محل تبلیغ شما
پروژه‌هاي عمراني، بلاي جان بافت تاريخي كشور

تاریخ خبر: 1396/6/2

پروژه‌هاي عمراني، بلاي جان بافت تاريخي كشور

نشر این خبر با یاد ناشر"سرزمین جاوید" شایسته است

با افتتاح متروچهارباغ نابود مي‌شود

ميراث اصفهان در ايستگاه ويراني

 «قدمت صد ساله» و پروژه‌هاي عمراني، بلاي جان بافت تاريخي كشور شده‌اند

نبرد توسعه با ميراث فرهنگي

تبر ساخت‌وساز بیخ گوش درختان زاینده‌رود

 

قطار وحشت بالاخره به چهارباغ عباسي رسيد؛ فاز سه خط یک مترو اصفهان راه‌اندازی شده است. اين خط از مسير تاريخي چهارباغ عباسی و سی‌وسه پل عبور مي‌كند. مديران شهري اصفهان پيش از افتتاح مترو متعهد شده بودند كه پایش و مانیتورینگ بناهای تاریخی قبل و بعد از بهره‌برداري را انجام دهند. اين درحالي است كه تاكنون خبري از کارشناسان مانیتورینگ و پايش مترو براي بناهاي تاريخي اصفهان نیست. براساس پيش‌بيني كارشناسان ميراث فرهنگي، مترو در مدت‌زمان پنج سال اماكن تاريخي در مسير خود را تخريب مي‌كند.

بي‌تعهدي شهرداري اصفهان

مدیرکل میراث فرهنگی و گردشگری استان اصفهان درباره افتتاح ناگهاني مترو اصفهان گفت:«به شهرداري اعلام كرده‌ بوديم كه نخست پایش و مانیتورینگ بناهای تاریخی در محدوده‌ چهارباغ عباسی را انجام دهد، سپس مترو را افتتاح كند. درحال حاضر نيز به شهرداري اصفهان نامه‌اي مبني بر انجام هماهنگي براي پايش و مانتورينگ بناهاي تاريخي ارسال كرده‌ايم».

پنج سال مانده به تخريب چهارباغ

در طي سال‌هاي اخير كارشناسان ميراث فرهنگي كشور نسبت به عبور مترو از چهارباغ هشدارهاي فراواني داده‌اند. براساس پيش‌بيني آن‌ها ، اگر مترو افتتاح شود، ابتدا کاخ هشت بهشت تخریب می‌شود. این کاخ تنها از خشت درست شده و فرکانس عبور مترو روی آن تاثیر می‌گذارد و در طی کمتر از پنج سال تخریب می‌شود. قربانی بعدی، بازارچه بلند است که آن‌هم از خشت درست شده است. بعد از این بناها، نوبت به مجموعه چهارباغ می‌رسد.

كابوس 15 ساله مترو اصفهان

15 سال است که مترو ،کابوس میراث فرهنگی اصفهان شده است، جان دلسوزان و دوست‌داران میراث فرهنگی به‌لب رسیده است؛ یک روز سی و سه پل ترک می‌خورد، روز دیگر علیه نقش جهان نقشه می‌کشند و امروز هم چهارباغ را نشانه رفته‌اند. کارشناسان می‌گویند، گذر مترو برای آن به میراث تاریخی اصفهان افتاده تا رویای نجومی شدن املاک برخی جريان‌هاي خاص را محقق کند.

لوور سنگی کجا و چهارباغ خشتی کجا؟

یکی از توضیحاتی که شهرداری اصفهان درباره عبور مترو از چهارباغ عنوان می‌کند، این است که در بسیاری از شهرهای تاریخی دنیا، مترو از زیر شهر عبور کرده و هیچ اتفاقی برای آثار تاریخی آن رخ نداده است و نمونه‌ای نيز که به آن اشاره می‌کند، موزه لوور در پاریس است. محمدعلي داده‌خواه يك فعال فرهنگي به «قانون» در این‌باره گفت:« موزه لوور پاریس در بستری از سنگ و با مصالح سنگی ساخته شده و عمر آن به 200 سال می‌رسد، درحالی که میراث تاریخی اصفهان بر بستری از باتلاق ماسه و لجن آن‌هم با مصالح خشتی ساخته شده‌اند. در باتلاق، ارتعاش و فرکانس هر صوتی تشدید می‌شود در نتیجه عبور مترو و ارتعاش صدای عبور، روی بناهای تاریخی اصفهان اثر می‌گذارد. همچنین به‌گفته باستان‌شناسان، تمام این ساختمان‌ها در خستگی تاریخی به سر می‌برند و چون در خستگی تاریخی به‌سر می‌برند، هر نوع تاثیری که از عبور مترو داشته باشند به این آثار تاریخی ضرر غیرقابل جبران می‌رساند».

تغيير نقشه مترو توسط شهرداري

سال‌ها پیش از انقلاب شرکت فرانسوی به‌نام «ارگانیک» نقشه مترو اصفهان را طراحی کرد. در این طرح مهم‌ترین مساله یعنی حفظ آثار تاریخی شهر، در اولویت بود. اما گفته مي‌شود كه نقشه مترو اصفهان تغيير كرده است. دادخواه درباره انحراف مترو از نقشه اصلي خود عنوان كرد:«در نقشه اوليه شركت «ارگانيكـ» مترو از یک خیابان به‌نام شمس‌آبادی که فاصله متناسبی با چهارباغ داشت، عبور می‌کرد اما شهرداری اصفهان به یک‌باره این پیچ را برداشته و اعلام کردند که مترو مستقیم و باید از چهارباغ عبور کند؛ دلیل آن را کاهش 6 میلیارد تومانی هزینه‌های مترو می‌دانند ».

پس از آنكه فعالان ميراث فرهنگي كشور، از تغيير نقشه توسط شهرداري اصفهان و عبور آن از مسير تاريخي شهر مطلع شدند؛ اعتراض‌هاي گسترده‌اي را نسبت به اين اقدام شهرداري انجام دادند. يكي از اين اقدامات شكايت از شهرداري اصفهان در دستگاه قضايي بود. هزار و 700 نفر از شهروندان اصفهان در نامه‌اي از دستگاه قضايي خواستار رسيدگي به اين پرونده شدند. آن‌ها از شهرداری اصفهان به‌دلیل اینکه میراث ملموس و مشترک بشری راحفظ نمی‌کند، شکایت کرده‌اند. دادخواه كه در آن زمان يكي از وكلاي پرونده شكايت از مترو اصفهان بود؛ درباره اين پرونده گفت:«پس از طرح دعوی و كشمكش‌هاي فراوان در اصفهان پرونده به دادگاه تهران شعبه 15 ارجاع داده شد. پس از ارجاع به تهران، بازپرس دستور تعطیلی و توقف پروژه را صادر کرد اما دوباره بازپرس پرونده عوض شد. بازپرس جدید پرونده نیز اعلام کرد که برای اظهارنظر درباره این پرونده،نظر ایکوموس ایران را می‌پرسد. پس از آن شخصی که به‌عنوان نماینده ایکوموس ایران در جلسه حاضر شد، گفت:«ایکوموس ایران با عبور مترو از چهارباغ موافق است». این اظهارنظر آن‌هم از سوی ایکوموس موجب تعجب من شد؛ به‌همین دلیل شخصا از ایکوموس ایران دلیل این موافقت را جویا شدم که متاسفانه دکتر مهدي حجت مدیر ایکوموس ایران از این جلسه دادگاه و حضور نماینده آن‌ها در جلسه ابراز بی‌اطلاعی کرد و گفت:«ایکوموس به‌هیچ وجه نماینده‌ای را به جلسه نفرستاده و به‌شدت مخالف اجرای این پروژه است». آن زمان روشن شد شهرداری اصفهان برای گرفتن نظر موافق بازپرس، عنوان نماینده ایکوموس را جعل کرده است. بازپرس پرونده پس از مطلع شدن از این جعل عنوان نماینده، تصمیم گرفت که برای تمامی آن‌ها حکم جلب صادر کند اما بازهم بازپرس پرونده عوض شد. بازپرس فعلی پرونده نیز تاکنون اقدام خاصی برای این پرونده انجام نداده است ».

تخریب ميراث؛ نظر تمامی کارشناسان دادگستری

در این سال‌ها، کارشناسان بسیاری نسبت به نابودی چهارباغ هشدار داده‌اند. داده‌خواه با اشاره به اين اظهارنظرها تصريح كرد:«اولین اظهارنظر کارشناسی، متعلق به یک کارشناس فارغ‌التحصیل دانشگاه سوربن بود. او اعلام کرد، این طرح بسیار زیانبار و مقایسه آن با موزه لوور اشتباه است چراکه عمر بناها و نوع مصالح به کارگرفته در آن‌ها با یکدیگر متفاوت است. او در آن زمان پیش‌بینی کرده بود که درصورت انجام عملیات حفاری ،کاشی‌های چهارباغ ظرف پنج سال جابه‌جا می‌شوند که بعد از گذشت هفت سال از عملیات حفاری، این اتفاق برای کاشی‌های چهارباغ رخ داد. همین الآن در ضلع غربی و شرقی مدرسه چهارباغ، با چشم خود می‌توانید ببینید که کاشی‌ها از جای خود بیرون آمده‌اند.

براساس پیش‌بینی‌های کارشناسان، طی مدت پنج سال، هتل جهان، کاخ هشت بهشت و مجموعه چهارباغ تخریب می‌شوند. مساله مهم درباره تمامی کارشناسان این است که آن‌ها طی این 15 سال، بدون کوچک‌ترین آشنایی با یکدیگر در بازه‌های زمانی مختلف با تحقیقات گسترده درباره عبور مترو از چهارباغ، اظهار نظر کرده‌اند و انتخاب همگی آن‌ها از سوی قوه‌قضاییه بوده است. همچنین مسئولان اصفهان تلاش‌های بسیاری کردند که بتوانند نظری مخالف این کارشناسان ارايه دهند. به‌همین دلیل کارشناسی پرونده را در برهه‌ای به دانشگاه علم و صنعت تهران واگذار کردند اما گزارش 17 جلدی استادان دانشگاه علم و صنعت اعلام می‌کند، به هیچ روشی نمی‌توان کل آسیب را جلوگیری کرد. یعنی راه‌حلی که شهرداری اصفهان مطرح می‌کند، آسیب را کاهش می‌دهد ولی از بین نمی‌رود و اگر در پنج سال تخریب نشود، در 10 سال حتما این اتفاق رخ می‌دهد».

مخالفت ایکوموس با عبور مترو از چهارباغ

ايكوموس يكي از نهادهايي بود كه پاي آن به پرونده مترو اصفهان باز شده است. مهدی حجت مدیر ایکوموس ایران با اشاره به مخالفت ایکوموس با پروژه مترو گفت: « نظر ایکوموس ایران، نظر ایکوموس جهانی و یونسکو است. عبور مترو از چهارباغ خلاف همه ضوابط حفاظت از بافت‌های تاریخی است. بارها این مطلب به شهرداری اعلام شده و در جریان قرار گرفته و از آن مطلع هستند. نظر ایکوموس، نظر یک جناح یا یک موسسه نیست؛ اظهارنظری کاملا کارشناسی است. همه کارشناسان می‌دانند که عبور مترو از زیر چهارباغ، قطعا موجب ضرر می‌شود ».

به‌نام مترو به‌كام جريان خاص

یکی از شايبه‌هایی که دربحث سماجت شهرداری در عبور مترو از چهارباغ مطرح است، منافع برخی از مدیران شهری است. گفته می‌شود که برخی از مدیران، املاکی را در اطراف چهارباغ تملک کرده‌اند که با عبور مترو از این منطقه ارزش افزوده آن صدها برابر می‌شود. مدیر ایکوموس ایران در این‌باره خاطر نشان كرد: « در نقشه قبلی، مترو از خیابانی موازی چهارباغ عبور می‌کرده اما به‌دلیل منافع فوق‌العاده بالای اقتصادی، نقشه را تغییر داده‌اند. بحث املاک مدیران شهری به‌تنهایی مطرح نیست بلکه منافعی بیش از آنچه که می‌گویند مطرح است. جریانی این پروژه را هدایت می‌کندكه قبلا هم به میراث تاریخی اصفهان لطمه وارد کردند. این جریان همه آن کسانی هستند که فکر می‌کنند اگر مترو از زیر چهارباغ عبور کند، دسترسی تمام شهر به چهارباغ زیاد می‌شود. قیمت املاک آن‌ها چندصد برابر و کاسبی آن‌ها رونق بیشتری پیدا می‌کند. به‌نظرم شهرداری درگذشته متوجه این مسائل نبوده ولی به نظر می‌آید که این روزها شهرداری قدری به مسائل فرهنگی در اصفهان بیشتر توجه می‌کند. امیدوارم که متوجه این نظر کارشناسی باشند و کاری نکنند که بزرگ‌ترین ثروت شهر اصفهان با این پروژه نابود و به حیثیت اصفهان لطمه وارد شود».چهارباغ ظرفیت پذیرش انسانی محدودی دارد. زمانی که مترو از چهارباغ عبور کند، ظرفیت مراجعه به آن چندين برابر می‌شود و توازن چهارباغ را به هم می‌ریزد. بعد از آن نیز تقاضاهای احداث برج و مجتمع‌های تجاری شروع می‌شود. مترو هنگامی که از سی و سه پل عبور کرد، به پایه‌های آن لطمه زده و موجب ترک برداشتن سی‌وسه‌ پل شد. مترو یعنی اینکه دسترسی از راه دور، به ساده‌ترین شكل، به مرکز شهر صورت گیرد. این بخش از مرکز شهر اصفهان، به‌دليل شکنندگی که دربافت تاریخی دارد، ظرفیت پذیرش محدودی دارد. وقتی شاهرگ‌هایی مثل مترو احداث می‌شود، تار و پود بافت تاریخی شهر اصفهان را به هم می‌ریزید.

نجمه جمشیدی

«قدمت صد ساله» و پروژه‌هاي عمراني، بلاي جان بافت تاريخي كشور شده‌اند

نبرد توسعه با ميراث فرهنگي

قطار توسعه با ميراث فرهنگي در كشور سر جنگ دارد. اولويت سازمان عريض و طويل ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي كشور نيز در اين سال‌ها تنها حوزه گردشگري بوده است. در ميان اين رهاشدگي ميراث فرهنگي كشور، پروژه‌هاي عمراني كه توسعه ناپايدار را در پي دارند به‌همراه برخي قانون‌هاي برجاي مانده از دوران قديم همانند آفتي به‌جان ميراث فرهنگي كشور افتاده است و درحال تخريب و نابودي تاريخ كشور است.هر روز يك اثر تاريخي در غفلت مردم و مسئولان تخريب مي‌شود و آب از آب تكان نمي‌خورد.

برج‌ها و مال‌ها يكي پس از ديگري در بافت تاريخي يا خانه‌هاي ارزشمند تاريخي سبز مي‌شوند و در اكثر مواقع هنگامي فعالان و دوست‌داران ميراث فرهنگي از اين مساله مطلع مي‌شوند كه ديگر دير شده و ميراث تاريخي ايران زمين تخريب شده است.

پروژه‌هايي كه تنها ميراث را نابود كردند

مديريت شهري در كشور به‌نحوي است كه به‌صورت مقطعي و بدون وجود يك طرح جامع براي بافت‌هاي تاريخي، پروژه‌هاي عمراني را اجرا مي‌كند. به‌عنوان مثال شهرداري تهران در هر محله از بافت تاريخي كه مشكل ترافيك دارد، زيرگذر و پل احداث مي‌كند. آيا اين پروژه‌ها دردي از مشكلات ترافيكي بافت‌هاي تاريخي دوا كرده است؟ اگر چنين بوده چرا همچنان در بافت‌هاي تاريخي تهران شاهد معضل ترافيك هستيم. به‌دليل اجراي چنين پروژه‌هايي، بسياري از فضاهاي مفيد شهري از بين رفته است. به‌عنوان مثال در ميدان ملاصدرا، تجاري‌سازي انجام شده است. همانند اين پروژه نيز در ميدان وليعصر(عج) اجرا شده است. شواهد حاكي از آن است كه مديران شهري به‌دنبال اجراي طرحي مشابه ميدان وليعصر(عج) و ملاصدرا در ميدان توپخانه هستند. حال پرسش اين است. شهر به چه ميزان نيازمند ايجاد مراكز تجاري در اين ميدان‌‌ها بوده است؟

فضايي با كاربري فرهنگي و گردشگري در ميدان توپخانه درحال اجراست كه فضاهاي جايگزين بهتري همانند خانه اتحاديه براي اجراي اين پروژه در شهر وجود دارد.

يكي از مهم‌ترين مشكلات بافت‌هاي تاريخي، نبود برنامه‌ بلندمدت و يك طرح جامع براي آن است. ساخت و سازهاي غيرقانوني كه بدون توجه به ضوابط ميراث‌فرهنگي انجام مي‌شود، ارزش‌هاي فرهنگي، معماري و تاريخي شهر را نابود كرده است. عدم رعايت و پايبندي به ضوابط بافت‌هاي تاريخي، مهم‌ترين عامل اين تخريب‌هاست.

قلب تاريخ تهران، پاساژ شده است

بافت تاريخي حصار ناصري كه بازار تهران در قلب آن قرار دارد، يكي از جاذبه‌هاي تاريخي تهران بوده است اما مديران شهري اين بافت تاريخي را با مساحت 110 هزار هكتار به مراكز تجاري تبديل كرده‌اند.

نگاه مسئولان به بافت‌هاي تاريخي بيشتر به ديدگاه قبل از ثبت ملي اين آثار باز مي‌گردد. به‌عنوان مثال كاخ گلستان درحال حاضر يك اثر ثبت شده جهاني است كه نبايد با همان تفكر قبل از ثبت يونسكو به آن نگاه كرد و براي آن برنامه‌ريزي انجام داد. يكي از ضوابط اصلي و مهم ثبت بازار تهران در فهرست آثار ملي كشور در سال 56، ممنوعيت پاساژسازي در آنجا بوده است؛ ضابطه‌اي كه هيچ‌گاه رعايت نشد.

پروژه‌هاي بي‌برنامه؛ پاشنه آشيل ميراث

احداث زيرگذر چهارراه‌گلوبندك در بازارتهران موجب اعتراض فعالان ميراث فرهنگي كشور شد. مخالفت كارشناسان ميراث فرهنگي با اين پروژه به‌دليل اين است كه هيچ برنامه مشخصي در شهرداري تهران وجود ندارد. يك روز در چهارراه گلوبندك زيرگذر احداث مي‌كنند و روز ديگر يك زيرگذر در همان حوالي احداث مي‌شود.

نكته مهم اين است كه هيچ يك از اين پروژه‌ها دردي از آن مشكل دوا نمي‌كند و مشكلات همچنان پابرجاست. هنگامي‌كه پروژه مترو، مكان‌يابي و طراحي مي‌شد، مسئولان به تردد شهروندان و ايجاد يك گره ترافيكي در قلب بافت تاريخي شهر فكر نكردند. عدم آينده‌نگري و سليقه‌اي فكر كردن، پاشنه آشيل بافت‌هاي تايخي شده است. بايد برنامه‌اي مشخص وجود داشته باشد؛ نه‌تنها در بازار تهران بلكه در ديگر نقاط شهر نيز اين مشكلات ديده مي‌شود.

ساخت و ساز؛ بلاي جان بافت تاريخي

يكي ديگر از معضلات بافت‌هاي تاريخي، ساخت و سازهاي غيرقانوني و البته قانوني است. طبق قانون طرح تفصيلي در بافت تاريخي،شهرداري مجاز به صدور پروانه ساختماني تا پنج طبقه است كه دو طبقه نيز به مالكان به‌عنوان تشويقي اعطا مي‌شود و در مجموع براي هفت طبقه مجوز صادر مي‌شود. صدور چنين مجوزهايي، تزريق جمعيت و خودروي بيشتري به بافت تاريخي و درپي آن افزايش ترافيك است. تكليف مديريت شهري با بافت تاريخي مشخص نيست. نمي‌دانيم چه مساله‌اي در اولويت كاري قراردارد؛ گردشگري، ميراث فرهنگي يا درآمد شهرداري. هيچ‌كدام از اين بخش‌ها روشن و مشخص نيست. در معماري شهر نيز دچار پسرفت شده‌ايم؛ چراكه ارزش‌هاي معماري دوره‌هاي مختلف تاريخي را حذف كرده‌ايم و به‌دنبال يك‌سري آپارتما‌ن‌هاي بي‌هويت رفته‌ايم كه هيچ جايگاهي در فرهنگ و تاريخ شهر ما ندارد. متاسفانه اتفاقي كه در تهران براي بافت‌هاي تاريخي رخ داده است، درحال تكرار در ديگر شهرهاي تاريخي كشور است و مي‌توان گفت تهران به‌عنوان طرح پايلوت براي تخريب هويت فرهنگي ديگر شهرهاي كشور شده است.تراكم‌فروشي و نبود درآمد پايدار در شهر، يكي ديگر از آفت‌هاي بافت‌هاي تاريخي است. شهري كه توسعه و درآمد پايدار دارد، هويت و بافت تاريخي آن حفظ مي‌شود.

تهران را از آن حصار صفوي به قله البرز، اسلامشهر، جاجرود و چيتگر رسانده‌ايم. چه بلايي بر سر تهران باقدمت 500 ساله آورده‌ايم كه اين چنين بي‌هويت شده است.

آفت قدمت صد ساله

مهم‌ترين دليل نبرد توسعه با ميراث فرهنگي، نبود نقشه راهي براي همراهي قطار توسعه با ميراث فرهنگي كشور است. براساس قانون، سازمان ميراث فرهنگي وظيفه تهيه اين نقشه را برعهده دارد. نقشه‌اي كه تاكنون خبري از آن نبوده است. قدمت بالاي صدسال آثار تاريخي يكي از آفت‌هاي ميراث فرهنگي كشور است. در قانون سال 1309 كه متاثر از خصومت دوره پهلوي با قاجار مصوب شده است، آمده كه آثاري كه تا پايان دوره زنديه باشند، داراي وجاهت قانوني براي ثبت ملي هستند. پروسه‌اي كه الان در كشور اجرا مي‌شود، قانوني است كه در دوره اول پهلوي مصوب شده و تنها بناهاي تاريخي با قدمت صدساله ثبت ملي مي‌شوند.

اين درحالي است كه در بحث آثار ملي نبايد تنها از قدمت حرف بزنيم چراكه بسياري از آثار تاريخي موجود، قدمت صد ساله ندارند اما نماد شكوفايي يك دوره در تاريخ كشور است. متاسفانه مساله‌اي كه امروزه ديوان عدالت اداري به آن استناد مي‌كند، همين قدمت است و راي براساس آن صادر مي‌شود.

بحث قدمت دو جنبه دارد؛ يونسكو نيز مي‌گويد اثري كه صدسال قدمت دارد ثبت مي‌شود اما همين‌طور مي‌گويد آثاري كه زير صد سال قدمت دارند را نمي‌توان ناديده گرفت چراكه اين آثار نشان‌دهنده وضعيت جامعه بشري در آينده خواهد بود و حفظ‌ آن‌ها در اولويت است.

در دوره پهلوي دوم، برخي تنگ‌نظري و خصومت‌ها با آثار تاريخي قاجار كمتر و مساله قدمت صد ساله كم‌رنگ‌تر شد. در آن دوره به‌جاي قدمت به دوره فرهنگي توجه مي‌شد. به‌عنوان مثال يك اثر ممكن است خانه صادق هدايت يا صدها مشاهير معاصر باشند كه از لحاظ بحث معماري داراي شؤونات تاريخي‌هستند، به‌همين دليل بايد ثبت شوند.

قانون عتیقیات

در ۱۲ آبان ۱۳۰۹ قانونی به نام قانون عتیقیات در مجلس شورای ملی به تصویب رسید که طبق فصل اول قانون«کلیه آثار اقوامی که تا انتهای دوره زندیه در خاک ایران زندگانی کرده‌اند عتیقه نامیده می‌شود». با توجه به دشمنی حکومت پهلوی با قاجار ، آثار ملی دوران قاجار در این لیست جایی نداشتند اما در ۲۳ آذر سال ۱۳۲۳ اساسنامه جدید آثار ملی ایران به تصویب رسید و طبق لایحه‌ای ، حفاظت و مرمت آثار دوره قاجار که جنبه عمومی داشت نیز مشمول قانون عتیقيات سال ۱۳۰۹ شد. در ۳ آبان ۱۳۶۱ فقهای دیوان عدالت اداری، قانون عتیقیات مصوب سال ۱۳۰۹ را مغایر با شرع اعلام می‌کنند و برخی فقها خروج آثار تاریخی را از فهرست آثار ملی جایز نداستند. اما باوجود همه اين اتفاق‌ها قانون قدمت بالاي صد در كشور بلاي جان آثار تاريخي‌اي شده است كه مشمول اين قانون نمي‌شوند اما جزو ميراث ارزشمند فرهنگي كشور محسوب مي‌شوند.

نگاه‌هاي متعصبانه در ميراث

مهم‌ترين دليل وجود مشكلات در ميراث فرهنگي، نگاه‌هاي خشك و متعصبانه در سازمان است. به‌عنوان مثال برخي مديران ميراث فرهنگي كشور، اعتقاد دارند دركل كاخ گلستان بايد شيشه نصب شود تا آسيبي به آن نرسد و تمام آن موزه شود. اما مساله اين است كه ما در كشور چند موزه نياز داريم. در تهران بيش از 50 موزه وجود دارد ولي در سال چه تعداد بازديدكننده در اين موزه‌ها وجود دارد. گران‌ترين خانه موزه دنيا«موزه مقدم» در تهران وجود دارد كه كمتر از 10 درصد بازديدكننده دارد. آمار بازديد از تمامي موزه‌ها فاجعه است. حال تصور كنيد در اين فضا و شرايط، مديران ميراثي بازهم اصرار به افزايش آمار موزه‌هاي كشور دارند.

از يك سو اين نگاه خشك و متعصبانه به حوزه ميراث فرهنگي و نبود نقشه راه و از سوي ديگر ادغام سازمان ميراث فرهنگي با سازمان گردشگري و صنايع دستي، تير خلاصي به ميراث فرهنگي كشور بود.

گردشگري و ديگر هيچ

بعد از آنكه سازمان عريض و طويل ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي شكل گرفت، تمامي نگاه‌ها به بخش گردشگري كشور معطوف شد و ميراث فرهنگي كشور رها شد. براساس آمار و شواهد، حال و روز ميراث فرهنگي و صنايع دستي كشور در زماني‌كه از زيرمجموعه‌هاي وزارت ارشاد محسوب مي‌شدند، بسيار بهتر از وضعيت فعلي بود. وقتي اين سازمان عريض و طويل درحد معاونت رياست جمهوري است، اين خود گوياي حال و روز اين سازمان است.

حفظ آثار تاريخي و ميراث فرهنگي كشور در اولويت نبوده زيرا برخي مسئولان درك درستي از اهميت آن ندارند. بسياري از مديراني كه به اين سازمان آمدند از جنس ميراث فرهنگي كشور نبودند و دغدغه ميراثي ندارند. آن‌ها به‌فكر افزايش تخت براي هتل‌ها بودند تا به‌دنبال مرمت آثار تاريخي يا ثبت ملي آثار تاريخي كشور. اينجا بود كه ميراث فرهنگي كشور بزرگ‌ترين ضربه را در طول چند دهه اخير ديد.نبود كارشناسان متخصص در ميراث فرهنگي به پاشنه آشيلي براي اين سازمان تبديل شده است. به‌دنبال مديران غيرميراثي، كارشناسان غيرميراثي مي‌آيند و آن‌هايي كه ميراثي بودند، بازنشسته مي‌شوند و مي‌روند. از همه مهم‌تر بمبي به‌نام دوركاري در سازمان ميراث فرهنگي منفجر شد كه زمينه معضلات بسيار بزرگ‌تري را در سازمان به‌وجود آورد. تمامي اين اتفاقات موجب دوري كارشناسان باتجربه ميراث فرهنگي از سازمان و افزايش كارشناسان غير متخصص در آن شد. اوج اين دوران را مي‌توان در زمان دولت پيشين مشاهده كرد. در اين دوران ، معاونت معرفي و آموزشي در سازمان ميراث فرهنگي حذف شده و به شرح وظايف روابط عمومي سازمان افزوده شد. اين درحالي بود كه روابط عمومي از اين وظيفه جديد باخبر نبود.

 

تبر ساخت‌وساز بیخ گوش درختان زاینده‌رود

خشکی زاینده‌رود سال‌هاست همچون بغضی سنگین در گلوی اصفهان نشسته و حالا ساخت‌وسازهایی که حیات درختان حاشیه رودخانه را تهدید می‌کند نمک بر زخم این خشکه‌رود می‌ریزد.

به گزارش قانون به نقل از مهر،زاینده‌رود و درختان‌ حاشیه‌اش همواره زبانزد عام و خاص بوده و چشم هر بیننده‌ای را به خود خیره کرده است. هرچند این روزها رودخانه زاینده‌رود دیگر در آغوش اصفهان نیست اما درختانی که یادگار این رودخانه خاطره‌انگیز هستند کور سوی امیدی را برای مردم دیار نصف جهان ایجاد کرده تا بتوانند ساعاتی را  برای گذراندن اوقات فراغت در کنار این درختان آرام گیرند.

 اما این روزها برخی اخبار و آنچه در معرض دید عموم مردم است، آینده را به‌گونه‌ای دیگر تعبیر می‌کند و می‌توان گفت چنانچه روند ساخت‌وساز در حاشیه رودخانه زاینده‌رود به این منوال ادامه یابد باید فاتحه درختان حاشیه زاینده‌رود را نیز خواند چراکه کم‌کم دیوارهای بتنی به‌جای درختان در حاشیه رودخانه خودنمایی می‌کنند.

امروز گویا برخی مردمان «وی آی پی» نشین اصفهان و دیگر شهرهای حاشیه رودخانه زاینده‌رود از دیگر نقاط شهری خسته شده و به ساخت‌وساز در حاشیه رودخانه زاینده‌رود و در فاصله‌ای کمتر از ۲۰۰ قدم تا حریم رودخانه نفوذ کرده‌اند.

معضل ساخت‌وساز در حریم رودخانه‌ها

در این راستا احمدرضا صادقی، مدیر دفتر مهندسی رودخانه زاینده‌رود که معتقد است ساخت‌وساز در حریم رودخانه‌ها یکی از بزرگ‌ترین معضلات کنونی کشور و به‌ویژه اصفهان است، اظهار می‌کند: مشکل ما با مردم حقیقی و ارگان‌ها و نهادهای دولتی و غیردولتی این است که تفاوت‌های رودخانه و کانال و جوی آب را نمی‌دانند و ازاین‌رو در حوزه ساخت‌وساز در این زمینه با مشکلات زیادی روبرو هستیم.

وی با بیان اینکه برای جوی‌ها و کانال‌های آب در طول مسیر یک حریم واحد در نظر گرفته می‌شود، ابراز می‌کند: این در حالی است که در حریم  رودخانه در هر نقطه برای ساخت‌وساز باید مختصات خاص و ویژه یک پلاک تعریف شود و این مشخصات حتی در خصوص پلاک کناری ساختمان دارای مجوز نیز کاربردی ندارد.

مدیر دفتر مهندسی رودخانه زاینده‌رود با اشاره به اینکه حریم رودخانه‌ها به ارتفاع اراضی مجاور رودخانه بستگی دارد، تصریح می‌کند: هر چه ارتفاع اراضی بلندتر و دره‌ها عمیق‌تر باشد مانند بالادست رودخانه زاینده‌رود، حریم رودخانه کمتر خواهد بود و هر چه به سمت دشت اصفهان و منطقه زیار، اژیه و ورزنه حرکت می‌کنیم حریم رودخانه زاینده‌رود گسترده‌تر تعریف می‌شود.

ساخت‌وساز در حریم زاینده‌رود بر اساس نقشه‌های مهندس فرانسوی

 وی که معتقد است برای تعریف حریم رودخانه نمی‌توان به‌صورت دقیق هیچ عدد و معیاری را تعریف کرد، می‌افزاید: برای مثال از سمت درچه به سمت اصفهان که حرکت کنیم در برخی نقاط حریم رودخانه تا یک کیلومتر نیز افزایش یافته و بسته به طبیعت زمین است که حد بستر مشخص می‌شود.

صادقی با اشاره به اینکه در اصفهان طی دهه ۴۰ یکی از مهندسان فرانسوی نقشه‌های دیمیتری را تعریف کرده و ساخت‌وسازها نیز بر اساس این نقشه‌ها انجام شده است، ادامه می‌دهد: این نقشه‌ها در گذشته به دلیل عدم وجود دیواره‌های رودخانه و نبود مبلمان شهری مشکلاتی را برای شرایط امروز شهر اصفهان ایجاد کرده است.

وی با بیان اینکه در اواسط دهه ۸۰ نقشه‌های جدید برای شرایط جدید رودخانه زاینده‌رود تعریف شد، اظهار می‌کند: با تدوین این نقشه‌های جدید نقشه‌های دیمیتری کنار گذاشته شد و حد بستر رودخانه را پارک‌های ساحلی رودخانه تعریف کردند.

مدیر دفتر مهندسی رودخانه زاینده‌رود می‌افزاید: امیدواریم با توجه به تعریف نقشه‌های جدید دیگر شاهد تخطی در حوزه زاینده‌رود در زمینه ساخت‌وساز نباشیم.

بررسی پرونده‌های ساختمان‌های بلندمرتبه در اصفهان به بن‌بست می‌خورد

اما دراین‌بین غلامرضا شیران، رئیس کمیسیون حمل‌ونقل و محیط‌زیست شورای اسلامی شهر اصفهان که یکی از منتقدان برخی ساختمان‌های در حال ساخت در حریم رودخانه زاینده‌رود است، به احداث برخی ساختمان‌ها در حریم رودخانه زاینده‌رود و در کمتر از ۲۰۰ قدمی این رودخانه اشاره می‌کند و می‌گوید: بارها و به دنبال گزارشات مردمی پیگیر پرونده این ساخت و سازها و شاهد برخی مصوبات شبه قانونی برای صدور مجوز  ساخت آن بودم.

وی که معتقد است هر شهروند عادی نیز با مشاهده مکان، ارتفاع و موقعیت ساخت این ساختمان و تعدادی از ساختمان‌های بلندمرتبه متوجه برخی بی‌قانونی‌ها می‌شود، ادامه می‌دهد: ازاین‌رو ضروری است که بررسی بیشتر توسط مسئولان مربوطه به‌ویژه بازرسی شهرداری انجام شود تا مردم بدانند که چه کس و یا کسانی از کنار بهره‌برداری از این ساختمان و امثال این ساختمان‌ها سود می‌برند.

بلندمرتبه‌سازی، تهویه هوا و خط آسمان در حاشیه زاینده‌رود را مختل می‌کند

رئیس کمیسیون حمل‌ونقل و محیط‌زیست شورای اسلامی شهر اصفهان با تأکید بر اینکه بلندمرتبه‌سازی در حریم رودخانه زاینده‌رود تهویه هوا و منظر و خط آسمان در حاشیه این رودخانه را مختل می‌کند، می‌افزاید: باید توجه داشته باشیم که اقدامات صورت گرفته در این زمینه خلاف فرمایشات رهبر معظم انقلاب در حوزه حفظ محیط‌زیست به‌ویژه در مناطق پرجمعیت است.

 وی با اشاره به اینکه برای بررسی پرونده ساختمان‌های بلندمرتبه به‌ویژه در حاشیه رودخانه زاینده‌رود اقدامات زیادی صورت گرفته است، ابراز می‌کند: در این راستا در حاشیه زاینده‌رود و در جوار پل وحید و نقطه مقابل ساختمانی که در حال حاضر در حال ساخت است ساختمانی وجود دارد که سال‌هاست از ادامه ساخت آن جلوگیری شده و این در حالی است که ساختمان موردنظر که مورد اعتراض بسیاری از شهروندان نیز هست همچنان در حال بهره‌برداری بوده و در مرحله نماکاری قرار دارد.

شیران با تأکید بر اینکه ما نمی‌خواهیم در این دست پروژه‌ها حق‌وحقوقی از سرمایه‌گذاران نابود شود، اضافه می‌کند: باید باور داشته باشیم که در ایجاد چنین بناهایی تنها مدیریت شهری مقصر است و باید پاسخگو باشد که با چه مجوزی امکان قد علم کردن این بتن‌ها از لابه‌لای درختانی که جان می‌دهند، را ایجاد کرده‌ است.

وی تأکید می‌کند: بارها و بارها از مسئولان فعلی و قبلی شهرداری اصفهان درخواست رسیدگی به  ساختمان‌های بلندمرتبه حاشیه رودخانه زاینده‌رود را داشته‌ام که هر بار با در بسته مواجه شده‌ام و مشکل اساسی نیز در این زمینه نداشتن قوه اجرایی در شورای شهر است.

بلندمرتبه‌سازی حریم زاینده‌رود متعلق به دوران قبل از تدوین طرح جامع است

اما عباس حاج‌رسولی‌ها، عضو شورای اسلامی شهر اصفهان نیز که معتقد است همه ساخت‌وسازهای بلندمرتبه در حریم رودخانه زاینده‌رود متعلق به دوران قبل از راه‌اندازی شورای شهر و همچنین تدوین طرح جامع شهر اصفهان است، به خبرنگار مهر می‌گوید: ساختمان‌های بلندمرتبه حاشیه رودخانه زاینده‌رود و به‌ویژه در اطراف پل فردوسی و دیگر پل‌های شهر اصفهان که هنوز پس از سال‌ها پایان کار دریافت نکرده‌اند ازجمله این ساخت‌وسازهای غیرمجاز است.

وی که معتقد است امروز و با توجه به تدوین طرح جامع حریم ساخت‌وساز در هر نقطه از حریم رودخانه زاینده‌رود تعریف شده است، اضافه می‌کند: بر اساس این طرح ساخت‌وساز در حریم زاینده‌رود و بین پل‌های تاریخی تا سه طبقه روی پیلوت مجاز است.

حداکثر ارتفاع ساخت‌وساز در حریم رودخانه ۶ طبقه روی پیلوت است

این عضو شورای اسلامی شهر اصفهان حداکثر ارتفاع تعریف شده برای ساخت‌وساز در حریم رودخانه زاینده‌رود و خارج از محدوده پل‌های تاریخی را شش طبقه روی پیلوت اعلام می‌کند و می‌افزاید: چنانچه ساختمانی در حال حاضر با ارتفاعی بیش از این حد قانونی در حال ساخت است،  ۱۰ الی ۱۵ سال گذشته پروانه ساخت خود را دریافت و در حال حاضر آغاز به ساخت کرده است.

وی که بر این باور است طی هشت سال گذشته ساخت‌وساز در حریم رودخانه زاینده‌رود کنترل شده است، اضافه می‌کند: چنانچه قوانین فعلی رعایت شود در آینده با مشکلی در خصوص بلندمرتبه‌سازی در حریم رودخانه زاینده‌رود روبرو نخواهیم شد.

عملیات ساخت‌وساز ساختمان ۱۰ طبقه حریم ناژوان کاملاً قانونی است

اما عباس روحانی، مدیر منطقه ۹ شهرداری اصفهان نیز در خصوص ساختمان بلندمرتبه ساخته‌شده در حریم زاینده‌رود در گفت‌وگو با خبرنگار مهر اظهار می‌کند: این ساختمان قبل از زمانی که من در این منطقه فعالیت خود را آغاز کنم دارای پروانه ساخت بوده و عملیات اجرایی آن نیز آغازشده بود.

وی با اشاره به اینکه با بررسی‌های صورت گرفته تمام مراحل احداث ساختمان بلندمرتبه محدوده ناژوان اصفهان قانونی است، تصریح می‌کند: ارتفاع این ساختمان هم قانونی است و فکر نمی‌کنم که ۱۰ طبقه روی پیلوت ساخته شده باشد.

مدیر منطقه ۹ شهرداری اصفهان که بر این باور است ساختمان بلندمرتبه ساخته‌شده در کنار پل وحید در حریم رودخانه نیست، ابراز می‌کند: این ساختمان تنها در حریم فضای سبز قرار دارد که چون در گذشته ناژوان در حریم شهر اصفهان و در اختیار شهرداری بوده، شهرداری مجاز به صدور پروانه ساخت در این منطقه بود.

امکان صدور مجوز ساخت‌وساز در حریم ناژوان وجود ندارد

وی می‌افزاید: البته در حال حاضر و با توجه به قرار گرفتن ناژوان به‌عنوان اراضی کشاورزی دیگر امکان صدور پروانه ساختمان در این محدوده وجود نخواهد داشت.

روحانی با اشاره به اینکه امکان تخریب ساختمان در حال ساخت در حریم ناژوان تنها در صورت مشاهده تخلف جدید وجود دارد، ابراز می‌کند: ازاین‌پس اجازه ساخت‌وساز در حریم رودخانه زاینده‌رود را نخواهیم داد و ساخت‌وسازهای صورت گرفته مطابق قوانین گذشته بوده است.

ساخت‌وسازها در حریم رودخانه مدیریت بحران را دچار مشکل می‌کند

مهران شنتیایی، رئیس اداره حفاظت محیط‌زیست شهرستان اصفهان که معتقد است گزارش مبسوطی در خصوص تعداد درختان قطع شده به دنبال ساخت‌وساز در حاشیه رودخانه زاینده‌رود در دست نیست، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر می‌گوید: باید توجه داشته باشیم که این ساخت‌وسازها در اکوسیستم‌های اطراف رودخانه اختلال ایجاد می‌کند.

وی با تأکید بر اینکه ساخت‌وسازها در حریم رودخانه مداخلاتی را بین محیط طبیعی و انسانی ایجاد کرده است، ابراز می‌کند: باید توجه داشته باشیم که این ساخت‌وسازها علاوه بر ایجاد اختلال در اکوسیستم اطراف رودخانه‌ها در هنگام حوادثی مانند سیل مدیریت بحران را دچار اشکال می‌کند.

رئیس اداره حفاظت از محیط‌زیست استان اصفهان با اشاره به اینکه با توجه به توسعه ساخت‌وسازها در حاشیه رودخانه زاینده‌رود حریم جدیدی برای این رودخانه تعریف‌شده است، می‌افزاید: باید باور داشته باشیم که چنانچه برای محیط‌های طبیعی ازجمله تالاب‌ها، رودخانه‌ها و .. حریم تعریف نکنیم در آینده دچار مشکلات زیادی خواهیم بود.

 محیط‌زیست تنها مرجع رسیدگی به شکایات در خصوص قطع درختان است

بهروز ستایش، رئیس اداره حفاظت محیط‌زیست طبیعی استان اصفهان نیز در این راستا با اشاره به اینکه برای ساخت‌وساز در حریم رودخانه حریم کیفی و کمی تعریف‌شده است به خبرنگار مهر می‌گوید: حداکثر حریم کیفی رودخانه زاینده‌رود در شهر اصفهان بیش از ۲۰۰ متر در نظر گرفته‌شده است و نظارت بر هرگونه ساخت‌وساز در این حریم بر عهده آب منطقه‌ای است و نظارت بر خارج از این حد تعیین‌شده نیز بر عهده شهرداری است.

وی با اشاره به اینکه حریم بصری رودخانه را نیز  شهرسازی و معماری نظارت دارند، اضافه می‌کند: نظارت بر  وضعیت درختان در حریم شهر بر عهده شهرداری، خارج از حریم شهر چنانچه ملک خصوصی باشد مالک و اگر در حریم بیشه‌زارهای طبیعی باشد، منابع طبیعی متولی آن است.

رئیس اداره حفاظت محیط‌زیست طبیعی استان اصفهان با اشاره به اینکه در خصوص قطع درختان در حاشیه رودخانه زاینده‌رود اداره حفاظت محیط‌زیست تنها مرجع رسیدگی به شکایات در این خصوص است، ابراز می‌کند: در این راستا در صورت عنوان هرگونه شکایت محیط‌زیست موضوع را بررسی و از دستگاه‌های مربوطه گزارش عملکرد را درخواست می‌کند.

وی تصریح کرد: تاکنون در این خصوص مطالعات دقیقی صورت نگرفته است.

در این‌بین باید توجه داشته باشیم که بلندمرتبه‌سازی‌های بی‌ضابطه نه‌تنها برای آلودگی هوا، بلکه برای زیست شهری نیز خطری بالقوه محسوب می‌شود.

هرچند آماری از تعداد درختانی که برای ساخت‌وساز در حریم و حاشیه رودخانه زاینده‌رود از بین رفته‌اند در دسترس نیست اما ضروری است که مسئولان مدیریت شهری اصفهان بیش از گذشته به این مهم توجه داشته باشند تا در آینده درگیر معضلات زیست‌محیطی و حتی اجتماعی ناشی از توسعه بلندمرتبه‌سازی در شهر اصفهان نباشیم

به کانال سرزمین جاوید بپیوندید : telegram.me/sarzaminjavid