محل تبلیغ شما
جشن سده ، جشن آتش و شور

تاریخ خبر: 1398/11/10

جشن سده ، جشن آتش و شور

نشر این خبر با یاد ناشر"سرزمین جاوید" شایسته است

صد روز از زمستان گذشته است، همه دور مخروطی بزرگ از چوب و هیزم جمع شده‌اند و مشغول شادی و بزم‌اند.‌ موبد زرتشتی با احترامی خاص لاله آتشین را زیر چوب‌ها می‌گیرد و با وزیدن چند باد، آتش آن به‌اندازه‌ای شلعه‌ور می‌شود که برای تماشایش باید سر را بالا گرفت. دهم بهمن ماه رسیده است و زرتشتیان سده را جشن می‌گیرند. گذر زمان نتوانسته روی این جشن باستانی گرد و خاک بنشاند و از اهمیتش کم کند. هنوز هم زرتشتیان جشن سده را با برافروختن آتش و به‌ جا آوردن تمام و کمال آدابش برگزار می‌کنند. در ادامه از فلسفه جشن سده و آداب‌و ‌رسوم جشن سده برایتان بیشتر می‌گوییم.

فلسفه جشن سده چیست؟

درباره پیشینه جشن سده و علت انتخاب این نام روایت های متفاوتی وجود دارددر روایت اول گفته شده: «با توجه به اینکه در تقویم کهن تنها دو فصل زمستان و تابستان وجود داشته است در غروب روز دهم بهمن ماه صد روز از آغاز زمستان می‌گذشت و صد شبانه‌روز تا نوروز باقی می‌ماند، پنجاه روز و پنجاه شب. به همین خاطر ایرانیان این روز را جشن می‌گرفتند.» در روایت دوم افسانه‌ای عنوان شده است درباره اینکه فرزندان حضرت آدم در این روز به صد تن رسیدند.
در روایت سوم نیز هوشنگ، پسر چهارم آدم (علیه‌السلام)، که نسبت آن از چهار پشت به آدم (علیه‌السلام) می‌رسد در این تاریخ راز آفریدن آتش را کشف کرده است. اما درنهایت می‌توان گفت که همه این‌ها بهانه‌ای شده است تا ایرانیان جشن سده را با شکوه، اعتقاد و باوری مثال‌زدنی برگزار کنند. هدف جشن سده مانند سایر جشن‌های ایران باستان نزدیک شدن مردم به یکدیگر و شادی است.

آداب و رسوم جشن سده

آتش‌افروزی مهم‌ترین آیین این جشن است تا جایی که شکوه و شهرت جشن سده را می‌توان وابسته به آن دانست. مردم با همکاری یکدیگر هیزم و چوب را برای روشن کردن آتش جشن جمع می‌کنند و با رسیدن شب، بعد از بزم و شادی، ۱۰ موبد با لاله آتشین در یک دست در حالی که دست موبد دیگر را گرفته‌اند سه دور گرد مخروط چوب‌ها می‌گردند، نیایش آتش را می‌خوانند و توده هیزم را به آتش می‌کشند. در ابتدا شلعه‌های آتش و گرمای آن نگران‌کننده است،‌ همه دور می‌شوند و شب مانند روز روشن می‌شود. بعد از اینکه شدت شعله‌ها کمتر می‌شود افراد از روی شعله‌ها و هیزم‌های کوچک و پخش‌شده می‌پرند. کشاورزان نیز خاکستر آتش را جمع می‌کنند و برای زیاد شدن برکت بر روی زمین‌هایشان می‌پاشند

جشن سده در ایران

این روزها نیز مانند سال‌های دور سده توسط زرتشتیان در سراسر ایران جشن گرفته می‌شود. اما به علت بالا بودن تعداد هم‌وطنان زرتشتی در شهرهای تهران، کرج، شیراز،‌ اصفهان،‌ میبد،‌ اردکان و کرمان این جشن در این شهرها با شکوه بیشتری برگزار می‌شود. اگر به حضور در این جشن علاقه دارید می‌توانید با کمک گرفتن از هم‌وطنان زرتشتی از تاریخ و محل برگزاری آن مطلع شوید و دهم بهمن ماه را همراه با آن‌ها جشن بگیرید.

تاریخچه جشن سده

یکی از ویژگی‌های ایران باستان برگزاری جشن‌ها و مراسمی است که هر یک فلسفه‌ای دارند. اغلب‌ این جشن‌ها با هدف اتحاد مردم و کاشتن بذر شادی در میان آن‌ها برگزار می‌شدند. سَده نام یکی از جشن‌های باستانی است. این جشن در میان زرتشتیان اهمیت خاصی دارد اما منحصر به آن‌ها نمی‌شود؛ در متون کهن از این جشن به عنوان جشن ملی یاد شده است.

جشن سده از قدیم برای مقابله با تاریکی و سرما در روز دهم بهمن‌ماه (معادل صدمین روز زمستان بزرگ دوران باستان) برپا می‌شد. در مورد روز برگزاری جشن سده روایت‌های مختلفی وجود دارد. برخی می‌گویند چون صد روز از زمستان می‌گذشت، جشن سده برگزار می‌شد (در تقویم کهن تنها دو فصل زمستان و تابستان وجود داشت). برخی دیگر می‌گویند از روز جشن سده پنجاه روز و پنجاه شب تا عید نوروز باقی می‌ماند. فردوسی در شاهنامه، زمان برگزاری این جشن را مربوط به زمان پادشاهی هوشنگ می‌داند. ابوریحان بیرونی نیز به آن اشاره کرده و اولین جشن سده را به فریدون انتساب می‌دهد. جشن سده بارها در کتب تاریخی و ادبی کهن آورده شده که نشان از اهمیت این جشن دارد.

 

آداب و رسوم جشن سده

مردم قبل از مراسم، شروع به جمع‌آوری هیزم می‌کنند و مخروطی بزرگ از هیزم می‌سازند. این مخروط سَده نام دارد. در روز دهم بهمن‌ماه، همه دور سده جمع می‌شوند؛ زنان زرتشتی آش و سیرو می‌پزند، مردم آجیل و خوراکی می‌آورند و با هم خوش و بش می‌کنند. این مراسم با اجرای موسیقی، پرده‌خوانی، شاهنامه‌خوانی و نقالی همراه است. با فرا رسیدن غروب آفتاب این مراسم توسط موبدان زرتشتی با لاله‌ای آتش در دست و در حالی که بخشی از اوستا را زمزمه می‌کنند اجرا می‌شود. موبدان از چهار سو، هیزم‌ها را آتش می‌زنند. وقتی آتش افروخته می‌شود مردم دور آتش گرد هم می‌آیند و و مراسم را جشن می‌گیرند. در نهایت با فرو نشستن آتش مردم از روی آتش می‌پرند، برخی با اسب‌هایشان این کار را انجام می‌دهند. برخی از کشاورزان مقداری خاکستر برای برکت و شگون با خود به همراه می‌برند.

 

جشن سده در تورهای دالاهو

امروزه این جشن در برخی از شهرها مثل یزد، کرمان، شیراز، سیستان و بلوچستان، گیلان و غیره برگزار می‌شود. دالاهو میهمان این مراسم در یزد، کرمان و قاسم آباد گیلان بوده است.

جشن سده در میان زرتشتیان یزد هنوز با شکوه تمام برگزار می‌شود. دهم بهمن هر سال، از سراسر کشور عده زیادی به سمت یزد می‌روند تا این روز را کنار هم جشن بگیرند. زرتشتیان چند روز قبل از این مراسم دست به کار می شوند. در روز مراسم با پوشیدن لباس‌های مخصوص کنار هیزم‌هایی که از قبل آماده کرده‌اند جمع می‌شوند. آن‌ها با سرودها و ترانه‌های خود آرزوی پیروزی نور بر ظلمت و رفتن سرما می‌کنند. جشن سده فرصتی برای آشنایی با دین زرتشتی است. برای شرکت در جشن سده یزد درنگ نکنید

 

از قدیم‌الایام آتش و نور برای مردم شمال کشورمان اهمیت به سزایی داشته. بارندگی در شمال کشورمان آنقدر زیاد است که گاهی مانع از کار و فعالیت مردم این دیار می‌شود. این مردم از دیرباز مراسم خده‌تابی (آفتاب خواهی) را به شکل‌های مختلف انجام می‌دادند. جالب است بدانید امروزه این جشن در قاسم آباد، باشکوه برگزار می‌شود. برای شرکت در جشن سده به شرقی‌ترین نقطه گیلان در نزدیکی مازندران می‌رویم: روستای قاسم آباد سفلی. جشن سده در این روستا با نیایش آغاز می‌شود. بعد از آن، اساتید آشنا به فرهنگ و آیین باستانی در مورد جشن‌های باستانی و جشن سده سخنرانی می‌کنند. در ادامه، فردی آواز محلی سر می‌‌دهد و مراسم را باشکوه‌تر می‌کند. با افروختن آتش، شاهنامه‌خوانی و حافظ خوانی مراسم ادامه پیدا می‌کند. جشن سده قاسم‌آباد را از دست ندهید.

در بهمن ماه جشن‌های باستانی بسیاری وجود دارد که هرکدام برگرفته از سنت و آئین‌های مردمان آن دوره است، در تمام این جشن‌ها، توجه و پاسداشت طبیعت و عناصر جهان نکته بسیار مهمی است که محور اساسی مناسبت‌ها را تشکیل می‌دهد. یکی از سلسله جشن‌های این ماه، جشن سده بوده که در روز دهم بهمن، برگزار می‌شود.

‌رؤیا اقبالی درخشان باستان شناس، در خصوص این مناسبت  بیان کرد: جشن سده را به داستان کشف آتش توسط هوشنگ شاه پیشدادی که یکی از پادشاهان اسطوره‌ای ایران بوده، مرتبط می‌دانند. به این جشن در شاهنامه، سروده‌ فردوسی اشاره شده است.

وی در خصوص تاریخچه‌ این جشن بیان کرد: بر اساس روایات به دست رسیده، هوشنگ‌شاه پیشدادی با گروهی از ملازمانش برای گردش به محلی رفته بود که ناگهان ماری جلویش ظاهر می‌شود، او هم با انگیزه‌ دفاع از خود سنگی را برداشته و به سوی سر مار پرتاب می‌کند، آن سنگ که از نوع آتش‌زنه بوده، جرقه زده و روش مهار آتش از آن روز جشن گرفته می‌شود.

وی افزود: بر اساس آنچه که از اسطوره‌های شاهنامه برمی‌آید تا پیش از کشف آتش توسط هوشنگ‌شاه پیشدادی، آتشکده‌ها وجود داشته‌اند و از آتش استفاده می‌شده، اما راه کنترل و مهار آتش، از زمان جشن سده اتفاق افتاده است.

وی با بیان اینکه از نظر گاه‌شماری و تقویمی این جشن صد روز بعد از زمستان بزرگ (یکم آبان‌ماه در گاه‌شماری اکنون ایران) برگزار می‌شده است، ادامه داد: بیشتر افراد فکر می‌کنند که «سده» یک جشن زرتشتی بوده و به خاطر آتشی که در آن روشن می‌شود، با پیروان این آئین ارتباط پیدا می‌کند، اما واقعیت این است که جشن سده با همین نام در کرمان برگزار می‌شود و سال‌هاست که زرتشتی و مسلمان از اول تا آخر در برپایی آن شرکت می‌کنند.

وی خاطر نشان کرد: سده یک جشن ملی است که در زمان آل زیار توسط مسلمانان برگزار می‌شده و هنوز هم در بخش‌های دیگری از کشور، با همین نام یا با نام‌های مشابه برپا می‌شود.

این باستان‌شناس در خصوص نحوه‌ برگزاری این جشن، اظهار کرد: از پنج بهمن، گروهی از مردم دور هم جمع شده و در محلی که از قبل برای برگزاری جشن آماده شده، هیزم و چوب‌های خشک را روی هم کپه می‌کنند.

وی با اشاره به اینکه روز برگزاری جشن ده بهمن‌ماه است، تصریح کرد: عده‌ای مردم دورهم جمع شده و آتش را روشن می‌کردند، در بین زرتشتیان، روشن کردن آتش به این منوال انجام می‌شود که عده‌ای از جوانان مشعل به دست، پشت سر موبد به راه می‌افتند و بعد از سه بار گشتن دور توده‌ هیزم آن را روشن می‌کنند.

وی عنوان کرد: توده‌ هیزم آن‌قدر زیاد بوده که تا حدود یک‌ساعت سوختن آن طول کشیده و افراد را گرم کند.

این باستان‌شناس اضافه کرد: اصل این جشن، برپایی آتش بوده و هیچ مراسم خاص دیگری در این شب اجرا نمی‌شده است.

نشر این خبر با یاد ناشر"سرزمین جاوید" شایسته است