محل تبلیغ شما
٣٧‌ سال از فرار پرویز ثابتی گذشت

تاریخ خبر: 1394/8/15

٣٧‌ سال از فرار پرویز ثابتی گذشت

نشر این خبر با ذکر منبع: www.sarzaminjavid.com شایسته است 

باران پاییزی می‌بارید، دختر پرده را کنار زد و از پشت پنجره خانه قدیمی به کوچه نگاهی انداخت. او هنوز آنجا ایستاده بود. مرد سبزه‌روی چشم و ابرو مشکی با بارانی خوش‌دوخت، در خیال دختر، عاشقی دل‌خسته بود که روزها دنبالش می‌افتاد و شب‌ها سر کوچه کشیک می‌داد. در واقعیت اما او یک مأمور امنیتی در تعقیب برادر بود. (توصیف نمایی از فیلم «بن‌بست»، فیلمی که سال ٥٦ ساخته شد ولی هیچ‌وقت به نمایش درنیامد.) شخصیت ساواکی فیلم به تصویر تیپیکال سازمان امنیت کشور بسیار شبیه بود، به پرویز ثابتی که از قضا هردو هم دانش‌آموخته رشته حقوق بودند. 
 

آبان‌‌ماه، ماه گریختن مقام امنیتی ابروکمانی در ٣٧ سال پیش است. کسی که تا همین چند سال پیش نه خبری از او بود و نه تصویری. «مقام امنیتی» عنوانی بود که احتمالا خودش یا با هم‌فکری همکارانش در سازمان اطلاعات و امنیت کشور انتخاب کرده بود، اصطلاح ابروکمانی را ولی چریک‌ها رویش گذاشته بودند. «مقام امنیتی» را انتخاب کرد چون نمی‌خواست چهره پشت پرده ناشناس باقی بماند. از سویی دیگر هم نمی‌خواست مهر ساواکی خرده‌پا یا دون‌پایه بر پیشانی‌اش بخورد. برای همین سروکله‌اش در تلویزیون ملی پیدا شد و نقش سخنگویی یا ویترینی سازمان بر دوشش افتاد. این حضور در دوران تلویزیون دوکانالی که تازه چند ساعت هم بیشتر برنامه نداشت، هم نادر و عجیب بود و هم مقام امنیتی را توی چشم می‌آورد. مصاحبه مطبوعاتی ترتیب می‌داد و از متهمان اعتراف تلویزیونی می‌گرفت. دی‌ماه ٤٩ عباسعلی شهریاری توده‌ای سابق که حالا ساواکی شده بود، را به تلویزیون ملی آورد اگرچه چهره شهریاری را در سایه نشان داد و بدون اشاره به نامش او را مرد ‌هزارچهره نامید.

از ناصر سماواتی، پرویز نیکخواه، کورش لاشایی، سیاوش پارسانژاد و بهرام مولایی هم اعتراف تلویزیونی گرفت. در یکی از این مصاحبه‌های مطبوعاتی- تلویزیونی، در پاسخ به ادعای تایمز لندن که نوشته بود ساواک پنج ‌میلیون عضو دارد، گفت: «بنده تصور نمی‌کنم که سازمان‌های امنیتی آمریکا و شوروی هم این تعداد مأمور در اختیار داشته باشند. این رقم برای من تعجب‌آور و مسخره بود. ما دو نوع مأمور داریم. یک دسته کارمندان رسمی سازمان امنیت که مثل بقیه کارمندان رتبه شغلی و حقوق می‌گیرند و دسته دیگر که تعدادشان بیشتر است اما در استخدام رسمی ما نیستند و ممکن است برخی‌شان کارمند دولت هم باشند». ١٥ فروردین‌ سال ٥٠ پرویز ثابتی در تلویزیون ملی حاضر شد و برای نخستین‌بار به‌صورت رسمی درباره ماجرای سیاهکل صحبت کرد. 
 

می‌گویند نمونه کامل یک پلیس سیاسی بود. شلوار پلی‌استر و کت چرمی و ادا و اطوار جانی دالری‌اش شخصیت‌های سازمان‌های جاسوسی داستان‌های گرین و فورسایت را به یاد می‌آورد. «حسین فردوست» دوست دوران کودکی شاه و رئیس سازمان بازرسی شاهنشاهی درباره او گفته است: «در این نمایش‌های تلویزیونی او بسیار خوب و محکم صحبت می‌کرد و همه را تحت‌تأثیر قرار می‌داد؛ به دلیل بیان عالی و عدم تردید در سخنانش. دعوت‌ها از او در خانه رجال شروع شد و ثابتی در چندین میهمانی از من خواهش کرد شرکت کنم که شرکت نمودم. در این میهمانی‌ها خانم‌های زیبا چندین‌هزار تومان هزینه آرایش خود می‌کردند تا موردپسند «مقام امنیتی» واقع شوند و دور او را می‌‌گرفتند و خود را معرفی می‌کردند و کارت و آدرس می‌دادند. من چند بار به چند خانم که میل داشتم صحبت کنم، نزدیک شدم و هرچه گفتم «من فردوست هستم» بی‌فایده بود! همه «مقام امنیتی» را می‌خواستند و فردوست و امثال فردوست برایشان مهم نبود! این عنوان «مقام امنیتی» تا انقلاب روی ثابتی ماند و همه‌جا به پذیرایی از او افتخار می‌کردند».
 

طرفدار بقایی
 

می‌گویند شهوت شهرت داشت و برای آینده هم نقشه قدرت. احتمالا علت علاقه‌اش به بقایی هم همین بوده است. خودش در خاطراتش گفته است در جبهه ملی بیشتر عاشق بقایی بود تا مصدق و سخنرانی‌های افشاگرانه بقایی، او را شیفته کرده بود. احتمالا تحت‌تأثیر همین بود که بعدها می‌توانست ساعت‌ها بدون یادداشت سخنرانی کند. فردوست در همان خاطراتش می‌نویسد: «زمانی که قائم‌مقام ساواک شدم، ثابتی یک جوان کمتر از سی سال بود و شغل او ریاست بخش مربوط به احزاب پنهانی بود. او را ندیدم تا زمانی که مقدم را به جای مصطفی امجدی مدیرکل سوم کردم...، برداشت من از ثابتی این بود که بسیار مقام‌‌پرست و متظاهر است. دارای هوش خوب - و نه بیشتر- است ولی قوه بیان خیلی خوبی دارد. در مجموع کارمند خوبی به‌شمار می‌رفت، ولی به علت آن قدرت بیان و تظاهر، خود را بیش از آن چیزی که بود نشان می‌داد. این رفتار قطعا در من اثری نداشت ولی در دیگران مانند مقدم و نصیری مسلما بی‌اثر نبود. دروغ و راست را مخلوط می‌کرد تا میزان فعالیت و موفقیت خود را دو، سه برابر واقع جلوه دهد. آرام و مسلط بر اعصاب خود بود. ساختمان فکری‌اش طوری بود که همیشه به او خوش می‌گذشت. از خود انتقاد نمی‌‌کرد و راضی و خیلی راضی از خود بود...، ثابتی به هیچ‌وجه نمی‌توانست اعتماد مرا جلب کند و به نظر من او برای کار اطلاعاتی ساخته نشده بود و بیشتر به درد کار سیاسی می‌خورد. هیچ‌وقت میل نداشتم مرئوس مستقیمی مانند ثابتی داشته باشم».
 

فردوست با اشاره به جاه‌طلبی ثابتی می‌گوید: «من که جاه‌طلبی ثابتی را می‌دیدم، خواستم که او را در کار سیاسی مشغول کنم لذا از هویدا خواستم که یک پست وزارت به ثابتی بدهد. او مطابق طبع هویدا هم بود. زمانی که مسئله را به ثابتی گفتم از خوشحالی باور نمی‌کرد. هویدا، ثابتی را خواست و وزارت را به او پیشنهاد کرد و او اجازه فکرکردن درباره نوع وزارتخانه خواست. در همین احوال منوچهر آزمون (کارمند ساواک) معاون نخست‌وزیر و رئیس سازمان اوقاف شد. این مسئله به ثابتی برخورد و از وزارت منصرف شد. او بعدا به من گفت: «وقتی آزمون که در ساواک چندین رده از من پایین‌تر بود، معاون نخست‌وزیر شود، دیگر وزارت چه افتخاری دارد؟!» من گفتم: پس صبر کن تا نخست‌وزیر شوی! این حرف در او اثر کرد و باورش شد و تا زمان انقلاب این مسئله در ذهنش بود».
 

برای همین پله‌ها را دوتا یکی طی کرد تا سال ٤٩ که معاون اداره کل سوم ساواک شد. اداره کل سوم مربوط به امنیت داخلی بود و از همین‌رو مخالفان، او را دشمن اصلی خود می‌دانستند. می‌گویند که از سمت‌های وزارت تا استادی دانشگاه و معلمی و کارمندی در گرو اجازه اداره‌ای بود که ریاستش را او برعهده داشت. ثابتی کارش را خوب انجام داده بود. قلع‌وقمع چریک‌های فدایی، مجاهدین و مبارزان مذهبی که در یک دوره ١٠ ساله نفس حکومت را بریده بود در پنج ساله دوم دهه ٥٠ به طور کامل انجام شده بود. 
 

ثابتی در نقش نماینده دانشجویان
سرتیپ «اصغر کورنگی» که زمانی در دهه ٤٠ ریاست زندان قصر را برعهده داشت در کتاب خاطراتش (در دست انتشار) به خاطره جالبی از «ثابتی» اشاره می‌کند: «یکی از موارد جالب تحقیقات ساواک، موردی بود که پرویزثابتی که روزگاری معاون قدرتمند ساواک شد به اتفاق خانم راسخ که هر دو مأمور مخفی ساواک بودند و ظاهرا عنوان نمایندگان دانشجویان را یدک می‌کشیدند با پرویز نیکخواه (زندانی محکوم در جریان تیراندازی فروردین‌ماه ٤١ به شاه) ملاقات داشتند. برای این ملاقات که گفته بودند در دفتر زندان انجام شود یک افسر از اطلاعات شهربانی آمد و اتاقی در طبقه دوم ساختمان قدیمی دفتر زندان تهیه کردند و در کشوی میز اتاق خیلی ماهرانه میکروفون نصب کردند و دستگاه ضبطی را در یک کمد مخصوص پرونده‌ها گذاشتند.

به محض ورود ثابتی باید یک‌نفر می‌رفت در این کمد و با شروع صحبت آنها دستگاه را روشن می‌کرد. ابتدا آمدند و در اتاق من چای خوردند. ثابتی ظاهرا جوان منظم و خوش‌تیپ سبزه و بلندقدی بود (در باطن اما مار خوش‌خط‌وخال چه مفاسد اخلاقی و غیرانسانی در او پنهان بود، خدا می‌داند). فورا مقدمات فراهم شد و نیکخواه را از زندان شماره سه آوردند. به اتفاق به طبقه دوم رفتیم ولی سرگرد هاشم طوسی، افسر صدیق و زحمت‌کش زندان قصر را در قفسه ضبط صوت جا دادیم و حدود یک‌ساعت‌ونیم این ملاقات طول کشید درحالی که به‌زعم خودشان محرمانه و فقط بین خودشان دو نفر بود، غافل از اینکه سرگرد طوسی در قفسه حرف‌های آنها را ضبط می‌کرد. به محض رفتن آنها در قفسه را باز کردیم. آقای طوسی عرق کرده بود و پیراهنش از عرق مرطوب بود. صورتش سرخ و برافروخته بود و گفت دیگر حوصله‌ام تمام شده بود و نفس‌کشیدنم سخت. نوارها را افسر اطلاعات بلافاصله برد و من نمی‌دانم چه شد اما بعدا شنیدم که در مسابقه اطلاعاتی ساواک و شهربانی، تیمسار مبصر این اطلاعات را صبح فردایش قبل از گزارش ساواک به دفتر مخصوص گزارش کرده بود و این موجب تعجب شاه شده بود. ماجرا این بود که ساواک در همه‌چیز دخالت می‌کرد و به تفکیک وظایف اعتقاد نداشت».
 

ثابتی طرفدار سرکوب
گفته می‌شود که گزارش‌های داخلی کشور را ثابتی تهیه می‌کرد و از طریق نصیری رئیس ساواک به اطلاع شاه می‌رسید. نمونه مشخص آن که خودش هم به آن اذعان کرده مربوط به ماه‌های آخر حکومت پهلوی است. ثابتی فهرستی از هزارو ٥٠٠ فعال و مبارز سیاسی تهیه کرده و درخواست دستگیری آنها را کرده بود. شاه اما با آن مخالفت می‌کند و در نهایت به یک فهرست ٣٠٠ نفره رضایت می‌دهد. می‌گوید که شخص شاه و آموزگار نگران جوابی بودند که باید به نهاد‌های بین‌المللی و حقوق‌بشری می‌داده‌اند. اما ثابتی می‌گوید من به آنها گفتم که جواب آن با شماست. کسی از من سؤال نمی‌کند من یک دستگاهی با وظایف مشخصی هستم. ثابتی طرفدار سرکوب و برخورد خشن‌تر و جدی‌تر با تظاهرات سال‌های ٥٦ و٥٧ بود. پیش از رفتن هویدا هم از طریق او به شاه پیغام داد که عنان کار را به ساواک بسپارد. گویا سر همین تاکتیک برخورد با مخالفان با آموزگار دعوایش می‌شود و بعد هم نزد هویدا که هنوز وزیر دربار بوده، می‌رود و از او می‌خواهد که شاه را برای دستگیری تعداد مورد نظر او متقاعد کند. سر همین ماجرا با ناصر مقدم، جانشین نصیری در ساواک هم مشکل پیدا کرد. خودش گفته است: «مقدم از آمریکا آمده بود و آزادیخواه شده بود». کوران انقلاب که شدت گرفت باید عناصری از رژیم که نماد و مقصر وضع موجود بودند به جز خود شخص شاه یکی‌یکی کنار می‌رفتند. ساواک هم از این قاعده مستثنی نبود. روزنامه اطلاعات در تاریخ هشتم آبان ٥٧ عکس بزرگی از پرویز ثابتی چاپ کرد به اضافه فهرستی از ٣٤ عضو سازمان اطلاعات و امنیت کشور. اطلاعات نوشته بود این مأموران بلندپایه که ثابتی هم جزء آنهاست اخراج، بازنشسته یا تصفیه شده‌اند. زیر عکس نوشته شده بود «پرویز ثابتی معروف به مقام امنیتی از مهم‌ترین پست ساواک برکنار شد».

 

اولین شاکی
سه روز بعد خانواده زندانیان سیاسی در باشگاه دانشگاه تهران جمع شدند. در میان آنها یک پزشک از ثابتی بابت شکنجه برادرش اعلام جرم کرد. فرد دیگری هم به نام جلیل ظروفچیان، ثابتی را