال که چه زمانی آب موجود در استان سمنان تمام می‌شود، توضیح داد:  امروز ما نمی‌دانیم که سنگ کف چاه‌هایمان کجاست و یا چاه‌های ما تا چه زمانی به منابع آهکی می‌رسند اما اگر با همین سرعت پیش برویم روزی که هیچ‌کداممان نمی‌خواهیم فرامی‌رسد که این‌یک دغدغه عمومی برای استان است از سوی دیگر تمام کشور دچار خشک‌سالی است جنگ آینده جنگ آب است و امروز نمود بارز آن را در طرح‌های انتقال منابع آبی از شهری به شهر دیگر و واکنش‌های مردمی می‌توان دید.

آیا چاره‌ای جز انتقال آب نیست؟

اما  حمید عرب عامری کارشناس عمران آب بیان داشت: انتقال آب از نقطه‌ای به نقطه دیگر همیشه مخالفان و موافقانی دارد که هرکدام برای خودشان دلایلی دارند ازجمله دلایل مخالفت با این طرح تجربه تلخ موجود در گاوخونی، دریاچه ارومیه و زاینده‌رود است که مردم را نگران می‌کند اما برخی دیگر این اظهار نظرات را کارشناسی نمی‌دانند و معتقدند برداشت آب آن‌قدر ناچیز است که به این موارد نخواهد رسید.

وی افزود: درنهایت طرح‌های انتقال آب به‌عنوان طرح‌های بلندمدت همواره با چالش‌های فراوانی روبرو بوده و هست و این بار نیز انتقال آب از دریای خزر به استان سمنان موردبحث و تبادل‌نظر اقشار مختلف قرار دارد درهرحال نکته مسلم دراین‌بین آن است که استان سمنان با بحران کم‌آبی مواجه است و این بحران درد مشترک بیش از ۱۸استان ایران ازجمله مازندران، خراسان، اصفهان محسوب می‌شود اما تا زمان اجرایی شدن و یا نشدن طرح‌های انتقال آب باید صبر کرد.

استاندار اسبق سمنان در اظهارنظری پیرامون خشک‌سالی گفته بود، اگر مردم سمنان چاره‌ای جز انتقال آب نداشته باشند، هرگز این کار را نمی‌کردند این شاید وصف حال امروز مردم دیار قومس باشد مردمی که دیگر امروز چاره‌ای برای رفع مشکلاتشان ندارند مردمی که به‌خصوص در شرق استان، مشکلات عدیده‌ای دارند و در غرب استان، کیفیت آب به آنها اجازه کشاورزی هم نمی‌دهد.

درنهایت باید گفت مردم استان سمنان که زاده ابر و توران و پرور و دشت کویرند خود به‌خوبی با مصائب محیط زیستی آشنا هستند انگار همین دیروز بود که کمپین‌ها علیه بی‌تدبیری برخی مسئولان در راستای تخریب جنگل ابر تیتر یک نشریات این دیار بود اما این بار ملاحظات محیط زیستی پا را کمی فراتر نهاده و به دریایی رسیده که باید بسیار مراقب آن بود.

مرور اظهار نظر مسئولان موافق

ردیف

نام و سمت مسئول

موارد مطرح شده

۱

محمدرضا خباز استاندار سمنان

بحث انتقال آب خزر به استان سمنان به طور کامل قطعی است

ملاحظات محیط زیستی در انتقال آب خزر نظر گرفته می شود اما باید دانست که استان سمنان آب می خواهد

۲

اتابک جعفری مدیرعامل آب منطقه ای سمنان

در استان سمنان۲۳دشت وجود دارد که ۱۳دشت در بحران کامل و مابقی در خشکسالی هستند

۳

محمد رضا خاموشی معاون آب منطقه ای

سالانه ۷۰سانتی متر منابع آبی استان سمنان افت می کند که این رقم نجومی است

۴

ربیعی مسئول پیگیری طرح انتقال آب خزر به سمنان

برخی اظهار نظر ها غیر کارشناسی هستند/این طرح منتظر ابلاغ ریاست جمهوری است

۵

طاهری مدیرعامل آبفای سمنان

استان سمنان به ۲۰۰میلیون لیتر آب در سال نیاز دارد/آب دریای عمان متر مکعبی ۱۲هزار تومان تمام می شود حال آنکه آب دریای خزر تنها چهارهزار تومان/استحصال آب آنقدر ناچیز است که به دریا خسارتی وارد نمی شود.

۶

عرب‌عامری کارشناس عمران آب

چاه های استان سمنان تا سال۸۵در ۴۵متری به آب می رسیدند امروز در ۳۰۰متری هم آب نیست.

 

مرور اظهارنظرهای مخالفان در مورد اجرای طرح انتقال آب خزر

نام مسئول

اظهارات

پرفسور عطاءالله قبادیان عضو هیئت‌علمی دانشگاه وین اتریش

دریای خزر حدود هشت ‌تا ۱۰ میلیارد مترمکعب با کمبود آب مواجه است، یعنی دارای بیلان منفی است

پرفسور عطاءالله قبادیان عضو هیئت‌علمی دانشگاه وین اتریش

اساس طرح تصفیه آب در مازندران اشتباه است زیرا ما حق نداریم در مازندران آب‌شیرین‌کن بگذاریم. این امر یک فاجعه است

علی‌محمد شاعری قائم‌مقام معاون رئیس‌جمهور و معاون محیط‌زیست کشور در دولت دهم

انتقال آب خزر به صلاح نیست و در سمنان نیز با مشکل روبرو خواهیم شد

اساساً دریای خزر دریاچه و دارای اکوسیستم بسته است و ازلحاظ زیست‌محیطی بسیار شکننده است که کوچک‌ترین دست‌کاری در اکوسیستم دریای خزر می‌تواند موجب به‌هم‌ریختگی و اختلال در کل دریای خزر شود

علی‌محمد شاعری قائم‌مقام معاون رئیس‌جمهور و معاون محیط‌زیست کشور در دولت دهم

تخریب مسیر انتقال آب که از دل جنگل‌های انبوه خزر می‌گذرد ولوله‌هایی که برای انتقال آب در نظر گرفته‌شده است نیز خود آسیب‌پذیری این بخش را افزایش می‌دهد و تخریب جنگل و منابع طبیعی را در پیش خواهد داشت

منتخب مردم بهشهر، گلوگاه و نکا در انتخابات مجلس دهم

فرایند شیرین سازی  اثر نامطلوب بر این اکوسیستم دریای خزر دارد و مهم‌ترین آسیب آن، افزایش غلظت شوری آب، به هم زدن بستر زایش و اختلال در شرایط زیستی آبزیان دریایی، کاهش سطح آب و پس‌روی آب دریای خزر و در مقصد نیز با توجه به اینکه اگر انتقال آب و میزان شیرین سازی در حد لازم نباشد؛ موجب آسیب به اراضی کشاورزی و واحدهای صنعتی در سمنان می‌شود

ربیع فلاح جلودار استاندار مازندران

طرح در حد تحقیقات است و دولت تدبیر و امید که درواقع دولت محیط زیست است و حفظ محیط‌زیست سرلوحه کارش قرار دارد، کاری بدون ارزیابی زیست‌محیطی انجام نمی‌دهد

فعالان محیط زیست

حتی فکر کردن به این پروژه بسیار خطرناک است

اثرات اجرای پروژه انتقال آب خزر به سمنان، علی‌رغم اتلاف سرمایه ملی به‌مراتب از سد گتوند وخیم‌تر و وحشتناک خواهد بود

از دیگر اثرات مخرب زیست‌محیطی اجرای طرح مذکور، نابودی زیست‌بوم‌هایی است که نقش مهمی در پایداری سرزمین کهن و باستانی ایران دارند

آسیب به جنگل‌های هیرکانی

نمکی که از فعالیت کارخانه‌های آب‌شیرین‌کن باقی می‌ماند به طبیعت برمی‌گردد و حیات را تا شعاع چندین کیلومتری تحت شعاع قرار می‌دهد وزندگی گیاهان و جانوران را با خطر مواجه می‌کند

شاید دراین‌بین سیاستی که نه دریا آسیب ببیند و نه بر تشنگی مردم استان سمنان افزوده شود، سیاستی مطمئن و مناسب به نظر برسد اما تا زمان اتخاذ این سیاست باید صبر کرد

 

به کانال سرزمین جاوید بپیوندید : telegram.me/sarzaminjavid