محل تبلیغ شما
سرزمین گاندو ایرانی چشم انتظارمیهمانان

تاریخ خبر: 1395/12/29 18:37:20

سرزمین گاندو ایرانی چشم انتظارمیهمانان

نشر این خبر با یاد ناشر"سرزمین جاوید" شایسته است

زیستگاه گاندو در سیستان و بلوچستان جذاب و دیدنی

شهرستان سرباز؛سرزمین گاندو ایرانی چشم انتظارمیهمانان

 

شهرستان  'سرباز '  زیستگاه تمساح پوزه کوتاه ایرانی که بومیان محلی آن را گاندو می نامند در استان سیستان و بلوچستان با داشتن رودهای پرآب و نخلستان های جذاب و دیدنی پذیرای میهمانان نوروزی از سراسر کشور است.

گاندو یا تمساح پوزه کوتاه ایرانی که در سرابز زیست می کند تنها گونه از راسته تمساح ها در ایران است که پهن ترین پوزه را در مقایسه با سایر تمساح ها دارد
این جانور باقیمانده ای از راسته کروکودیل است که خود خزندگانی بوده اند که در دوران مزوزوئیک (225 تا 265 میلیون سال قبل) می زیسته اند، آنها در طول 65 میلیون سال گذشته تغییرات اندکی یافته اند.
تنها ناحیه زیست این گونه در ایران رودخانه باهوکلات و برخی انشعابات آن مانند رودخانه کاجو و سرباز در بخش های که هنوز ارزش های زیستگاهی خود را حفظ کرده واقع در جنوب سیستان و بلوچستان است.
گاندو جانوری بسیار خجالتی، محتاط و ترسو است و به سختی می توان آن را مشاهده کرد حداکثر طول این حیوان چهار تا پنج متر است اما با طول کمتر و بیشتر نیز دیده می شود و غذای اصلی آن به طور عمده ماهی، لاک پشت، پرندگان آبزی و لاشخورهاست.
رنگ عمومی بدن گاندو در ناحیه پشت زیتونی تا قهوه ای و به لحاظ وجود استخوان های استئودرم در زیرپوست و روی ماهیچه، سطح پشت جانور خشن و سپر مانند است، ناحیه شکم این حیوان به رنگ سفید متمایل به زرد است، دم حیوان که نیمی از طول بدن آن را تشکیل می دهد آنقدر قدرتمند است که می تواند استخوان بدن برخی پستانداران را با ضربه ای قوی خرد کند.
کروکودیل‏ها یا به گویش محلی گاندو از هندوستان، سیلان تا پاکستان غربی و بلوچستان جنوبی پراکنده ‏اند و رودخانه سرباز غربی ‏ترین نقطه انتشار کروکودیل در آسیاست و ارزش توام ملی و بین‏ المللی دارد.
یکی از ویژگی های مهم گاندو پاهای قوی آن است، شاید به همین دلیل است که می تواند تا خانه های مردم روستا برود هرچند دلیل معمول آن وجود سیلاب های فصلی و انتقال گاندوها به نزدیکی خانه هاست.
نسل این گونه در سطح جهان در معرض خطر نابودی قرار دارد و به عنوان یک جانور نادر در جهان مطرح است.
گاندو حیوانی کاملا اجتماعی است و از رفتارهای جالب این حیوان حفر کانال های عمیق در کنار رودخانه ها و آبگیرهای محل زندگی خود است، این حیوان با حفر این کانال ها که چندین متر عمق داشته و طول آنها تا 15 متر می رسد هم پناهگاهی برای زندگی و استراحت خود در ساعت های گرم روز تهیه می کند و هم از تبخیر آب جلوگیری کرده و با ذخیره آب در کانال ها به حفظ آب برکه ها و تالاب ها در فصل های گرم و ایام خشکسالی کمک می کند به همین دلیل مردم بومی علاقه زیادی به این حیوان دارند و معتقدند که هر جا گاندو باشد آب فراوان است.
گاندو تنها جاذبه شهرستان سرباز نیست ، وجود دره ها ، نگاره ها ، آبشارها و ده ها جاذبه تاریخی ، طبیعی و جانوری بی نظیر و منحصر به فرد ، منطقه سرباز را به یک منطقه ویژه از لحاظ گردشگری تبدیل کرده که همه ساله پذیرای خیل عظیمی از گردشگران از نقاط مختلف کشور است.
وجود آثار و جاذبه های طبیعی و جانوری شامل دره های سرسبز با چشم اندازهای متنوع و دیدنی ، رودخانه پرآب ، چشمه های معدنی و آبشارهای پله ای حیرت انگیز و ده ها جاذبه دیگر این منطقه را به عنوان یکی از قطب های مهم گردشگری در جنوب سیستان و بلوچستان مطرح کرده است.
دره های سرسبز کریم آباد، دورک، بندان، گتان، سامگان وکزور، سد آشار، آبشار گراوانیگ، منطقه و دره کوه روک با آبشار دیدنی، درخت های کهنسال کنار نوت و دپکور، درخت قدیمی انجیر معابد یا مکر زن در پارود، غار قدیمی کزور، نخلستان و مزارع سنگ مسجد، مساجد دز، انزا، علی آباد و پیشین، سنگ نگاره های پیردان، سوبتگ کوه فیروز آباد، روستاهای گردشگری پیردان و لهاباد، محوطه برکه سالونکان (دامادان)، کوههای گردو، پسکوه، تگردکوه و کوه نیل گوران از دیگر جاذبه های گردشگری شاخص سرباز به حساب می آید.
راسک مرکز شهرستان سرباز در 498 کیلومتری جنوب زاهدان مرکز استان سیستان و بلوچستان واقع شده است.
استان سیستان و بلوچستان با 19 شهرستان زاهدان، زابل، هیرمند، زهک، هامون، نیمروز، میرجاوه، خاش، سراوان، سیب سوران، مهرستان، ایرانشهر، دلگان، فنوج، قصرقند، نیکشهر، سرباز، کنارک و چابهار و داشتن صدها اثر باستانی، تاریخی، فرهنگی و مکان های تفریحی و دیدنی، سواحل زیبا، بازارهای متعدد با کالاهای داخلی و خارجی، منطقه آزاد و کوه سرافراز تفتان و از همه مهمتر مردمی مهربان و مهمان نواز میزبان مسافران و گردشگران در تمام فصول سال است.
وجود مرزهای طولانی زمینی و دریایی و سدها و رودخانه های متعدد، باغ های میوه های گرمسیری و صنایع دستی منحصر به فرد از دیگر توانمندی ها و جاذبه های پهناورترین استان کشور است.
سفر به سیستان و بلوچستان از طریق هوایی، دریایی و سه مسیر زمینی خراسان- زاهدان - زابل، کرمان - زاهدان، کرمان - ایرانشهر و جاسک -کنارک - چابهار امکان پذیر است.

 

زیستگاه گاندو در سیستان و بلوچستان جذاب و دیدنی

 

شهرستان سرباز در جنوب استان سیستان و بلوچستان به عنوان تنها زیستگاه تمساح پوزه کوتاه ایرانی که بومیان محلی آن را گاندو می نامند با دارا بودن دره ها و رودخانه های پر آب، نخلستانها و موزستانهای مختلف برای هر گردشگری جذاب و دیدنی است

منطقه باهوکلات شهرستان سرباز زیستگاه عمده تمساح نادر پوزه کوتاه بلوچستان است، این جانور باقیمانده راسته کروکودیل ها که خود خزندگانی بوده اند که 225 تا 265 میلیون سال قبل می زیسته اند است. گاندو یا تمساح پوزه کوتاه ایرانی تنها گونه از راسته تمساح ها در ایران است که پهن ترین پوزه را در مقایسه با سایر تمساح ها دارد. یکی از ویژگیهای مهم گاندو پاهای قوی آن است، شاید برای همین علت است که می تواند تا خانه های مردم روستا برود هرچند دلیل معمول آن وجود سیلاب های فصلی و انتقال گاندوها به نزدیکی خانه ها است. گاندو جانوری بسیار خجالتی، محتاط و ترسو است و به سختی می توان آن را مشاهده کرد حداکثر طول آنها چهار تا پنج متر است ولی با طول کمتر و بیشتر نیز دیده می شوند و غذای اصلی شان به طور عمده ماهی، لاک پشت، پرندگان آبزی و لاشخورها است. کروکودیل‏ها یا به گویش محلی گاندو از هندوستان، سیلان تا پاکستان غربی و بلوچستان جنوبی پراکنده ‏اند و رودخانه سرباز غربی ‏ترین نقطه انتشار کروکودیل در آسیاست و دارای ارزش توام ملی و بین‏ المللی است. شهرستان سرباز از شمال به شهرستانهای سراوان و ایرانشهر از جنوب به شهرستان چابهار از شرق به کشور پاکستان با 120 کیلومتر مرز زمینی و از غرب به شهرستان نیکشهر محدود می شود. قرار گرفتن شهرستان سرباز در محور ترانزیت چابهار- ایرانشهر و وجود رودخانه، نخلستانها، موزستانها، باغهای مرکبات و میوه های گرمسیری هرساله گردشگران زیادی را به خود جذب می کند به طوری که هر مسافر و گردشگر با یکبار سفر به این شهرستان علاقه مند خواهد شد بار دیگر از مواهب طبیعی این منطقه دیدن کند. وجود آب و هوای گرم و مرطوب باعث رونق کشاورزی درتمام فصول سال و تولید محصولات خاص مناطق قاره ای و تولید محصولات مهمی چون انبه، خربزه درختی (پاپایا)، چیکو، زیتون محلی، خرما و انواع مرکبات در این شهرستان شده است. به جز تمساح پوزه کوتاه موارد دیگری همچون کوهستانی بودن 95 درصدی این شهرستان بعنوان موقعیت استثنایی، استقرار رودخانه و دره سرسبز به طول 313 کیلومتر بعنوان بزرگترین و پرآب ترین رودخانه فصلی استان سیستان و بلوچستان با چشم اندازهای متنوع طبیعی، استقرار بزرگترین سد استان در انتهای رودخانه سرباز (سدپیشین) به عنوان مرکز و کانون استقرار تمساح پوزه کوتاه، شکل گیری منازل مسکونی به صورت پلکانی و زیبا بنا به ضرورت به دلیل ناکافی بودن فضا در محور وحاشیه رودخانه سرباز سبب جذب گردشگران به این شهرستان می شود. همچنین از دیگر جاذبه های گردشگری شاخص سرباز می توان به دره های سرسبز کریم آباد، دورک، بندان، گتان، سامگان وکزور، سد آشار، آبشار گراوانیگ، منطقه و دره کوه روک با آبشار دیدنی، درخت های کهنسال کنار نوت ودپکور، درخت قدیمی انجیر معابد یا مکر زن در پارود، غار قدیمی کزور، نخلستان و مزارع سنگ مسجد، مساجد دز، انزا، علی آباد و پیشین، سنگ نگاره های پیردان، سوبتگ کوه فیروز آباد، روستاهای گردشگری پیردان و لهاباد، محوطه برکه سالونکان (دامادان )، کوههای گردو، پسکوه، تگردکوه و کوه نیل گوران سری اشاره کرد. سوزن دوزی، زیورآلات سنتی، منبت کاری، ساخت ابزار آلات موسیقی، آهنگری، سفالگری، گلیم بافی، سکه دوزی و شال بافی ازمهمترین هنرهای صنایع دستی مردم این دیار است. تاکنون آثار زیادی در زمینه مختلف تاریخی، فرهنگی، مذهبی و طبیعی شامل قلعه ها، محوطه ها، تپه ها، بناهای قدیمی باارزش، بافت های قدیمی ، آرامگاه، مساجد تاریخی، سنگ نگاره در این شهرستان به ثبت رسیده است. از آثار تاریخی سرباز می توان به قلعه تاریخی این شهرستان اشاره کرد که با قدمتی بیش از 400سال از مهمترین آثار تاریخی استان است که با قرارگیری این بنا برفراز کوهی مرتفع در حاشیه دره و رودخانه پرآب و سرسبز بیانگر شکوه و عظمت معماری در ادوار گذشته را به نمایش می گذارد. قلعه فیروزآباد متعلق به دوران اشکانی –ساسانی، تلگرافخانه سرباز بنای دوره پهلوی، قلعه آشار با بیش از 400 سال قدمت، قلعه بافتان متعلق به دوره قاجاریه، قلعه هدار متعلق به دوره پهلوی، تلگرافخانه پارود دوره پهلوی، حمام قدیمی پارود دوره پهلوی دوم، دبستان قدیمی مالک اشتر متعلق به دوران پهلوی، قلعه پیشین با قدمتی 600 ساله مربوط به دوران تیموریان و تلگرافخانه پیشین از بناهای دوران پهلوی از دیگر آثار تاریخی این شهرستان به حساب می آیند. در این شهرستان روستاهای هدف گردشگری زیبایی همچون روستای فیروز آباد، روستای پتان، روستای پشامگ و روستای گورناگان واقع شده که با آثار دیدنی خود هر بینده ای را مجذوب می کنند. راسک مرکز شهرستان سرباز در 498 کیلومتری جنوب زاهدان مرکز استان سیستان و بلوچستان واقع شده است.

 

ایرنا

 

 

کروکدیل تمساح (گاندو)

برجسته‏ ترین موجود وحشی دره رودخانه سرباز است که بطور طبیعی در آنجا زیست می‏کند.کروکدیل‏ها یا به گویش محلی «گاندوها» نامیده می شوند.
کروکدیل‏ها یا به گویش محلی «گاندوها» از هندوستان،

برجسته‏ ترین موجود وحشی دره رودخانه سرباز است که بطور طبیعی در آنجا زیست می‏کند.کروکدیل‏ها یا به گویش محلی «گاندوها» نامیده می شوند.

کروکدیل‏ها یا به گویش محلی «گاندوها» از هندوستان، سیلان تا پاکستان غربی و بلوچستان جنوبی پراکنده ‏اند.

رودخانه سرباز، غربی‏ترین نقطه انتشار کروکدیل در آسیاست، از این‏رو دارای ارزش توأم ملی و بین‏ المللی است.تمساح حیوانی است که از میلیونها سال قبل در این منطقه (سرباز و باهوکلات)، می‏زیسته و از زمان دایناسورها تاکنون علیرغم تغییرات و نوسانات شدید اکولوژیک، ضمن سازش با این تغییرات، توانسته است دوام و بقاء خود را حفظ کند.

شاید به درستی نمی‏توان گفت که تمساح‏ها از چه زمانی وارد این منطقه شده ‏اند، ولی به هر حال تمساحها بیش از ۲۰۰ میلیون سال که جزء سکنه کره زمین گردیده ‏اند، ۲۱ گونه و ۷ زیرگونه از آنها در سطح جهان شناسایی گردیده است که در سه خانواده قرار دارند. تمساح های سرباز و باهوکلات که در جنوب شرقی بلوچستان زندگی می‏کنند، زیرگونه‏ ای از خانواده کروکودیلها بنام علمی crocodvias palastris palastris هستند.حیوانات رشته کروکودیلیا که بزرگترین موجودات خزنده به شمار می‏روند، آخرین بازماندگان دوران مزوزوئیک، زمانی که خزندگان شکل حاکم زندگی در روی زمین بودند، می‏باشند ۱۸۰ میلیون سال قبل یعنی دوره تریاس مبدأ پیدایش نسل اولیه این موجودات است. اگرچه این حیوانات با دایناسورها همزمان بودند، ولی برعکس آنها موفق شدند خود را با تغییرات محیط وفق داده و انطباق لازم را بدست آورند.

خشکی را ترک نموده و به دریا روی آوردند. به همین دلیل کمتر از دایناسورها، فشار تحولات اقلیمی را متحمل شدند و در صحنه زندگی باقی ماندند. تمساحها در طول میلیونها سال در رودخانه‏ ها و حوضچه‏ ها و مردابها و گاهی در دریاها به زندگی ادامه دادند.تمساح های نر، متمایل به سیاه و ماده‏ ها معمولاً قهوه‏ ای هستند. تمساحها جزء خزندگان هستند که اکسیژن مورد نیاز خود را علیرغم زندگی کردن در آب برکه‏ ها از هوا دریافت می‏نمایند، اگرچه زمان تخم گذاری این تمساحها مشخص نشده است، ولی با این وجود، نوزادها در فروردین ماه دیده شده ‏اند. تخمها در لانه ‏ای مخصوص که تمساح ماده در نزدیکی ساحل رودخانه و در عمق نیم متری می‏سازد، گذارده می‏شوند، تعداد آنها معمولاً ۱۷ تا ۲۴ عدد است. بعضی از تخمها را خود پدر و مادر می‏خورند و بعد از بیرون آمدن نوزادها از تخم، تا زمانی که پوستشان نرم است، والدین از آنها تغذیه می‏کنند بطوریکه ۲ الی ۳ نوزاد بیشتر باقی نمی‏ماند.

تخمهای تمساح حدود ۷/۵ سانتیمتر بلندی دارد و روی تخمهایش را با شن می‏پوشاند و کنار آنها تا بیرون آمدن بچه‏ ها از تخم می‏ماند، بیرون آمدن بچه از تخم سه ماه زمان لازم دارد. جالب است زمانیکه بچه‏ ها از تخم بیرون می‏آیند، نمی‏توانند همان ۳۰ سانتیمتر خاکی را که روی آنها قرار دارد، پس بزنند و همان موقع مادرشان را صدا می‏زنند، با اولین صدا، مادر می‏فهمد، زمین را می‏کند و بچه‏ ها را از زیر خاک نجات می‏دهد. بچه‏ هایی که از تخم بیرون می‏آیند، ۲۵ سانتیمتر بلندی دارند و از همان لحظه‏ ای که از تخم بیرون می‏آیند، به هر چیزی گاز می‏زنند و همگی به سوی آب می‏روند.

تمساح در هر دست ۵ انگشت دارد که ۳ تای اول دارای ناخن و ۲ تای دیگر فاقد آن است. بین انگشتهای بدون ناخن، پرده‏ای وجود دارد که برای شنا مورد استفاده قرار می‏گیرد. در پا ۴ انگشت وجود دارد که ۲ تای آن مثل دست فاقد ناخن است. دم تمساح باهوکلات و سرباز در هر طرف ۳۸ پولک و در انتها ۱۶ عدد تیغه برجسته دارد.

طول بدن در گونه ‏های مختلف فرق می‏کند. در تمساحهای نر از یکمتر تا ۷/۵ متر گزارش شده است. وزن آنها گاهی تا یک تن می‏رسد. طول تمساحهای سرباز و باهوکلات حداکثر تا چهارمتر می‏رسد. بیش از نصف طول بدن را دُم بلند آن تشکیل می‏دهد . این جاندار در همه جا به زندگی کردن عادت کرده است.< br> بعلاوه چشمان تیزبین و تصمیم قاطع خانوادگی مبنی بر فرار، به مجرد شنیدن صدا و با دیدن هر جنبنده اعم از دوست یا دشمن، بقاء آن را حتمی کرده است. تمساح جانوری تنبل، راحت طلب و خودخواه است و بسیاری از وقت خود را صرف لَم ‏دادن در زیر نور آفتاب می‏نماید.ولی در مواقع احساس خطر یا تعقیب شکار، موجودی است به غایت سریع و پرقدرت.

این حیوان اغلب در کنار آب به انتظار شکار می‏نشیند و حیواناتی را که برای نوشیدن آب به وی نزدیک می‏شوند با حرکت سریع و جانبی آرواره‏ های خود به چنگ می‏آورد.تسماح همه چیزمی‏خورد، از ماهی گرفته تا انسان، شیره گوارشی این جانور آنقدر اسید دارد که می‏تواند در چند دقیقه سرنیزه آهنی و قلاب فولادی را که قورت داده باشد، آب کند. به نظر می‏رسد که این جانور به غذای زیاد احتیاج نداشته باشد. هیکل آن بزرگ و آرواره‏ هایش قوی می‏باشد، با حرکت دم می‏تواند یک گوزن بزرگ را بر زمین بزند و پای آن را بکشد. این جانور شکاری را که گرفته است، بطور کامل و بدون سروصدا در آب فرو می‏برد و با آرواره ‏های قوی خود آنرا محکم می‏گیرد. چشم‏ها و سوراخهای بینی را از آب خارج نگاه می‏دارد. هزارها بلورهای کوچک و نازک در چشم آن وجود دارد که امکان دید را حتّی در شب و در زیر آب برای آن بیشتر می‏سازد.

اگر در محیط زندگی تمساح ماهی زیاد باشد به انسان حمله نمی‏کند، برعکس موقعی که غذای معمولی آن کم باشد به انسان حمله می‏کند. هرگاه جانور بزرگی مثل گاو یا آهویی را شکار می‏کند با حرکات سر آن را به چپ و راست حرکت می‏دهد و شکار تعادلش را از دست می‏دهد و نمی‏تواند برای نجات خود اقدامی کند. سپس آنرا در زیرآب می‏برد و خفه می‏کند وکم کم آنرا می‏خورد. ساختمان دندان تمساح برای جویدن مناسب نیست، به این جهت شکارهای بزرگ را نگه می‏دارد که بگندد و شل شود، سپس آنرا می‏خورد.

تمساح کرانه‏ های محفوظ و آبهای قسمتهای عمیق تر رودخانه را برای استراحت در روز ترجیح داده و با فرارسیدن شب فعالیت و جستجوی خود را برای تغذیه شروع می‏کند. میزان فعالیت تمساح بستگی کامل به میزان آب موجود در رودخانه و بویژه برکه‏ های محل زندگی آن دارد. در ماههایی که هوا متعادل است، خود را مانند الواری بزرگ بر روی حوضچه‏ های آب محل زندگی خود شناور می‏کند، تنها سوراخهای بینی و گاه چشمهای خود را از آب بیرون و بقیه بدن را در زیر آب بصورت غوطه‏ ور نگاه می‏دارد.

بطور کلی از عوامل اصلی که امروزه این جانور را تهدید می‏کند، شرایط زیستگاهی و از اَهَم آن کمبود آب است. عمده‏ ترین مسئله برای زیست تمساح همانا استمرار جریان آب می‏باشد.غذای اصلی کروکدیل بطور عمده ماهی، لاک‏پشت، پرندگان آبزی و لاشخور است.

آفتاب

 

نگاهی به «باهوکلات» و جانور منحصر به فردش ؛

سفر به سرزمین گاندوها

محلی ها، گاندو را مایه برکت می دانند و داستانهای فراوانی از همزیستی آنها با کشاورزان و روستایی ها بلدند. آنها هیچ وقت گاندوها را نمی رانند و به آنها شلیک نمی کنند
*
«
باهوکلات»، شکل هیچ جای دیگر ایران نیست؛ طبیعتی منحصر به فرد از درآمیختگی کوه و دشت و دریا، و باد و خاک و گرما. منطقه ای کمتر دیده شده در جنوب شرقی ترین بخش ایران؛ جایی که حوزه تمدنی ساحل نشینان عمان(مکران) به حوزه تمدنی بلوچستان پیوند می خورد. نواری مرزی که بین مرزهای پاکستان و رودخانه سرباز محدود است
این منطقه هم مثل جانور منحصر به فردش، از چشم طبیعت‌گردها دور مانده است. گاندوهای باهوکلات، محتاط و خجالتی هستند. حضور غریبه ها، این جانوران سنگین را تا عمق آبهای گل آلود، عقب می راند. برای همین، حتی در سالهای اخیر، کمتر عکس و مستندی از گاندوها وجود دارد. این مطلب اما اطلاعات کاملی از جانور و نحوه زندگی اش در اختیار تان قرار می دهد.
*

گاندوها، تنها کروکودیلهای بومی ایران هستند. آنها بازمانده خزندگانی به شمار می روند که 265 میلیون سال پیش در همین منطقه می‌زیسته‌اند. آنها امروز در ایران، پاکستان، هند و بنگلادش زیست می کنند.
گاندوها در ایران، در زیستگاهی به وسعت بیش از 400 هزار کیلومتر پراکنده اند. منطقه ای که علاوه بر باهوکلات، بخشهایی از چابهار، ایرانشهر، راسک و باتلاقهای دلگان و کلانی را شامل می شود
*

برای تماشای گاندوها باید به منطقه باهوکلات سفر کنید. برای رسیدن به باهو کلات، ابتدا باید به زاهدان بروید، از زاهدان به خاش و از خاش به ایرانشهر. تا اینجای کار، شما در محور زاهدان به چابهار سفر کرده اید. از زاهدان تا ایرانشهر بیش از 320 کیلومتر راه است. از ایرانشهر باید مسیرتان را به سمت شهر سرباز کج کنید. از ایرانشهر تا سرباز 95 کیلومتر است. 65 کیلومتر پایین تر از شهر سرباز، شهر کوچک راسک قرار دارد که در حاشیه منطقه حفاظت شده باهو کلات است. اینجا در تمام رودخانه ها و برکه های منطقه، احتمال دیده شدن گاندو وجود دارد. بیشتر تعداد گاندو ها البته در دریاچه پشت سد «پیشین»، در حاشیه مرز پاکستان وجود دارد. از راسک تا سد پیشین کمتر از 50 کیلومتر راه است.
*

این کروکودیلها دارای پوزه‌ای پهن هستند. فک بالایی در این گونه جانوری 19 دندان و فک پایینی 15 دندان دارد. در قسمت پشت سر و در ناحیه گردن دو جفت صفحه شاخی(برآمدگی شاخ مانند) بزرگ دیده می‌شود. پاهای جلوی کروکودیل پنج انگشت و پاهای عقب چهار انگشت دارد. انگشتهای گاندو ناخن هم دارد. رنگ عمومی بدن آنهاطیفی از زیتونی تا قهوه‌ای است و شکمی بدون فلس و به رنگ سفید متمایل به زرد دارند
طول این جانور تا چهار متر هم می رسد، هر چند گاندوها در ایران، دو و نیم تا سه متر طول دارند. قوی ترین عضو دفاعی آنها، دمشان است. به محض احساس خطر و یا حضور مزاحم، در آب فرو رفته و مخفی می‌شوند، اما برای تنفس باید بزودی به سطح آب برگردند
گاندوها عموما شبها شکار می‌کنند و در طول روز بیشتر اوقات در حال استراحت و چرت زدن هستند. به علت ساختمان خاص آرواره‌ها، گاندوها قدرت جویدن ندارند. آنها شکارهای کوچک را می‌بلعند و شکارهای بزرگ را مدتی زیر آب یا آفتاب نگه می دارند، سپس با تکانهای سریع، آن را تکه‌تکه کرده و می‌بلعند. گاندوها با وجود جثه بزرگشان، هر روز فقط یک و نیم تا دو کیلوگرم گوشت می خورند
گاندو به علت وجود بافت چربی در قسمت دم قادر است ماه‌ها از این ذخیره غذایی خود استفاده کند. در صورت پایان یافتن این ذخیره چربی می تواند تا هفت ماه نیز از گل و لای مردابها تغذیه کند.
کوچ کردن و فرورفتن در کانال عمیق به طول 12 تا 15متر در کنار رودخانه ها و برکه ها، از تمهیدهای این جانور برای فرار از اثرات خشکسالی است
*

سن تولید مثل گاندو ها در جنس ماده در 
6 تا 8 سالگی است، یعنی زمانی که طول بدنشان نزدیک به دو متر شده باشد. در جنس نر هم این زمان، در 10 سالگی است، یعنی زمانی که طول بدنشان به بیش از دو و نیم متر رسیده باشد.
اسفند ماه فصل جفت‌گیری گاندوهاست. آنها اردیبهشت ماه تخم می گذارند و نوزادان، خرداد و تیر از تخم بیرون می آیند. گاندوها برای تخم گذاری گودالی به عمق 30 سانتی متر در زمین حفر می‌کنند. آنها بین 10 تا 48 تخم می گذارند و بعد از 55 تا 75 روز گاندوهای کوچک متولد می شوند
گاندوها هنگام خروج از تخم دارای حدود 25 سانتی ‌متر طول، رنگ زیتونی روشن با لکه‌های سیاه روی بدن و دم و پهلوها هستند که با رشد آنها رنگ این لکه‌ها تغییر می‌کند.
جوجه گاندوها از سخت پوستان، حشرات و ماهی های کوچک تغذیه می کنند و در دوره بلوغ ماهی ها، قورباغه ها، سخت پوستان، پرندگان، میمونها و جوندگان هم به فهرست غذاییشان اضافه خواهد شد. اگر شرایط مهیا باشد 20 تا 30 سال عمر می‌کنند.
*

پاییز و زمستان، بهترین فصلها برای دیدن گاندوها هستند. خنکی هوا در این فصلها، بیشتر از فصلهای دیگر، این جانداران را به حاشیه برکه ها می کشاند. آنها حمام آفتاب می گیرند تا گرم بشوند
اما در تابستان که دما در منطقه باهوکلات به چهل و چند درجه هم می رسد، گاندوها ترجیح می دهند در آب بمانند و یا در گل و لای فرو بروند.


زیست بیش از 500 گاندو در ایران
 

معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست شهریور امسال تعداد گاندوهای موجود در ایران را بیش از 500 رأس تخمین زد.
احمد علی کیخا گفت: انجام اقدامهای حفاظتی در زیستگاه‌های طبیعی و وجود امکانات لازم، این امکان را فراهم می کند تا این تعداد افزایش داشته باشند و با حمایت از تشکل های مردم نهاد استانی، محلی و بخش خصوصی می توان برنامه های حفاظت، تکثیر و پرورش گاندو را توسعه داد.
خشکسالی، سیل، جاده کشی، محدود شدن قلمروهای زیستی و از میان رفتن چرخه غذایی، عواملی است که جمعیت محدود گاندوها را در ایران تهدید می کند.

 

تکثیر موفقیت آمیز گاندو برای نخستین بار
تکثیر و پرورش تمساح پوزه کوتاه مردابی(گاندو) در شرایط نیمه اسارت برای نخستین بار تیرماه سال گذشته نتیجه داد. یک گاندو ماده سرانجام در محیط محصور یک سایت تخمگذاری کرد و بخشی از آن تخمها، بیست و چهارم تیر، به جوجه بدل شدند. 10 تمساح متولد شده در سایت تحقیقاتی «ریکوکش» چابهار الان بیش از یک سال سن دارند.
ایستگاه ریکوکش در حوالی روستای درگس در بخش دشتیاری در کیلومتر 30 محور ارتباطی جکیگور- چابهار و در حاشیه رودخانه سرباز در گستره ای به وسعت 10 هکتار، قرار دارد. گاندوهای این سایت با مرغ زنده تغذیه می شوند.


تلاش هایی برای به تصویر کشیدن گاندو
«مستند گاندو» اولین فیلم درباره این جانور است که به کارگردانی «حجت فروغی» از فیلمسازهای زاهدانی ساخته شده است.
پیش از این البته در اواخر دهه چهل، رئیس مرکز تازه تأسیس رادیو تلویزیون زاهدان یک فیلم سیاه وسفید 16 میلیمتری با عنوان «تمساح خجالتی ایران» درباره گاندوها ساخت که در آن تصاویری دور از این کروکودیل وجود دارد
سال 1375 اما حجت فروغی باتجهیزات لازم به منطقه سرباز رفت و با برنامه ریزی، توانست از این گونه جانوری فیلم بگیرد. او برای بیرون کشیدن گاندو از دل رودخانه، از طعمه زنده(مرغابی) استفاده کرد. در سالهای بعد چند مستند پراکنده دیگر هم از گاندو ساخته شد.

 

قدس

 

منطقه حفاظت شده گاندو

اين سرزمین در آخرین گوشه نیمروز خاوری (جنوب شرقى ) کشور، در درازای مرز ايران و پاکستان گسترده شده است . اين سرزمین از کوه‌هاى کم آب و بيابانى تا رودخانه سرباز در بلوچستان گسترده شده است. سرزمین یاد شده ، زیستگاه تمساح تالابى ايرانى است که در آبگيرهایی با گودی کم در دنباله رودخانه زندگى مى‌کنداين حيوان در زمان خشکى تا چند متر در زير آبگيرها نقب زده و در درون آنها زندگى مى‌کند همچنين گونه ی ویژه رودخانه‌اى اين سرزمین توان زندگى گونه ای ماهى شگفت انگیز به نام ماهى گِل خور با نام علمى Perio phthalinuse فراهم آورده است که توانایی زيست در آبهایی با ژرفا کم و بستر گِلى رودخانه‌ها را دارد.

جانداران این سرزمین : جبير، سنجاب نخلى شمالى، راسوى خاکستر هندى، هوبره، دراج، سوسمار و نيز بسيارى از گونه های پرندگان که ویژه شبه قاره هند مى‌باشد.

 

جایگاه زيست كروكوديل پوزه كوتاه در كشور منطقه حفاظت شده گاندو با 465 هكتار در روستاهاي باهوكلات و سرباز در نیمروز (جنوب) استان در سرزمینهای رودخانه‌ای باهوکلات، سرباز، کاجو و برکه‌های پیرسهراب، آزادی، کلانی، درگس، گزمنزل، هوت کت و سد پیشین گسترده شده است.كه به دليل خشكسالي چند ساله و كمبود خوراک اين حيوان با مرغ و ماهي خوراک دهی دستی می  شودگاندو بزرگترین خزنده ایران است. تاکنون با طول 3/5 متر هم مشاهده شده است عمر اين گونه كروكوديل از 100 سال بیشتر نمی شود از آنجاییکه این گونه دارای فك كوچك است پوزه كوتاه نامیده می شود و در هر تخم گذاری بيش از 30 تخم مي‌گذارد و خوراكش ماهي، پرندگان آبزي و كنار آبزي است.
بودن گاندو در برکه‌ها و استخرها ترسی برای مردم بومی نمی‌باشد تا جاییکه بچه‌ها در این برکه‌ها شنا کرده و زنان با دل آسودگی در کنار برکه‌ها به شستن دیگ و پوشاک می‌پردازند.
با توجه به جابجایی کم و خونسرد بودن خوراک میانگین گاندو روزانه یک و نیم تا دو کیلوگرم گوشت است.
به گاندو در ایران، تمساح ایرانی نیز گفته می‌شود. زیستگاه بخشی در چابهار و بخش دیگر آن در شهرستان ایرانشهر گسترش دارد.

این تمساح دارای پوزه‌ای پهن است که فک بالایی ۱۹ دندان و فک پایینی ۱۵ دندان دارد. در پشت سر و در گردن دو جفت تخته شاخی بزرگ دیده می‌شود. دارای پاهای کوتاه بوده و  پنج انگشت دارای ناخن‌های بلند در پاهای جلویی و چهار انگشت دارای ناخنهای کوتاه تر در پاهای پسین می باشد. رنگ بیشتربدنش زیتونی تا قهوه‌ای بوده و شکمی بدون پولک و به رنگ سفید متمایل به زرد دارد.

میانگین قد این کروکودیل در نرها ۳ متر و ماده‌ها 2.45متر استالبته نرهای مسن بسیار بزرگتر شده و به ۴ تا ۵.۵ متر طول و ۵۵۰ کیلوگرم وزن برسند. البته گاندوهای ایران بسیار کم به ۳ متر می‌رسند و بزرگترین گاندو دیده شده 3.6متر درازا داشته‌است. دم این حیوان که نیمی از درازا  بدن آن است، آن‌قدر قدرتمند است که می‌تواند استخوان بدن پستاندار بزرگ پیکر را با  ضربه‌ای قوی خرد کند و آرواره‌های وی آن‌چنان قوی است که می‌تواند بزرگترین استخوان‌ها را به‌راحتی خرد کند.از ویژگی‌های دیگر گاندو اسید سیراب بسیار قوی است که این جانور را توانا در گوارش خوراکیهای سخت و سفت می‌کند و همچنین وبودن پرده‌ای بنام Veium Pahatinum در بدن این تمساح که راه اندرآمدن آب به معده را در زمانی که دهان حیوان باز است، می‌بندد.

زمان جفت‌گیری گاندو در اسفندماه و تخم‌گذاری آن در ماه خرداد است. گاندو با کندن گودال عمیقی در جایی که از نم بسنده برخوردار باشد، نزدیک به ۲۰ تا ۳۵ تخم می‌گذارد. ۶۰٪ تخم‌ها پس از۶۵ روز نوزاد می‌شوندتوله‌ها با درازایی برابر ۲۰ تا ۲۵ سانتیمتر به جهان  می‌آیند. خوراک نوزادان از حشره ها و لارو آنها، دوزیستان و لارو آنها و بچه‌ماهی‌ها است، تنها ۵ تا ۱۰٪ نوزادان به سن جفت گیری ۵ تا ۱۰ سالگی می‌رسند و دیگران خوراک پرندگان شکاری و ماهی‌خوار، روباه، شغال، سگ و بزمجه می‌شوند.

بر پایه یک دیدگاه کهن بلوچی ،گاندو تمساح خوش یمن و پاک شمرده می شود و باور بر این است که هر کجا که گاندو هست آب فراوان است

 

گاندو، مهربان و مقدس

تمساح ایرانی خزنده آرام رودخانه سرباز 

تمساح های ایرانی بر خلاف سایر هم نوعان خشن و ترسناک خود، بسیار آرام هستند و کمتر گزارش شده که به انسان و محیط زندگی آن حمله کنند. آنها از فاصله ۵۰۰ متری صدا را از پشت سر خود می شنوند و به سرعت در آب پنهان می شوند.
مردم بومی گاندو را مقدس می دانند و در سالهای خشکی آبراه ها و حوضچه های زیستگاه آنرا برای جلوگیری از انقراض حفظ می کنند حتی تعدادی از گاندوها را را به برکه های پر آب انتقال داده اند.
در باور مردم چابهار، در صورتی که گاندو شکار شود خشکسالی و کم آبی منطقه را در بر خواهد گرفت.
این تمساح، بزرگترین خزنده ایران و بازمانده خزندگان حدود ۲۶۵ میلیون سال پیش در زمان حیات دایناسورها است، در طول این مدت با توجه به قدرت سازگاری منحصربفرد، تغییرات اندکی یافته است.
کروکودیل ایرانی در زمانهای مختلف، رفتارهای خاصی از خود نشان می دهد، کوچ کردن و حفرکانال عمیق به طول ۱۲ تا ۱۵ متر در کنار رودخانه و برکه، از تمهیدهای این جانور به منظور کاهش اثر خشکسالی بر زندگی اش است.
گاهی دیده شده حرکت تمساح از یک برکه به برکه ای دیگر در مسیر سکونت انسانها موجب وحشت اهالی شده اما این جابه جایی تنها به علت تغییر شرایط محیط زیست، کاهش آب برکه و موادغذایی طبیعی است و تا به حال خطریرا متوجه کسی نکرده است.

 

سفر به رودخانه سرباز، سرزمین گاندوها
منطقه «باهوکلات» شهرستان سرباز زیستگاه عمده تمساح های پوزه کوتاه بلوچستان و به زبان بومیان «گاندو» به شمار می آید.
عصر یک روز بهاری آن هم در نخستین روزهای سال نو وقتی گذرت به منطقه ای می افتد که به سبب شگفتی و طبیعت جادویی به «هندوستان کوچک» معروف بود خاطره ای به یاد ماندنی در ذهنت نقش می بندد.
در مسیر راه زاهدان به خاش، «تفتان» با غرور هرچه تمامتر خودنمایی می کند، قله آتشفشانی نیمه خاموشی که با خروج بخار گوگرد توده ابرهای متراکمی برفراز آن هویداست.
در این مسیر کویری، تفتان آتشفشانی با عظمتی هزاران ساله همانند تاریخ پرافتخار سرزمین و مردمش سروری می کند.
اما افسوس که هدف سفرت بام جنوب شرق ایران نیست ، تفتان و «خاش» را با رازهای خفته در سکوت و تاریکی مطلق غروب کویر، پشت سرگذاشتی، به قلب بلوچستان «ایرانشهر» می رسی، شهری که مردمانش در عین سادگی، مهربان و میهمان نوازند.
با رسیدن به ایرانشهر رویاهای زیادی در ذهنت از گاندوها نقش می بنند اما باید برای پی بردن به شگفتی طبیعت ۲۰۰ کیلومتر راه را به سمت جنوب طی کنی.در مسیر جاده های پرپیچ خمی که زیر بار ترافیکی سفرهای نوروزی قرار گرفته اند در انتظار نشسته اند تا راهنمای گاندو باشند.
رودخانه فصلی سرباز که در سالهای پرآبی جاری است، به سرزمینهای پیرامونی نشاط و زندگی بخشیده و منطقه را سرسبز و آباد کرده است.
خوشبختانه بر خلاف دیگر نقاط سیستان و بلوچستان در فصل بارش سال گذشته این منطقه شاهد بارندگی بوده و این شرایط را برای جاری شدن آب در رودخانه و آبراه های «سرباز» مهیا و مناسب کرده است.
اهالی با همان لهجه شیرین محلی زمینه را برای دیدن این شگفتی های کوچک فراهم می کنند شگفتی هایی که گویای بسیاری از ناشناخته های سیستان و بلوچستان است.
لحظه تماشای گاندوها که فرا می رسد، تمساح ها را می بینی که درحوضچه ای بی اعتنا به شلوغی و سر و صدای همراهان آرام و ساکت در سطح آب شنا می کنند.
بومیان محل به تمساح های پوزه کوتاه علاقه مندند و به همین سبب هیچ گاه حیات زیست این حیوان را در معرض نابودی قرار نداده اند. آمار مردمان بومی محل حاکیست که حدود ۲۰ تا ۳۰ تمساح پوزه کوتاه در آبراه ها و حوضچه های این منطقه زیست می کنند.
گاندو این تنها نوع تمساح ایرانی در واقع خزنده ای است آرام و هیچ زمان در خشکی حالت تهاجمی به خود نمی گیرد.
تمساح پوزه کوتاه خزنده منزوی و زیرک، شناگر بسیار ماهر برکه های شهرستان سرباز و چابهار استان سیستان و بلوچستان است که حداکثر وزن آن به حدود ۷۰ کیلوگرم می رسد.
پوزه تا گردن جانور ۶۰ سانتی متر طول دارد، گاندو خزنده ای خجالتی اما صیادی ماهر و خشن است که در فارسی «کروکودیل شاداب» نامیده می شود.
گاندو با پوزه ای پهن، ۳۴ دندان در فک بالایی و پایینی و در قسمت پشت سر در ناحیه گردن دو جفت صفحه شاخی بزرگ دارد.
این گونه، دارای پاهای کوتاه با پنج انگشت منتهی به ناخنهای بلند در پاهای جلویی و چهار انگشت منتهی به ناخنهای کوتاهتر در پاهای عقبی و پرده کامل در بین انگشتان انتهایی است.
بیشترین طول این جانور با دمی بسیار قوی که نیمی از طول بدنش را تشکیل می دهد، به چهار تا پنج متر می رسد.
تنهایی زیستن ویژگی مهم این حیوان است، او در طول عمر خود به جز هنگام جفت گیری و بحرانهای طبیعی به صورت انفرادی و منزوی زندگی می کند . گاندو، حس قلمرویی خاصی دارد و تا حد توان از محدوده خود دفاع می کند.
تمساح پوزه کوتاه ایرانی مانند کروکودیلهای استرالیا و رودخانه نیل در کشور مصر گودالی شبیه کوزه به عمق ۳۰ سانتیمتر در زمین حفر می کند و بسته به عوامل متفاوت مثل نوع تغذیه بین ۲۰ تا ۳۵ تخم می گذارد.
نوزادان گاندو پس از ۶۵ روز هنگام خروج از تخم دارای حدود ۲۵ سانتی متر طول، رنگ زیتونی روشن بالکه های سیاه روی بدن و دم و پهلوها هستند که با رشد آنها رنگ این لکه ها تغییر می کند.
گاندو برای تهیه غذا در اطراف رودخانه و برکه های محل زیست شبها به شکار می رود،مصرف غذایی گاندو بطور متوسط روزانه دو تا پنج کیلوگرم گوشت است.
شکار این حیوان نیز قابل تامل است چرا که اغلب روش حمله ناگهانی از جلو یا هجوم از طرفین است، به علت ساختمان خاص آرواره ها، گاندو قدرت جویدن ندارد، شکار کوچک را می بلعد و شکار بزرگ را مدتی زیر آب یا آفتاب نگهداشته تا گوشت اش شل شود سپس با تکانهای سریع، آن را تکه تکه کرده و می بلعد.
گاندو حیوانی بسیار محتاط، با قدرت شنوایی و بویایی قوی برای فرار از وضعیت خطر و مخفی شدن است

شمارش ۴۰۰ گاندو در سیستان و بلوچستان
سرپرست اداره حفاظت محیط زیست سیستان و بلوچستان در مورد تعداد گاندو ها می گوید: ۴۰۰ تمساح پوزه کوتاه ایرانی (گاندو) که از منحصر به فردترین خزندگان جهان هستند در طبیعت این شهرستان سرشماری شده است.
وی در ادامه می گوید: این گونه که از نادرترین انواع تمساح در جهان است دررودخانه‌های سرباز ، باهوکلات ، کاجو و منطقه حفاظت شده گاندو زیست می‌کند.. آخرین مهد پراکنش این حیوان به سمت شرق کشورهای هند و پاکستان و جنوب شرق آسیا در شهرستان چابهار ایران است.
وی با اشاره به ارزش گاندو ها می گوید: گاندو یکی از ثروت های طبیعی و خدادادی منطقه بلوچستان است که می تواند منبع مهمی برای توسعه صنعت گردشگری سیستان و بلوچستان باشد.
خسرو افسری ، ایجاد زیستگاه و تغذیه مصنوعی و حفاظت منطقه ای به گستره بیش از ۴۶۵ هزار کیلومتر به عنوان منطقه حفاظت شده گاندو را از اقدام های اداره حفاظت محیط زیست در کاهش فشارهای خشکسالی بر این گونه کمیاب برمی شمارد.
او جلوگیری از کاهش نسل گونه های نادر، تکثیر نسل این جانوران و انجام اقدامهای علمی و پژوهشی دیگر برروی تمساح پوزه کوتاه را از اهداف مهم این برنامه ذکر می کند.
وی یاد آور می شود: سازمان حفاظت محیط زیست سیستان و بلوچستان در سه منطقه «باهوکلات» و رودخانه های «سرباز» و «کاجو» برای جلوگیری از نابودی نسل این خزنده کمیاب حفاظت و مراقبت از آن را برعهده گرفته است.
افسری با تشریح ویژگی های گاندو می گوید: تمساح پوزه کوتاه با شش تنفس می کند اما توانایی ماندن و تنفس تا چندین ساعت در زیر آب را هم دارد.
وی درمورد تغذیه گاندوها می گوید: این جانور گوشتخوار از پرندگان، انواع ماهی و جانداران حاشیه برکه ها تغذیه می کند، این خزنده نادر روی زمین به آرامی حرکت می کند اما در آب شناگری ماهر و صیادی خشن به حساب می آید.
رنگ عمومی بدن حیوان در ناحیه پشت زیتونی تا قهوه ای و به لحاظ وجود استخوانهای استئودرم در زیرپوست و روی ماهیچه، سطح پشت جانور خشن و سپر مانند است ،ناحیه شکم گاندو به رنگ سفید متمایل به زرد است، دم حیوان که نیمی از طول بدن آن را تشکیل می دهد، آنقدر قدرتمند است که می تواند استخوان بدن پستاندار بزرگ جثه ای را با ضربه ای قوی خرد کند.
افسری در مورد قدرت آرواره گاندو می گوید: آرواره این خزنده آنچنان محکم است که می تواند بزرگترین استخوانها را به راحتی خرد کند.
گاندو دارای پلک سوم و مردمک چشم عمودی بوده و بدن حیوان به لحاظ خونسردی قادر است تا دمای خود را متناسب با دمای محیط تنظیم کند که این در شرایط نامناسب زیستی به حیوان کمک می کند به حیات خود ادامه دهد.
این گونه کروکودیل کمیاب در سال یک بار جفتگیری و تخمگذاری می کند، زمان جفتگیری تا بیرون آمدن تخمها چهار ماه به طول می انجامد که از اوایل اسفند شروع و تا آخر خردادماه ادامه می یابد.
گاندو تخم های خود را در کنار رودخانه و برکه ها در داخل گودالهایی به عمق نیم متر که از نظر رطوبتی در شرایط مناسبی قرار دارد، دفن می کند. حدود ۶۰ درصد از این تخمها به نوزاد تبدیل می شوند، نوزادان از لارو حشرات و بچه ماهی تغذیه می کنند و بین ۵ تا ۱۰ درصد این نوزادها به سن بلوغ در چهار سالگی می رسند، زیرا خوراک پرندگان شکاری و ماهیخوار و جانورانی نظیر بزمجه و سگ می شوند.
از رفتارهای غریزی جالب این خزنده می توان به موقع شکار او اشاره کرد که تمام بدن خود را به زیر آب برده و فقط حفره های بینی را از آب بیرون می کشد و با چشمان باز در آب به تعقیب شکار پرداخته و به آرامی به سمت آن حرکت می کند.
گاندو پس از این مرحله در یک فرصت مناسب ناگهان با دهانی باز به طرف شکار حمله ور شده و پس از تصاحب آن را به داخل آب فرو می برد و پس از خفه کردن شکار خود در آب آن را می خورد.
ویژگی جالب دیگر این خزنده داشتن اسید معده قوی است که قادر به هضم اشیای سخت بوده و به سبب وجود نوعی جنس سنگی محکم به نام گاسترولیت در معده قادر به هضم اجسام سفت و سخت در شکم است.
عمده زیستگاه های تمساح پوزه کوتاه ایران در مناطق رودخانه ای باهوکلات، سرباز، کاجو و برکه های پیرسهراب، آزادی، کلانی، درگس، گزمنزل، هوت کت و سد پیشین است.
با توجه به باور قدیمی بومیان منطقه مبنی بر تقدس گاندو، خشکسالی و در نتیجه تنگ تر شدن دایره زیست و از میان رفتن چرخه غذایی از مهمترین علت های انقراض نسل تمساح های پوزه کوتاه قلمداد می شوند.

سبزپرس

 

گاندو یا تمساح پوزه‌کوتاه (به بلوچیگاندو) (نام علمی: Crocodylus palustris) نوعی کروکودیل بومی شبه‌قاره هند و مناطق اطراف است که در کشورهای هند، بنگلادش، پاکستان، ایران، سریلانکا و برمه زندگی می‌کند. گاندو تنها کروکودیل بومی پاکستان و ایران و بزرگ‌ترین خزنده این دو  کشور، و همچنین پرشمارترین کروکودیل در کشور هندوستان است.

 

رفتار شناسی و تغذیه

 

گاندو گوشتخوار و شکارچی کمین‌گر است و رژیم غذایی متنوعی شامل انواع ماهی‌ها، خزندگان و پستانداران دارد. گاندوهای کوچک بیشتر از حشرات،  دوزیستان، سخت‌پوستان، ماهی‌های کوچک و گاندوهای بالغ هم از پرندگان، خزندگان، ماهی‌ها و انواع پستانداران تغذیه می‌کنند.

در واقع بیشتر مهره‌دارانی که به آب‌های محل زندگی گاندو نزدیک می‌شوند ممکن است به درون آب رفته و خوراک این تمساح شوند. گاندوهای هندی حتی گاهی گوزن سمبر ۲۲۵ کیلویی و گاومیش اهلی ۴۵۰ کیلویی را شکار کرده‌اند. آن‌ها حتی توانایی نبرد با ببر بر سر شکار را دارند و پیروزی هر یک از دو گونه دیده شده‌است. گاه نیز گاندوها طعمهٔ ببر شده‌اند. اما عادت آدمخواری در این کروکودیل منحصر یک مورد شکار یک کودک ۶۶ ساله در ایران می‌شود. به‌ندرت حمله‌های خفیفی نیز در حد گاز گرفتن دست و پا مشاهده شده که با توجه به تعداد بسیار کم احتمال می‌رود نوعی اشتباه در تشخیص شکار باشد. در کل وجود گاندو در برکه‌ها و استخرها تهدیدی برای مردم محلی نمی‌باشد به طوری که حتی بچه‌ها در این برکه‌ها شنا کرده و زنان با آسودگی خاطر در کنار برکه‌ها به شستن ظرف و لباس می‌پردازند.

گاندو حیوانی کاملاً اجتماعی است. با توجه به تحرک پائین و خونسرد بودن مصرف غذایی گاندوی بالغ به‌طور متوسط روزانه ۱٫۵ تا ۲ کیلوگرم گوشت است.

از رفتارهای جالب این حیوان حفر کانال‌های عمیق در کنار رودخانه‌ها و آبگیرهای محل زندگی خود است. گاندوها با حفر این کانال‌ها که چندین متر عمق داشته و طول آنها تا ۱۵ متر می‌رسد، هم پناهگاهی برای زندگی و استراحت خود در ساعت‌های گرم روز تهیه می‌کنند و هم از تبخیر آب جلوگیری کرده و با ذخیره آب در کانال‌ها به حفظ آب برکه‌ها و تالاب‌ها در فصل‌های گرم و ایام خشکسالی کمک می‌کنند. همین دلیل بلوچ‌ها علاقه زیادی به این حیوان دارند و معتقدند که «هر جا گاندو باشد آب فراوان است».

 

گاندو در ایران

به گاندو در ایران، تمساح ایرانی نیز گفته می‌شود. زیستگاه اصلی این تمساح ۳۸۰ هزار هکتار مساحت دارد که بخشی از آن در چابهار و بخش دیگر آن در شهرستان سرباز قرار دارد. این مناطق با نام منطقهٔ حفاظت شدهٔ گاندو تحت حفاظت سازمان محیط زیست ایران قرار دارند. بیشتر این تمساح‌ها در برکه‌های میان راسک و باهوکلات و باتلاق‌های دلگان و کلانی (در جنوب استان سیستان و بلوچستان) متمرکز هستند. تعداد این گونه در ایران حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ رأس برآورد می‌شود. در گذشته‌های دور قلمرو زیستی این تمساح تا سواحل جنوب عراق نیز امتداد داشته‌است.

در این منطقه رابطه مردم بومی با گاندوها بسیار خوب است. آنها این حیوان را مقدس دانسته و از آسیب رساندن به گاندوها خودداری می‌کنند و حتی در زمان خشکسالی برای انتقال گاندوها از برکه‌های خشک شده به برکه‌های پرآب‌تر و تامین غذای گاندوها اقدام می‌کنند. در نتیجه خطری از ناحیه انسان گاندوها را تهدید نمی‌کند و تاکنون شکار این حیوان در ایران مشاهده نشده است.

مشکل اصلی گاندو در این منطقه خشکسالی و کم‌آبی است که پناهگاه و غذای گاندوها را از آنها می‌گیرد. بویژه نوزادان گاندوها که به بی‌آبی و گرما حساس‌ترند و همچنین در معرض خطر حمله حیوانات دیگر مثل پرندگان شکاری، مرغان ماهیخوار، بزمجه، سگ، روباه و شغال قرار دارند.

 

مشخصات

این تمساح دارای پوزه‌ای پهن است که فک بالایی ۱۹ دندان و فک پایینی ۱۵ دندان دارد. در قسمت پشت سر و در ناحیه گردن دو جفت صفحه شاخی بزرگ دیده می‌شود. دارای پاهای کوتاه بوده و پنج انگشت منتهی به ناخن‌های بلند در پاهای جلوئی و چهار انگشت منتهی به ناخنهای کوتاه تر در پاهای عقبی دیده می‌شود. رنگ عمومی بدنش زیتونی تا قهوه‌ای بوده و شکمی بدون فلس و به رنگ سفید متمایل به زرد دارد.

میانگین اندازهٔ این کروکودیل در نرها ۳ متر و ماده‌ها ۲٫۴۵ متر است. البته نرهای مسن ممکن است بسیار بزرگتر شده و به ۴ تا ۵٫۵ متر طول و ۵۵۰ کیلوگرم وزن برسند. البته گاندوهای ایران به‌ندرت به ۳ متر می‌رسند و بزرگترین گاندو مشاهده شده ۳٫۶ متر طول داشته‌است. دم این حیوان که نیمی از طول بدن آن را تشکیل می‌دهد، آن‌قدر قدرتمند است که می‌تواند استخوان بدن پستاندار بزرگ جثه‌ای را با ضربه‌ای قوی خرد کند و آرواره‌های وی آن‌چنان محکم است که می‌تواند بزرگترین استخوان‌ها را به‌راحتی خرد کند. از ویژگی‌های دیگر گاندو اسید معدهٔ بسیار قوی است که این جانور را قادر به هضم اشیاء سخت و سفت می‌کند و همچنین وجود پرده‌ای بنام Veium Pahatinum در بدن این تمساح که راه ورود آب به معده را حتی در زمانی که دهان حیوان باز است، می‌بندد.

 

 

جفت گیری و تخم گذاری

فصل جفت‌گیری گاندو در اسفندماه و تخم‌گذاری آن در ماه خرداد است. گاندو با کندن گودال عمیقی در مکانی که از رطوبت کافی برخوردار باشد، حدود ۲۰ تا ۳۵ تخم می‌گذارد. ۶۰٪ تخم‌ها پس از ۶۵ روز تبدیل به نوزاد می‌شوند. توله‌ها با طولی برابر ۲۰ تا ۲۵ سانتیمتر به دنیا می‌آیند. تغذیهٔ نوزادان ازحشرات و لارو آنها، دوزیستان و لارو آنها و بچه‌ماهی‌ها است، تنها ۵ تا ۱۰٪ نوزادان به سن بلوغ در ۵ تا ۱۰۰ سالگی می‌رسند و بقیه خوراک پرندگان شکاری و ماهی‌خوار، روباه، شغال، سگ، و بزمجه می‌شوند.

ویکی پدیا

به کانال سرزمین جاوید بپیوندید : telegram.me/sarzaminjavid

حروف تصویر