محل تبلیغ شما
بساط جمع کن ها! گزارشی از جمع آوری دستفروشان

تاریخ خبر: 1394/12/1

بساط جمع کن ها! گزارشی از جمع آوری دستفروشان

نشر این خبر با یاد ناشر"سرزمین جاوید" شایسته است

 

دم عید که می رسد همه جا می‌شود پیدایشان کرد. از گوشه و کنار کوچه ها و خیابان ها گرفته تا مترو و اتوبوس. حتی روبروی مغازه ها می نشینند و فریاد می‌زنند که آهای مردم بیایید که اجناس را زیر قیمت بازار می فروشیم. بساطی می کنند که نگو و نپرس. از شیر مرغ تا جان آدمیزاد در بند و بساطشان می شود پیدا کرد. ۱۵ خرداد، بازار بزرگ تهران، هفت تیر و تجریش همیشه مملو از دستفروشانی است که در رقابت با مغازه داران فعالیت می‌کنند. البته برخی از آنها با مغازه داران رفیقند و حتی زمان هایی که ماموران شهرداری به سراغشان می آیند این مغازه دارن هستند که به دستفروشان پناه می دهند تا اجناسشان را از دست ندهند. دست فروشان عموما همدیگر را می شناسند و جای مخصوص به خود را در خیابان ها و کوچه ها دارند. مهدی یکی از دستفروشان بازار است که چندین بار اجناسش به دست ماموران شهرداری افتاده است. او می گوید که اکثر دستفروشان مکانشان را از شهرداری می خرند در غیر این صورت هم برای اینکه از توقیف اجناسشان در امان بمانند با پرداخت مبلغی به ماموران شهرداری آنها را راضی می کنند. اما این تنها یک طرف ماجراست
مردم دستفروشان را دوست دارند
هر ساله در آستانه خرید نوروزی که تعداد دستفروشان بالا می رود شهرداری نیز دست به جمع آوری و ساماندهی دستفروشان می زنند و در خلال این سامان دهی عموما درگیری‌هایی لفظی یا فیزیکی رخ می‌دهد. ساماندهی و جمع آوری دستفروشان امسال نیز از این ماجرا دور نماند و در چند ماه پایانی سال حدود سه درگیری بین دستفروشان و ماموران شهرداری رسانه ای شده است. در این بین اما مجتبی عبداللهی، معاون خدمات شهری شهرداری تهران در واکنش به این درگیری ها اعلام کرده است که ماموران شهرداری به دنبال درگیری نیستند. با این حال مردم نسبت به این ماجرا نگاه مثبتی ندارند. اکثر مردم با وجود اینکه مشکلات متعددی با سد معبر دستفروشان در پیاده روها و اختلال در رفت و آمد دارند اما رفتار ماموران شهرداری را در این رابطه معقولانه و صحیح نمی دانند. اکرم زن جوانی است که خود شاهد یکی از درگیری های ماموران شهرداری با دستفروشان بوده . او می گوید: برخورد ماموران شهرداری برای جمع آوری و سامان دهی آنها اصلا مناسب نیست و اکثر این برخوردها با ضرر و زیان مالی به دستفروشان ختم می شود. این افراد تمام خرج زندگی خود را از این راه می دهند و این اقدام شهرداری تنها به افزایش آسیب های اجتماعی دامن می زد. ضمن اینکه ما بسیاری از کالاهای خود را از آنها خریداری می کنیم
دست فروشی از کجا آمد؟
خیلی ها می گویند که دستفروشی یا دوره گردی از زمان قاجار در ایران باب شد. آن طور که می گویند دستفروشی از روستاها آغاز شد که به شکل دیگری تحت‌عنوان «دوره‌گردی» رواج داشت و روستائیان با حضور همین دوره‌گردها و دست‌فروش‌ها می‌توانستند مایحتاجشان را خریداری کنند و بعضی از تولیداتشان را به بازار منتقل کنند. پیدایش و توسعه دوره‌گردی در روستاهای ایرانی ریشه در سه نیاز و ضرورت داشته است: اول، به‌دلیل فقدان واحد فروش کالاهای خاص؛ دوم، میل تولیدکنندگان در انتقال کالای تولید شده به بازار به شیوه خودشان نه از طریق نظام توزیعی که اقتصاد رسمی طراحی کرده بود و سوم رشد نیروی اقتصادی و اجتماعی جدیدی که در تحولات اجتماعی ایران در کنار نیروهای رسمی نقش داشتند. دکتر ابراهیم رزاقی کارشناس مسائل اقتصادی در گفت و گو با «ابتکار» در رابطه به تاریخ به وجود آمدن دستفروشی در ایران بیان کرد: از بن تاریخ دست فروشی وجود داشته و تولید کنندگان ابتدا تولیدات خود را از این طریق عرضه می کردند. اما هر چه زمان می گذرد و هزینه حمل و نقل افزایش پیدا می کند برای تولید کنندگان صرف نمی کند که از طریق دستفروشی کالای خود را عرضه کنند
آیا دستفروشی در کشورهای دیگروجود دارد؟ 
دستفروشی و دوره گردی نه تنها در ایران بلکه در سایر کشورهای نیز جریان دارد. رزاقی، کارشناس اقتصادی در گفت و گو با «ابتکار» بیان کرد: در کشورهای دیگر نیز پدیده دست فروشی وجود دارد. اما برخلاف کشور ما دستفروشی پیش بینی شده و از طریق نظارت بر روی کیفیت و قیمت به بازار دستفروشان سامان داده می شود. این بازارها به این خاطر ایجاد شده که مصرف کنندگان بی بضاعت و کم درآمد بتوانند ارزان تر کالای خود را خریداری کنند و از طرف دیگر تولید کنندگان کوچکی که تولید زیادی ندارند و اسیر واسطه ها هستند بتوانند جان بگیرند و به کار خود ادامه بدهند. براساس اطلاعات و آمار و ارقامی که منتشر شده است: در پاریس که دو میلیون و ۲۰۰ هزار نفر جمعیت دارد ۹۷ بازار روز در هفته تشکیل می‌شود و تحقیقات مرکز ملی آمار فرانسه نشان می‌دهد که ۶۰۰ هزار بنگاه اقتصادی خرده فروشی در سال تشکیل می‌شود و در نیویورک تنها دو هزار و ۸۰۰ مجوز دستفروشی مواد غذایی در سال صادر می‌شود که مجوزهای ۴ گروه دیگر شامل کالاهای عمومی، کالاهای فرهنگی مانند کتاب، کالاهای فصلی مثل چتر و کالاهای الکترونیک به آن اضافه می‌شود. پژوهشگران اجتماعی معتقدند دستفروشی در کشورهای پیشرفته به مثابه مبلمان شهری خود پذیرفته شده و برخلاف تصورات غالبی که وجود دارد دستفروشی در صورتی که ساماندهی شود می‌تواند به زیباسازی شهری کمک کند و حتی در ایجاد امنیت فضاهای شهری نیز موثر باشد
دستفروشی فرزند مشکلات اقتصادی 
دستفروشی هرچند پدیده ای اجتماعی است اما محصول مشکلات اقتصادی است. رزاقی، کارشناس اقتصادی در گفت و گو با «ابتکار» با بیان اینکه حاشیه سود مغازه داری بسیار بالاست، گفت: هیچ شغلی در کشور ما بیش از مغازه داری افزایش نیافته است. این تمرکز عظیم سرمایه ها را در فعالیت های اقتصادی غیر تولیدی در کشور نشان می‌دهد. از طرفی افزایش بیکاری و فقر و شکاف طبقاتی و وجود حاشیه سود بالا برای اینگونه فعالیت ها دستفروشی را بیش از پیش در کشور رونق بخشیده است. وقتی سود عظیم در کنار فقر و بیکاری وجود دارد دستفروشی تنها راه حل آسان برای کسب درآمد است
جرم دستفروشان چیست؟ 
او در پاسخ به این سوال که جرم دستفروشان چیست ؟ گفت: جرم دستفروش آن است که قیمت پایین تر به مصرف کننده می دهد. وقتی به قیمت پایین اجناس را می فروشد به نفع مصرف کننده است و در رقابت با مغازه داری قرار می گیرد. دست فروشی می تواند مغازه داران را به چالش بکشند و آنها را به رقابت وادار کنند. چه لزومی دارد که در ایران فعالیت های اعتباری مانند مغازه داری وجود داشته باشد. سرمایه ها باید وارد تولید شوند
مغازه داری تنها شغل رو به افزایش در ایران 
رزاقی با انتقاد از رشد قارچ گونه مغازه ها در کشور گفت: در ابتدای انقلاب تنها 400 هزار مغازه دار در کشور وجود داشت و امروز 4 میلیون مغازه دار در کشور فعالیت می کنند. هیچ شغلی در کشور به این اندازه به وجود نیامده است. چرا که ما با دست خود و با امکانات خودمان چنین مصائبی را تقویت می کنیم. قدرت های عظیم ما فیایی در اثر افزایش مغازه ها به وجود آمده است. یک فرد 20 مغازه دارد و اجاره میگیرد. این ماجرا نشات گرفته از واردات کالا و عدم نظارت دولت در سامان دهی و کاهش فاصله قیمت خرید و قیمت فروش است. مغازه داران باید با دست فروشان رقابت کند. چه بهتر که سرقفلی ها و هزینه مغازه ها را کاهش دهد
دستفروشی به سود یا به زیان اقتصاد است؟ 
این کارشناس اقتصادی در پاسخ به این سوال گفت: من از منظر دیگر به این موضوع نگاه می کنم. کالایی مورد نیاز است و عده ای آن را از طریق دستفروشان خریداری می کنند. اگر خرید کالا از این طریق ارزان تر با حفظ کیفیت باشد به اقتصاد ضربه نمی زند. چرا که مغازه دار همان کالا را با قیمت بالا به مصرف کننده می فروشد و این به زیان خانواده مصرف کننده است. رقابت دستفروش با مغازه دار سرمایه ها و نقدینگی ها را به سمت تولید سوق می دهد
مغازه داری خود یک آسیب است
او در ادامه بیان کرد: در برخی از کشورها در مقابل 500 نفر یک مغازه دار وجود دارد در حالی که در ایران در مقابل هر 30 نفر یک نفر مغازه دار وجود دارد. این باید سامان دهی شود. چرا که هزینه های مصرف کننده کاهش پیدا می کند و در درجه دوم سرمایه هایی که در سرقفلی مغازه ها وجود دارد به خاطر کاهش سود به سمت جذب تولید می رود. اینگونه است که اقتصاد به سمت تولید و عدالت هدایت خواهد شد. یکی از فاجعه های تولید در ایران این است که دسترسی به مکان های فروش ندارند و حرف آخر را مغازه داران، گردانندگان بازار و وارادکنندگان کل می زنند
جمع آوری دستفروشان راه چاره نیست
به اعتقاد او طرح جمع اوری دست فروشان پیش از این در کشور اجرا شده و نتیجه خوبی را به همراه نداشته است. او با بیان اینکه در برخی از کشورها بازارهای روزی برای سامان دهی دستفروشان به وجود آمده است گفت: در راستای جمع آوری دستفروشان اکثرا با خشونت و ظالمانه با دستفروشان برخورد می شود در صورتی که فقیر ترین افراد جامعه همین دستفروشان هستند. در کشورهای توسعه یافته تولید کنندگان کوچک تولیدات خود را از طریق این بازارچه ها می‌فروشند. شهرداری ظرفیت های مکانی بسیاری برای اختصاص دادن به دستفروشان دارد. شهرداری باید مکانی را به آنها اختصاص دهد و هم بر روی کیفیت محصولات آنها نظارت کند. حال اما براساس آنچه که چیذری، مدیرعامل شرکت شهربان در هم اندیشی پدیده بساط گستری در شهر تهران بیان کرده است، ۸۰۰ نیروی معبربان برای ورود جدی به طرح جمع آوری و سامان دهی دستفروشان آموزش دیده اند و قرار است وارد مقابله با آنان شوند. حال باید دید که آیا حضور نیروی آموزش دیده دردی را از این معضل اجتماعی درمان می کند یا نه؟

ابتکار زهرا داستانی

به کانال سرزمین جاوید بپیوندید : telegram.me/sarzaminjavid

0 0
مهرناز   1395/5/10 05:57:42

مدیرعامل شرکت بهره‌برداری مترو تهران خبر داد
ثبت‌نام از دست‌فروشان مترو برای ساماندهی
شرق: دی سال گذشته بود که خبر ورود پلیس به طرح ضربتی جمع‌آوری دست‌فروشان مترو منتشر شد؛ طرحی که در قالب آن مأموران نیروی انتظامی به ایستگاه‌ها و واگن‌های مترو آمدند و دست‌فروشان پر تعداد مترویی را جمع کردند. طرحی که البته مثل بیشتر طرح‌های این مدلی، موقت بود و حتی به بازار شب عید هم نرسید. پیش از فرارسیدن سال نو بود که دوباره سروکله دست‌فروشان در واگن‌های قطارهای مترو پیدا شد.
با این وجود با خبری که روز گذشته مدیرعامل شرکت بهره‌برداری مترو تهران اعلام کرد و از ثبت نام دست‌فروشان مترو در راستای ساماندهی آنها خبر داد، به نظر می‌رسد رویکردی جدید و منطقی به مسئله چگونگی برخورد با دست‌فروشان در دستور کار قرار گرفته است.
محمد احمدی‌بافنده، درباره وضعیت دست‌فروشان و ساماندهی آنها در مترو با اشاره به خلأ قانونی در برخورد و ساماندهی اين قشر، گفت: با وجود خلأ قانونی در برخورد با دست‌فروشان، با انجام تحقیقات گسترده سرانجام تصمیم گرفته شد تا با سه روش نسبت به ساماندهی دست‌فروشان در مترو اقدام کنیم.
احمدی‌بافنده با بیان اینکه مدیریت شهری برای دست‌فروشان زن و مرد برنامه‌های جداگانه‌ای دارد افزود: دست‌فروشان مترو به دو دسته نیازمند -که برای امرار معاش به این حرفه روی آوردند- و افرادی که دست‌فروشی را به عنوان شغل و برای کاسبی انتخاب کردند، تقسیم می‌شوند که دراین‌میان با پدیده ورود دست‌فروشان غیرتهرانی نیز مواجه هستیم.
مدیرعامل شرکت بهره‌برداری مترو تهران گفت: برای ساماندهی زنان دست‌فروش، با ستاد توانمندسازی زنان، هماهنگی‌های لازم انجام شده است چراکه این ستاد اطلاعات کاملی از وضعیت و تعداد زنان بدسرپرست و بی‌سرپرست تهران دارد و می‌تواند به‌راحتی دست‌فروشان نیازمند را از غیرنیازمند که ساکن تهران نیز نیستند و دست‌فروشی را به ‌عنوان شغل انتخاب کردند تمیز دهند و براساس برنامه‌ریزی‌های صورت‌گرفته این ستاد نسبت به ارائه آموزش‌های لازم و مرتبط اقدام می‌کند؛ چراکه ممکن است زنی که در مترو تهران دست‌فروشی می‌کند دارای حرفه و تخصص دیگری باشد اما به دلیل مشکلات مالی نتوانسته شغل بهتری انتخاب کند که با این روش به آنها کمک خواهد شد.
وی با بیان اینکه شرکت مترو غرفه‌های خود در ١٠٢ ایستگاه را در اختیار ستاد توانمندسازی بانوان قرار می‌دهد تا محصولات و تولیدات افراد تحت پوشش خود را عرضه کنند، گفت: مدیریت این غرفه‌ها در اختیار ستاد توانمندسازی گذاشته خواهد شد و همچنين این ستاد مسئوليت ساماندهی را خواهد داشت.
احمدی‌بافنده با بیان اینکه اقدام بزرگی در راستای ساماندهی دست‌فروشان در حال تحقق است، گفت: دست‌فروشان براساس حرفه و تخصص ساماندهی می‌شوند؛ چراکه ما به دنبال آجرکردن نان مردم نیستیم و نمی‌خواهیم معیشت دست‌فروشان نیازمند را دچار خدشه کنیم.
وی درباره ساماندهی دست‌فروشان مرد نیز با اشاره به جلسه و انعقاد تفاهم‌نامه با شرکت ساماندهی مشاغل تصریح کرد: براساس تفاهم‌هاي صورت‌گرفته، مردان در ٥٠ شب‌بازار و روزبازار ساماندهی خواهند شد.
احمدی‌بافنده با بیان اینکه در مرحله بعدی و پس از ساماندهی‌های صورت‌گرفته، با پلیس نیز تفاهم‌نامه‌ای امضا خواهیم کرد تا در ساماندهی دست‌فروشان باقی‌مانده به مترو کمک کنند، افزود: البته درحال‌حاضر ساماندهی در دستور کار قرار دارد و تنها در صورت ضرورت استفاده از قوه قهریه مد نظر قرار خواهد گرفت.
وی با بیان اینکه تفاهم‌هاي لازم با سایر سازمان‌ها برای ساماندهی دست‌فروشان انجام شده‌ است، اظهار کرد: دستورالعمل شناسایی دست‌فروشان آماده ابلاغ است. احمدی‌بافنده با بیان اینکه این شناسایی بر پایه خوداظهاری است، گفت: فرم‌هایی که شامل آدرس، مشخصات، حرفه و... است به‌زودی میان دست‌فروشان توزیع خواهد شد. در طرح ضربتی برخورد با دست‌فروشان، همه تلاش‌ها و برنامه‌ریزی‌ها صرفا بر محوریت جمع‌آوری و حذف دست‌فروشان از مترو قرار داشت؛ بدون آنکه به زندگی و وضعیت این افراد، مشکلات اجتماعی آنها و پیشینه اجتماعی و اقتصادی این ماجرا، به‌عنوان یک معضل عینی در سطح جامعه، نیم‌نگاهی شود.
طرح جديد ساماندهي دست‌فروشان مترو در شرايطي قرار است اجرا شود كه در زمان اجري طرح ضربتي قبلي «شرق» در سلسله گزارش‌ها و گفت‌وگوهایی به ابعاد مختلف این موضوع پرداخت. در همین زمینه پویا علاءالدینی، دانشیار گروه برنامه‌ریزی اجتماعی دانشگاه تهران، در گفت‌وگویی با «شرق» گفته بود جمع‌آوری دست‌فروشان فقط به افزایش بی‌کاران می‌انجامد.
وی همچنین در ادامه در پاسخ به سؤالی که منشأ گسترش پدیده دست‌فروشی چیست و سیاست‌های ناظر بر آن چگونه ارزیابی می‌شود؟ نیز گفته بود: «تقریبا تمام کسانی‌که به فعالیت دست‌فروشی می‌پردازند، تمایل دارند از شغلی رسمی برخوردار باشند و حتی چه‌بسا ثبات شغلی را، حتی با درآمد کمتر، ترجیح دهند. پس مشکل در این است که اقتصاد شهری در ایران مولد نیست. البته روستاها هم در وضعیت مناسبی از نظر اشتغال و درآمد قرار ندارند. حدود ٣٠ درصد از جمعیت ایران در مناطق روستایی زندگی می‌کنند و در این نقاط نیز به‌ جز بخش کشاورزی، که در آن هم میزان تقاضا برای نیروی کار محدود است، بستر و شرایط گسترش تولید و اشتغال فراهم نیست. در نتیجه برای این جمعیت ساکن در روستا، مشاغل چندانی وجود ندارد و به همین دلیل افراد ناچار به مهاجرت به شهرهای بزرگ‌تر و بالاخص تهران می‌شوند. متأسفانه به‌دلیل مولدنبودن اقتصادهای شهرها، دسترسی به شغل رسمی چه برای ساکنان قدیمی‌تر و چه برای افراد مهاجر بسیار محدود است. شهرها نمی‌توانند به‌ اندازه کافی شغل تولید کنند که همین امر به نارسایی‌های متعددی بازمی‌گردد؛ از ساختار معیوب اقتصاد کلان تا روابط بین‌المللی سیاسی و مدیریت شهری. البته در ایران مدیریت شهری اساسا هدفی برای خود در راستای شکوفایی اقتصاد شهری قائل نیست، به این ‌خاطر که این امر جزء وظایف شهرداری‌ها تعریف نشده ‌است».
بخش دیگری از گفته‌های دانشیار گروه برنامه‌ریزی اجتماعی دانشگاه تهران نیز به این شرح بود: «در شرایط فقدان تمهیدات اقتصادی، گروه بزرگی از جمعیت شهری نمی‌توانند شغلی رسمی داشته باشند و مجبورند برای امرار معاش، در بازار غیررسمی به فعالیت بپردازند. در کنار این مسئله که به‌دلیل ساختار اقتصادی، تعداد زیادی از جمعیت جوان کشور بی‌کار هستند (و نرخ مشارکت نیروی کار نیز بسیار پایین است)، با عده‌ای دست‌فروش مواجهیم که کار می‌کنند، اما کار آنان بی‌اهمیت تلقی می‌شود (که البته تعدادشان هم خیلی زیاد نیست). دست‌فروشان در پی امرار معاش هستند و خدماتی هم ارائه می‌دهند. ممکن است گفته شود فعالیت ایشان مشکلاتی مانند سد معبر ایجاد می‌کند. خب، بسیاری از مشاغل دیگر هم سد معبر می‌کنند. اتفاقا مغازه‌های رسمی در تهران بیشترین سد معبرها را ایجاد می‌کنند؛ مثلا به‌واسطه پیشروی در پیاده‌رو یا ریختنِ آشغال در خیابان جلوی مغازه‌شان. اما شهرداری خیلی با این موارد مبارزه نمی‌کند. پس سد معبر همیشه رخ می‌دهد و جز در مورد دست‌فروشان، کسی با آن مبارزه نمی‌کند».
حال با درنظرداشتن طرح و شیوه جدید ساماندهی شرکت بهره‌برداری مترو تهران، به نظر می‌رسد مسئولان این شرکت به‌جای آنکه حذف دست‌فروشان را در دستور کار قرار دهند، در حال تلاش برای بهبود و استانداردسازی کار آنها هستند. مدیرعامل شرکت بهره‌برداری مترو تهران از ثبت‌نام دست‌فروشان مترو در راستای ساماندهی آنها خبر داد