محل تبلیغ شما
چراندن گوسفندان در پارک ملی!

تاریخ خبر: 1396/5/24

چراندن گوسفندان در پارک ملی!

نشر این خبر با یاد ناشر"سرزمین جاوید" شایسته است

 

چراندن گوسفندان در پارک ملی!

سياهه روزهاي سخت محيط زيست

طرفداران «توسعه ناپایدار» قوانین محیط‌زیست را برنتابیدند

 

از منظر شما خلأهای موجود در سازمان حفاظت محیط‌زیست در دولت یازدهم چه بود؟
مساله این است که سازمان حفاظت محیط‌زیست در دولت یازدهم از نظر منابع مالی تهی بود. هر دفعه که خدمت خانم دکتر معصومه ابتکار، رئیس سابق سازمان حفاظت محیط‌زیست می‌رسیدم، ایشان از نداشتن بودجه و اینکه دستشان بسته است گله داشتند. از سوی دیگر، ما لایحه تقویت معیشت محیط بانان را حدود 10 ماه پیش به مجلس محترم ارائه دادیم، ولی هیچ‌اتفاقی نیفتاد و بی‌نتیجه ماند. من شنیده ام که آقای عیسی کلانتری، رئیس جدید سازمان حفاظت محیط‌زیست در دولت دوازدهم، پیش آقای روحانی رفته و اعلام کرده است که نمی‌‌تواند با این بودجه‌ها سازمان حفاظت محیط‌زیست را بگرداند. همچنین به محیط‌بانان بیشتری نیاز است، چرا که ظاهرا بر اساس مطالعات مشخص شده که تعداد محیط بانان کافی نیست. به عبارت دیگر تعداد محیط بانان در ایران حدود یک سوم یا یک چهارم استانداردهای جهانی است. بنابراین قطعا آقای کلانتری بدون مطالعه وارد این مساله نمی‌شوند و این خبر خوبی است، اما من فکر می‌کنم بهترین شخص برای سازمان حفاظت محیط‌زیست هنوز خانم ابتکار هستند. این را با قاطعیت عرض می‌کنم، ولی حالا که ایشان نیستند، آقای کلانتری وظایفی دارند که من با توجه به برنامه‌هایی که خانم ابتکار انجام دادند، عرض می‌کنم. اهم کارهای آقای کلانتری عبارت است از تقویت سازمان محیط‌زیست. از این رو اگر آقای کلانتری موقعیت سازمان حفاظت محیط‌زیست را ارتقا ببخشد، بودجه لازم و اجازه استخدام محیط بانان جدید را بگیرد و معیشت محیط بانان را افزایش دهد اهم مسائل در سازمان حفاظت محیط‌زیست حل خواهد شد. اکنون سازمان حفاظت محیط‌زیست ضعف‌‌هایی از نظر مادی، تعداد کارکنان و تجهیزات لازم دارد. برای مثال ما قایق به اندازه کافی برای شهرهای شادگان و بندرانزلی نداریم یا اصلا هواپیما نداریم که اگر نقطه‌ای آتش گرفت به موقع به محل برسیم. کاری که آقای کلانتری باید انجام دهد تقویت موقعیت سازمان حفاظت محیط‌زیست و به تبع گرفتن بودجه است.

 

توجه به محیط‌زیست باید در دستور کار دولت باشد، از این رو مشکلات این حوزه را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ 
مساله این است که مردم ما فکر می‌کنند از دست دادن مراتع به سازمان حفاظت محیط‌زیست مربوط است، در حالی که سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری سازمانی است که موازی با سازمان حفاظت محیط‌زیست فعالیت می‌کند و از بین رفتن مراتع دست سازمان حفاظت محیط‌زیست نیست، این مساله یکی از بزرگ‌ترین مشکلاتی است که مردم نمی‌بینند. از سوی دیگر، مناطق تحت کنترل سازمان حفاظت محیط‌زیست (مناطق چهارگانه) از جمله پارک ملی، پناهگاه حیات وحش، منطقه حفاظت شده و بالاخره آثار طبیعی ملی که حدود 10‌درصد از خاک کشور ما را تشکیل می‌دهند باید حفاظت شوند که با کمال تاسف این اتفاق نیفتاده است. برای مثال در پارک ملی خارتوران که دومین پارک وسیع جهان است، 250‌هزار راس گوسفند وجود دارد، در حالی که لازم است گوسفندان بیرون شوند. من توصیه می‌کنم آقای کلانتری توجه کرده و از پارک‌های ملی، مناطق حفاظت شده و... بازدید کنند و ببینند که اینها چه بهشت‌های بی همتایی روی زمین هستند که در اثر نبود بودجه به قهقرا رفته اند، آن‌چنان که پوشش گیاهی شان از بین رفته و به تبع حیات وحش خود را نیز از دست داده‌اند. مسائل و مصائب محیط‌زیست کشور چنین مواردی است که بارها به آن اشاره شده است.

 

با توجه به تغییر رئیس سازمان محیط‌زیست، رئیس جدید باید چه مواردی را در اولویت برنامه‌های خود قرار دهد؟ 
طی چهار و پنج ماه گذشته دیدید که ریزگردها به عنوان مساله محیط‌زیستی عملا موجب قطع برق و آب در اهواز شد. بنابراین مسائل محیط‌زیست آن‌قدر حیاتی هستند که باید به آن توجه ویژه شود. وقتی مساله ریزگردها به میان می‌آید، یعنی نتوانسته ایم منابع آبی را کنترل کنیم. بر همین اساس آقای کلانتری در زمینه ریزگردها باید اقدام کند. همچنین حفاظت و صیانت از تالاب‌ها، رودخانه‌ها و جنگل ها، مبادرت به جنگلکاری در اطراف نقاط حساس مانند اهواز و رسیدگی به معاش محیط بانان نیز باید از اولویت‌های برنامه سازمان محیط‌زیست باشد. از سوی دیگر، در مورد آب‌های زیر زمین گفته می‌شود که آب استراتژیک است، یعنی راهبردی است و باید آن زیر باشد نه اینکه آن را بالا بکشیم و مصرف کنیم. از این رو رئیس جدید سازمان حفاظت محیط‌زیست با این آگاهی‌ها باید آستین‌های خود را بالا بزند و اگر اولویت‌های محیط‌زیستی با تقویت موقعیت سازمان همراه باشد مطمئن باشید که چهار سال دیگر مردم از اقدامات او راضی خواهند بود.

 

آیا از نظر شما پیشنهاد آقای کلانتری به عنوان ریاست سازمان حفاظت محیط‌زیست در دولت دوازدهم شایسته است؟
دوباره تاکید می‌کنم برای ریاست سازمان حفاظت محیط‌زیست بهتر از خانم ابتکار فردی را نداریم. ایشان 12سال ریاست سازمان حفاظت محیط‌زیست را بر عهده داشت و زمانی که سازمان حفاظت محیط‌زیست در دوره خانم جوادی و آقای محمدی خواب بود خانم ابتکار به شورای شهر رفت و کمیته محیط‌زیست شورای شهر تهران را به راه انداخت. در آن زمان 700 بازدید، ملاقات و سخنرانی داشتیم و ایشان کفایت خود را نشان دادند. هم اکنون شما از مردم بپرسید که دو وزیر را نام ببرند؟ قطعا یکی از آنها خانم ابتکار خواهد بود، در حالی که ایشان به واقع وزیر هم نبوده است! ایشان سطح سازمان حفاظت محیط‌زیست را به جایی رساندند که مردم متوقع شدند و چهره ایشان را برای همیشه به یاد دارند. حال از مردم بپرسید که رئیس سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کیست؟ قطعا نمی‌دانند. خانم ابتکار با تلاش و سختکوشی خود را مطرح کرد و سازمان حفاظت محیط‌زیست را جلو انداخت، اما بنده معتقدم بعد از خانم ابتکار آقای کلانتری انتخاب خوبی است.

آرمان

سياهه روزهاي سخت محيط زيست

كلانتري : فاجعه آينده  كمبود و نبود  آب است
ابتکار : وضعیت تالاب‌ها در چهار سال گذشته بهبود يافت
 

مراسم توديع و معارفه رييس سازمان حفاظت محيط‌زيست عصر ديروز با حضور اسحاق جهانگيري، معاون اول رييس‌جمهور، معصومه ابتكار رييس سابق و عيسي كلانتري رييس فعلي اين سازمان برگزار شد؛ مراسمي كه در آن معاون اول رييس‌جمهور محيط‌زيست را اولويت اول كشور دانست و گفت: «در حال حاضر فرصت مناسبي در مجلس ايجاد شده كه وزراي پيشنهادي به كمك رسانه‌ها فرصت ارايه برنامه و طرح مسائل كشور را پيدا كرده‌اند. در همين زمينه اميدوار هستم كه گفتن مسائل كشور براي مردم و به ويژه نخبگان جامعه فرصت همدلي و همراهي بيشتري ميان دولت و مردم ايجاد كند.» وي با بيان اينكه در دولت يازدهم و دوازدهم بزرگ‌ترين و مهم‌ترين سرمايه در اختيار رييس‌جمهوري، اعتماد بسيار گسترده‌اي است كه وجود دارد، گفت: «دولت قدر اين سرمايه بزرگ اجتماعي را مي‌داند و همه تلاش خود را مي‌كند كه به مطالبات و خواست‌هاي مردم جامه عمل بپوشاند.» او با تقدير از ابتكار گفت: «خانم ابتكار از مديران برجسته و شجاع و مجرب كشور است كه حتي در عرصه بين‌المللي نيز نشان داده در عرصه محيط زيست مديري توانمند است. خانواده ابتكار همواره در محيط زيست ايران نام ماندگاري دارند. » او همچنين گفت: « آقاي كلانتري شخصيت علمي ارزشمند و از مديران با سابقه جمهوري اسلامي ايران است كه در حوزه مديريت كلان از تجربيات ارزشمندي برخوردار است. بخش وسيعي از مسووليتي كه ايشان در دوران وزارت كشاورزي بر عهده داشته‌اند نيز عمدتا با مسائلي سرو كار داشته كه امروز موضوعات اصلي بخش محيط‌زيست محسوب مي‌شود.» معاون اول رييس‌جمهور با اشاره به نامگذاري دولت يازدهم از سوي رييس‌جمهوري به عنوان دولت محيط زيستي در ابتداي اين دولت خاطرنشان كرد: «به علت آنكه در آغاز كار دولت يازدهم با مسائل پيچيده محيط‌زيستي در كلانشهرها از جمله تهران با مشكلات مختلف زيست‌محيطي مواجه بوديم به همين دليل در دولت فكر شد كه بايد در مسائل محيط زيستي به طور جدي عمل شود. در نتيجه آقاي رييس‌جمهور دولت را دولت محيط زيست معرفي كرد. نخستين مصوبه دولت يازدهم نيز با موضوع احياي درياچه اروميه به تصويب رسيد. همت آقاي كلانتري و دوستانش در زمينه درياچه اروميه دولت را سرافراز كرد و دغدغه‌هاي بزرگ ملت ايران را در اين زمينه برطرف كرد.» او گفت: «مساله محيط زيست موضوع فانتزي نيست بلكه مساله جدي و عاجل براي كشور محسوب مي‌شود و چنانچه بخواهيم به امروز و آينده كشور فكر كنيم نمي‌توانيم نسبت به محيط‌زيست كم توجه باشيم.» معاون اول رييس‌جمهور با انتقاد از اقدام رييس‌جمهور ايالات متحده امريكا مبني بر خروج از معاهده زيست‌محيطي پاريس گفت: كاري كه رييس‌جمهور امريكا كرد و خودرا از توافق پاريس كنار كشيد، موجب ايجاد بي‌آبرويي و بي‌اعتباري براي او شد. وي همچنين با بيان اينكه ايران تا صنعتي شدن فاصله بسياري دارد، اظهار كرد: ما كشوري در حال توسعه هستيم و نمي‌توانيم نسبت به توسعه و چالش‌هاي پيش رو متفاوت باشيم. ما مكررا گفته‌ايم كه به دنبال توسعه پايدار و متوازن هستيم و توسعه‌اي را نمي‌خواهيم كه فرداي ايران را از بين ببرد. ما مي‌خواهيم ايران را توسعه دهيم و جنگل‌ها و محيط زيست خود را نيز حفظ كنيم. در همين راستا بايد راهكاري بيابيم تا هم كشور توسعه يابد و هم به مسائل محيط زيستي توجه شود. اين وظيفه برعهده مديران كشور است كه توسعه‌اي همه‌جانبه در كشور مستقر كنند. بايد تصويري واقعي از محيط زيست كشور براي مردم ترسيم شود و آنها در جريان مسائل محيط زيستي قرار بگيرند. محيط‌زيست، دولت و بخش خصوصي نمي‌شناسد بلكه موضوعي عمومي است. وي خشكسالي، آلودگي هواي كلانشهرها، ريزگردها و گرد و غبار را از جمله چالش‌هاي پيش روي كشور در حوزه محيط زيست عنوان و تاكيد كرد: بايد به كمك يكديگر دست به كار شويم تا بتوانيم براي مسائل اصلي كشور چاره‌انديشي كنيم. جهانگيري با اشاره به نتايج حاصل از يك نظرسنجي مردمي كه اخيرا انجام شده است، اظهار كرد: از مردم در يك نظرسنجي خواسته شده بود كه 10 اولويت كشور را تعيين كند و حايز اهميت است كه به جز مسائل هسته‌اي و بيكاري و انتخابات پيش رو، از 10 اولويت عنوان شده از سوي مردم چهار موضوع محيط‌زيستي وجود داشت.

 

ابتكار را به حيات اهل و مرا به حيات وحش فرستادند
همچنين در اين مراسم عيسي كلانتري، رييس تازه سازمان حفاظت محيط زيست در ابتدا از محدوديت‌ها گفت: اين سازمان ۴ تا ۵ هزار پرسنل دارد و ۱۶۴ ميليون هكتار مساحت محيط زيست ايران است كه اين ارقام اصلا با هم همخواني ندارد. او گفت: آقاي رييس‌جمهور خانم ابتكار را به حيات اهل فرستادند و ما را به حيات وحش آوردند. وزير اسبق كشاورزي ادامه داد: «زماني به يكي از مناطق كشور رفته بودم كه آنجا همه‌چيز برخلاف علم بود؛ در شيب‌هاي ۴۰ و ۵۰ درصد گندم كاري مي‌كردند و نتايج آن را امروز مي‌بينم به خاطر توليد چند تن گندم اضافي منابع پايدار آب و خاك و گياه را با سياست‌هاي احساساتي از دست داديم. امروز گرفتاري‌هاي زيست‌محيطي را شاهديم كه نتايج عمل دهه شصت و هفتاد ما است، همه شور و شوق انقلابي براي توليد بيشتر و رفع نياز به خارج و استقلال كوتاه‌مدت داشتند اما به درازمدت فكر نمي‌كردند.
كلانتري در ادامه به بحران آب پرداخت و آن را «بزرگ‌ترين مساله» امروز كشور دانست: دو روز تعطيلي، هواي كشور را پاك مي‌كند ولي وضعيت آب در كشور فاجعه است. جنگل‌هاي زاگرس كه حتي در عصر يخبندان بخش عمده آن از بين نرفت، امروز در آتش مي‌سوزد.

 

رييس جديد سازمان حفاظت محيط زيست اعلام كرد: زماني 70 ميليون واحد دامي داشتيم و مي‌گفتيم اين تعداد دام خارج از ظرفيت مراتع است. امروز تعداد واحدهاي دامي به 120 ميليون رسيده است. زماني براي توليد 120 هزار تُن گوشت دامداران را مورد حمايت جدي قرار مي‌داديم. توليد 120 هزار تُن گوشت فرسايش خاك بسياري براي كشور ايجاد كرد و توليد 120 هزار تن گوشت را با يك ميليارد تن خاك به طور سالانه عوض كرديم. رييس سازمان حفاظت محيط زيست تاكيد كرد: وضعيت محيط زيست امروز كشور را نمي‌توان به گردن دوره پهلوي انداخت چرا كه اين اتفاقات بعد از انقلاب رخ داده است. حتي اگر حاكميت و دولت خواهان تغيير و اصلاح وضعيت محيط زيست هم باشند، تنها بخشي قابل جبران و بخشي غير قابل جبران است. وي گفت: در دهه 60، 68 ميليارد متر مكعب ميزان مصرف آب بود ولي امروز اين ميزان به 97 ميليارد متر مكعب رسيده است. 110 درصد آب تجديدپذير در كشور ما مصرف مي‌شود اين در حالي است كه موسسات بين‌المللي اجازه مصرف بالاي 40 درصد آب تجديدپذير را نمي‌دهد. رييس سازمان حفاظت محيط زيست با اشاره به از بين رفتن تالاب‌ها در سال‌هاي گذشته اظهار كرد: مهار كردن سيلاب‌ها از طريق ايجاد سدها باعث از بين رفتن درياچه‌ها و تالاب‌ها شده است، چون اين اكوسيستم‌هاي آبي با سيلاب‌ها زنده هستند.
 

كلانتري تاكيد كرد: امروز به دليل سياست‌هاي غلط در دهه 60 و 70 هزينه‌هاي 100 برابري پرداخت مي‌كنيم. اگرچه جبران برخي مسائل زيست محيطي مثل آلودگي هوا امكان‌پذير است ولي برگرداندن آب و خاك به طور 100 درصد ممكن نيست. رييس جديد سازمان حفاظت محيط زيست با تاكيد بر اينكه وضعيت محيط زيست كشور را يك نفر به تنهايي نمي‌تواند تغيير دهد، گفت: من به تنهايي نمي‌توانم شرايط محيط زيست را به سمت بهبودي ببرم بنابراين مردم و دولت بايد به داد سازمان حفاظت محيط‌زيست برسند. اين سازمان بايد 164 ميليون هكتار از عرصه‌هاي محيط زيست را حفظ و حراست كند. بنابراين همه بايد به كمك محيط زيست بيايند. كلانتري گفت: اميدواريم با كمك خانم ابتكار كه سمبل حفظ محيط زيست در عرصه جهاني هستند، وضعيت محيط زيست كشور را به سمت بهبود سوق دهيم.
 

ابتكار: به برخي طرح‌ها «نه» گفتيم
همچنين در بخش ديگري از اين جلسه معصومه ابتكار، رييس سابق محيط زيست و معاون زنان فعلي رياست‌جمهوري با تاكيد بر اينكه درجاهايي بر اساس قانون و مقررات به برخي طرح‌ها «نه» گفتيم و اطمينان مي‌دهم در چهار سال گذشته هيچ طرحي بدون انجام ارزيابي زيست‌محيطي اجرا نشد، مهم‌ترين دستاورد سازمان محيط زيست طي چهار سال گذشته را «بهبود وضعيت تالاب‌ها» اعلام كرد. او گفت: «در چهار سال گذشته ۱۰۰ هزار مورد درخواست بهره‌برداري و استقرار صنايع و معادن و اجراي پروژه‌هاي مختلف اقتصادي، توسعه‌اي داشتيم كه سعي كرديم به طور قانونمند و با رويكرد مثبت تقاضاها را مورد ارزيابي زيست‌محيطي قرار دهيم. از ۱۰۰ هزار تقاضاي اجراي پروژه‌هاي توسعه‌اي بيش از ۸۵ تا ۹۰ درصد آنها مجوز سازمان حفاظت محيط زيست را گرفتند. اين سازمان بر اساس قانون به ۱۰ تا ۱۵ درصد طرح‌ها «نه» گفت.» او گفت: «اگر به ساخت يك رستوران در بستر رودخانه، به تاسيس يك صنعت روي سفره آب شهري و به استحصال معدن داخل اثر طبيعي ملي «نه» مي‌گوييم، اين تصميم بر اساس قانون است. اگر مي‌خواهيم وضعيت شكننده و وخيم محيط زيست ايران را تغيير دهيم، بايد بتوانيم به برخي تقاضاها «نه» بگوييم و در برابر آنها مقاومت كنيم. برخي در اين دوره اعلام مي‌كردند كه محيط زيست، محيط ايست است، ولي من مي‌گويم اگر كنترل و مديريت در اجراي طرح‌هاي توسعه‌اي صورت نگيرد، محيط زيست به «محيط نيست» تبديل مي‌شود.» ابتكار ادامه داد: « همه اين مخالفت‌ها براي تنظيم توسعه كشور بود اما ما به همان ۸۵ درصد طرح‌هايي كه مجوز داديم اعم از صنايع و معادن افتخار مي‌كنيم. اين افتخار سازمان محيط زيست در دولت يازدهم است كه توانست در قانون معادن آيين‌نامه زيست‌محيطي را كه قبلا حذف شده بود لحاظ كند.» به گفته ابتكار، ايران بحران‌هاي جدي در حوزه محيط زيست دارد كه بايد با گسترش فرهنگ مشاركت و همكاري مردم به سمت رفع معضلات حركت كند. او گفت: «برنامه آقاي كلانتري در سازمان حفاظت محيط زيست ادامه برنامه اين سازمان در دولت يازدهم خواهد بود. محيط زيست ايران بسيار بهتر از سال ۹۲ است. با اينكه آسيب‌هاي بسياري هم من و هم خانواده‌ام از جراحت‌ها و بي‌انصافي‌هاي برخي افراد ديديم ولي همه آنها از بين رفته و براي من خاطره و تجربه‌هاي خوبي از حضورم در سازمان محيط زيست باقي مانده است.» او همچنين در بخشي از صحبت‌هايش يادي از آيت‌الله هاشمي‌رفسنجاني و حمايت‌هايش از محيط زيست كرد و گفت: «ايشان تمام حمايت خود را در حفظ محيط زيست و سياستگذاري‌هاي دقيق در اين حوزه به خرج دادند و حمايت‌هاي ايشان مقدمه بسياري از تحولات بارز در حوزه محيط زيست شد.» او همچنين با تاكيد بر اينكه دولت يازدهم «بحق دولت محيط زيستي» نامگذاري شده است، افزود: «آقاي روحاني حمايت جدي از محيط زيست در دولت يازدهم داشتند و حتي با وجود گروه‌ها و اشخاص مداخله‌گر در كار سازمان محيط زيست، كاري كردند كه اين سازمان بتواند با موفقيت گام‌هاي مهمي بردارد.» معاون رييس‌جمهور و رييس سابق سازمان حفاظت محيط زيست ضمن تشكر از اسحاق جهانگيري، معاون اول رييس‌جمهور گفت: آقاي جهانگيري در تعيين لوايح، آيين‌نامه‌ها و مصوبات عديده زيست‌محيطي نقش مهمي در دولت يازدهم داشتند. ابتكار همچنين تشكر ويژه‌اي نيز از سيد محمد خاتمي كرد و گفت: «تشكر ويژه‌اي از سيدمحمد خاتمي دارم كه همواره كمك‌هاي بسياري براي پيشبرد اهداف و كارهاي من داشتند.»

 

ابتكار درادامه با تشكر از محيط بانان، ياد 119 شهيد محيط‌بان را پاس داشت و گفت: در دوره خدمت من در سازمان محيط زيست در دولت يازدهم سه محيط‌بان به شهادت رسيدند كه ياد و خاطره آنها را پاس مي‌دارم. رييس سابق سازمان محيط زيست تاكيد كرد: خدا را شاكرم كه امروز در بسياري از شهرهاي كشور هوا سالم‌تر است و شهروندان ايراني هواي بهتري تنفس مي‌كنند. خوشحالم كه با وجود مخالفت‌ها با طرح ممنوعيت شكار توانستيم با ايجاد طرح قرق اختصاصي، مديريت و پرورش حيات وحش را راه‌اندازي كنيم. ابتكار با بيان اينكه تشكل‌هاي مردم نهاد محيط زيست در اين دوره بسيار تقويت شدند، گفت: در دولت يازدهم تشكل‌هاي مردم‌نهاد را باور كرديم و آنها هميشه در كنار ما براي حفظ محيط زيست بودند. همواره از انتقادات آنها استفاده كرديم. در دولت يازدهم شبكه ملي سازمان‌هاي مردم‌نهاد محيط زيست ايران ايجاد شد كه اين شبكه كمك حال سازمان حفاظت محيط زيست در دولت دوازدهم نيز خواهد بود. در اين دوره با همت هنرمندان جشنواره فيلم سبز در اشل بين‌المللي برگزار شد، همچنين در اين دوره علاوه بر اينكه تصوير يوز بر پيراهن ملي‌پوشان فوتبال ايران نقش بست تعداد زيادي از ورزشكاران سفير محيط زيست شدند. در شرايط حاضر دو واحد درسي اختياري محيط زيست در دانشگاه‌هاي ايران تدريس مي‌شود. همچنين نخستين كتاب درسي انسان و محيط زيست براي مقطع يازدهم در مهر ماه امسال توسط آقاي كلانتري، رييس جديد سازمان محيط زيست رونمايي خواهد شد. علاوه بر اينها او گفت: «سازمان محيط زيست طي چهار سال گذشته دستاوردهاي مهمي داشته است كه بهبود وضعيت تالاب‌ها از مهم‌ترين آنها به شمار مي‌آيد. احياي درياچه اروميه، هورالعظيم و هامون با مشاركت مردم اتفاق مهمي است. 20 تفاهمنامه بين‌المللي و منطقه‌اي دو جانبه وچند جانبه داشتيم. همچنين 70 دوره توان افزايي با كمترين هزينه براي محيط‌بانان برگزار شد.»

اعتماد

طرفداران «توسعه ناپایدار» قوانین محیط‌زیست را برنتابیدند؛

 نخستین زمزمه‌های رفتن احتمالی معصومه ابتکار از پردیسان را‌ هیچ‌کس جدی نگرفت. حتی آنهایی که در مخالفت با او و برای رفتنش از صندلی ریاست بر محیط‌زیست ایران، از همان روزهای نخست آمدنش به پردیسان جوش و جلا می‌زدند. این تلاش‌ها که ابتدا از فضای مجازی شروع شد، خیلی زود در میان جنبش نورسته محیط‌زیست طرفدارانی پیدا کرد؛ همان جنبشی که خود خانم رییس سازمان حفاظت محیط‌زیست هم در دولت اصلاحات و هم اعتدال، باعث و بانی رشد و همگانی شدنش بود. مخصوصا بخش رادیکال بدنه این جنبش که تنها راه اثبات دلسوزی برای طبیعت و زیستمندان را ابراز مخالفت با شخص معصومه ابتکار می‌دانستند و به قول یکی از فعالان این حوزه، حتی در واکنش به خشک شدن گلدان خانه‌شان نیز ابتکار را مقصر و مخاطب قرار می‌دادند. 
مساله انتخاب وزرا که جدی‌تر شد، شنیده‌هایی از قرار گرفتن نام معصومه ابتکار در جایی جز سکان کشتی محیط‌زیست کشور به گوش رسید و این سوال را به اذهان آورد که «چرا حسن روحانی می‌خواهد در سخت‌ترین شرایط زیست‌بومی ایران که خشکسالی و ریزگرد و سرانه پایین جنگل کشور را در محاصره خود گرفته است، فردی را که سال‌ها تجربه مدیریت در این حوزه دارد و کارنامه چهار سال گذشته‌اش موفقیت نسبی او را نشان می‌دهد، از سازمان متولی بردارد؟»
این سوال هنگامی جدی‌تر و با واکنش‌هایی از سوی برخی فعالان محیط‌زیست و منابع طبیعی و پژوهشگران حوزه آب و توسعه پایدار و همچنین جامعه مدنی و تشکل‌های مردم‌نهاد فعال در این حوزه مواجه شد که اخبار غیررسمی حکایت از نشستن نام ‌عیسی کلانتری‌، وزیر کشاورزی دولت‌های پیشین که کارنامه‌ای چندان درخشان در کشاورزی پایدار و حفاظتی نداشت در لیست کابینه دوازدهم به عنوان فرد موردنظر برای رفتن به پردیسان می‌داد. 

 

نخستین مخالفت‌ها از سوی محیط‌زیستی‌های جدید
نخستین مخالفت‌ها با حضور معصومه ابتکار از همان ابتدای دولت یازدهم به گوش رسید؛ دولتی که با تلاشی وسیع از سوی تندروهای ایران برای شکست مواجه شد و با این همه به دلیل حضور مردم در انتخابات پیروز شد و انتصاب رییس سازمان حفاظت محیط‌زیست نیز جزو نخستین انتخاب‌های کابینه بود. تشکیل اولین جلسه هیات دولت با موضوع بررسی راهکارهای حل بحران دریاچه ارومیه نشان داد که محیط‌زیست در این دولت جایگاهی ویژه دارد؛ جایگاهی که نشان از قدرت چانه‌زنی و نفوذ رییس این سازمان در کابینه داشت. گام‌های بعدی بسیار زودتر از آنچه گمان می‌رفت، برداشته شد. احیای «شورای عالی حفاظت محیط‌زیست» و حذف بنزین پتروشیمی از چرخه سوخت کشور؛ طرح‌های نجات تالاب‌ها و رسیدگی به معضل ریزگرد با وجود عدم همراهی مجلس وقت و کمبود بودجه و همچنین جلب مشارکت‌های مردمی در حوزه محیط‌زیست که در دولت‌های نهم و دهم به نقطه صفر رسیده بود و بسیاری برنامه‌های دیگر که با وجود خالی بودن دست دولت و بحرانی شدن اوضاع محیط‌زیست در اثر سیاست‌های نادرست دولت قبل، به سرعت آغاز شد. با این همه اما موج مخالفت‌ها از سوی خیل عظیم جمعیت‌هایی که خود را فعالان محیط‌زیستی معرفی می‌کردند و رسانه‌هایی که ناگهان یک‌شبه محیط‌زیستی شده بودند، شروع شد. این فعالیت‌ها که با راه افتادن اپلیکیشن‌های وایبر و سپس تلگرام در فضای مجازی همزمان شد، توانست امواج خبری ابهام‌برانگیزی را در اطراف فعالیت‌های سازمان و رییس آن ایجاد کند. فعالانی که در دولت محمود احمدی‌نژاد و امنیتی شدن فضای محیط‌زیست کشور، سکوت کرده و برخی حتی از معرفی نام خود به عنوان فعال محیط‌زیستی ابا داشتند و البته رسانه‌هایی که درست تا پیش از تشکیل دولت یازدهم و شکست تندروها در انتخابات ریاست‌جمهوری 92 دغدغه‌ای جدی برای محیط‌زیست نداشتند. به نظر می‌رسید تلاش‌های ویژه‌ای برای شکست دادن دولت یازدهم مخصوصا سازمان‌هایی که در راس آنها فعالان سیاسی اصلاح‌طلب قرار گرفته‌اند در حال انجام است. تلاش‌هایی که گاهی از یک کاه، کوهی می‌ساخت و در تمام موارد بدون اشاره به نقش‌های دولتی که هشت سال محیط‌زیست را به انزوا رانده بود و قوانین این حوزه را به سخره گرفته و دستاوردهای دولت پیشین را تقریبا از بین برده بود و در یک کلام، در بحرانی شدن اوضاع نقش بسزایی داشت مسوولیت تمام حوادث تلخ حوزه محیط‌زیست را بر دوش دولت اعتدال و شخص معصومه ابتکار می‌ریخت. البته دولت‌های سازندگی نیز نقش‌شان در زیر پا گذاشتن اصول توسعه پایدار نادیده گرفته شد.
فعالان قدیمی‌تر نیز در این بین در انتظار گذشت زمان بودند تا موضع‌گیری عجولانه‌ای در دفاع از عملکرد ابتکار ارائه ندهند و منصفانه قضاوت کنند؛ غافل از اینکه تنها چیزی که در این مصاف رو‌در‌رو برای آغازگران سیاسی آن مطرح نیست «عدالت و انصاف» است. 

 

شاید بتوان «شکاف تاریخی بین دولت و ملت در ایران» را یکی از دلایل عدم دفاع صریح از ابتکار در این جنگ رسانه‌ای عنوان کرد. عاملی که به زعم جامعه‌شناسان، همواره یکی از علت‌های کناره‌گیری مشارکت شهروند ایرانی در حوزه‌های مختلف سیاسی- اجتماعی حتی در دولت‌های نسبتا مردمی شده است. این تلاش‌ها هنگامی به بالاترین نقطه خود رسید که رییس سازمان حفاظت محیط‌زیست دولت یازدهم به سراغ حذف بنزین پتروشیمی به دلیل آلایندگی بالای آن به گاز بنزن و آروماتیک‌ها رفت و با مافیای آن‌که میلیاردها تومان از راه تولید آن کسب می‌کرد به مبارزه برخواست. میزان تخریب معصومه ابتکار بعد از اجرای این طرح از سوی رسانه‌های مخالف دولت به شدت افزایش یافت و از کاه، کوه ساختن‌ها نیز بیشتر شد. خبرگزاری‌های مخالف دولت از همان جا عزم خود را برای تخریب ابتکار و تمام برنامه‌ها و حتی موفقیت‌هایش جزم کرده و از هر فرصتی برای این هدف استفاده کردند. 
موجی که برخی از فعالان محیط‌زیست بدون توجه به حواشی و دست‌های پنهان پشت‌پرده با آن همراه شده یا دست‌کم در برابر آن سکوت کردند. این سکوت از سوی برخی از فعالان شکسته شد و رسانه‌ها نیز از حذف بنزین پتروشیمی حمایت و درباره مضرات مرگبار آن اطلاع‌رسانی کردند. حرکتی که موجب شد از سوی مخالفان دولت متهم به زد وبند با ابتکار به دلیل حضور پررنگ در جریان اصلاح‌طلبی شوند. موج تخریب‌ها از سمت و سوهای مختلف همچنان ادامه داشت. 
هر چند در این میان گاهی نقدهای منصفانه و راهگشا نیز از سوی منتقدان بی‌طرف مطرح می‌شد‌ اما هجمه‌های خبری تا آنجا پیش رفت که ریزگردهای خوزستان بدل به بحرانی شد که گویی یک‌شبه و توسط دولت یازدهم پدید آمده است و تمام طرح‌های توسعه‌ای و سدسازی‌هایی که منجر به بروز آن شده بود از سوی رسانه‌های تندرو نادیده گرفته شد. کار به جایی رسید که نه تنها مسوولیت دولت‌های قبل در شکل‌گیری این بحران‌ها نادیده گرفته شد، بلکه وظایف دیگر سازمان‌ها و ارگان‌ها نیز به طور عمد و گاه غیرعمد به بوته فراموشی سپرده شد. تا آنجا که حتی اشاره‌ای به «سازمان جنگل‌ها و مراتع و آبخیزداری کشور» که متولی اصلی حل پدیده ریزگرد بود و بودجه اصلی آن را نیز دریافت می‌کرد نشد. علاوه بر اینکه فعالان مختلف برای هر مساله ریز و درشتی به پردیسان می‌رفتند و مطالبات‌شان را از معصومه ابتکار می‌خواستند. یک نمونه از این وضعیت مربوط به مطالباتی بود که طرفداران حمایت از حیوانات خانگی داشتند. مبحثی که در قانون، اساسا ارتباطی به سازمان حفاظت محیط‌زیست نداشته و در زمره وظایف شهرداری‌ها و دهیاری‌ها قرار گرفته است. با این همه اما ابتکار توانست گام‌های موثری برای پاسخگویی به این مطالبات بردارد و لوایح متعددی را برای برخورد با حیوان‌آزاری به مجلس ببرد و همچنین با افزایش میزان جریمه‌های شکار حیات‌وحش و محدود کردن مجوزها و حتی حذف مجوز شکار چارپا گام‌های موثری را برای محدود کردن فعالیت مافیای شکار و تجارت حیات‌وحش بردارد. 

 

دلایل تعویض رییس
کارشناسان موافق ابقای ابتکار بر این باورند که مهم‌ترین دلیل گرایش به این تعویض احتمالی، مقاومت خانم ابتکار در برابر طرح‌های سودآوری است که از سوی مراکز قدرت در دولت و مجلس و شرکت‌های منتفع، برای دستیابی به منابع مالی کلان پشتیبانی می‌شوند.

 

سود هنگفت طرح‌های ساخت‌و‌ساز در آبخیزها و عرصه‌های طبیعی که در مغایرت با اصول‌»44» و «50» و «48» قانون اساسی انجام می‌شوند و نیز سود کلان ناشی از تجارت محصولات تراریخته یا تولید آن‌ و بسیاری دیگر از طرح‌های پول‌ساز، انگیزه سوداگران برای فشار به رییس سازمانی است که تایید‌کننده آن طرح‌ها نبوده و نیست. 
 

بررسی دقیق‌تر اسناد و گزارش‌های طرح‌های آب و مخالفت با طرح‌های سازه‌ای آب به ویژه طرح‌های انتقال آب از آن جمله است. سه طرح «انتقال آب از دریای خزر به سمنان»، «انتقال آب از سرشاخه‌های کارون به سه استان اصفهان، یزد و کرمان» و نیز «خط انتقال از خلیج فارس به 17 استان حوضه مرکزی»، از سازمان محیط‌زیست، تاییدیه محیط‌زیستی نگرفتند و سازمان توانست در رویکردی علمی دو عامل را به کار ببندد و جلوی این طرح‌های به شدت مخرب بایستد. عامل نخست کاربست دانش تحلیل طرح‌های مدیریت سازه‌ای آب و هشدار نسبت به پیامدهای بسیار سنگین این طرح‌ها بر طبیعت و محیط‌زیست و نیز بر امنیت ملی بود. سازمان برای نخستین بار جبهه تازه‌ای علیه این طرح‌های مخرب با توجه به آثار تجربه شده در 60 سال مدیریت سازه‌ای آب گشود. عامل دوم، تعامل با تشکل‌ها و مردم در مخالفت و جلوگیری از طرح‌های سازه‌ای آب بود. در این کارزار، مردم، تشکل‌ها و دانشگاهیان همراه و همسو شدند تا بقایای پیکره‌های آبی به شدت آسیب‌دیده کشور را از مهندسی تهاجمی شرکت‌های دولتی و خصوصی حفظ کنند. طومارها و امضاها در کنار انتشار مواضع درست علیه این خطوط انتقال کارساز شد. به زعم برخی کارشناسان توسعه پایدار، اقدام مهم دیگر سازمان که باعث برداشته شدن ابتکار شد مخالفت با تولید بذر و کشت و داشت و برداشت و تجارت محصولات دستکاری شده ژنتیکی یا تراریخته بود. این مهم با برگزاری همایش‌های علمی و تبیین مساله و تلاش برای نشانه‌گذاری روی محصولات تراریخته از یکسو و جلب توجه تشکل‌ها به مساله از سوی دیگر انجام شد. رفتن از سازمان حفاظت محیط‌زیست دولت دوازدهم گلی بود که ابتکار از خودی‌ها خورد؛ خودی‌هایی که اگر چه در یک جبهه سیاسی با او قرار گرفته بودند اما الگوی توسعه متفاوت با اصول محیط‌زیست و کاملا مغایر با «توسعه پایدار» که همواره از سوی «تکنوکرات‌ها» و طرفداران صرف توسعه در ایران و مردان اقتصادی دولت‌های متفاوت ارائه شده و سرلوحه برنامه‌های اقتصادی‌شان بود اقتضا می‌کرد که راه‌شان را اقلا در جاده رشد اقتصادی دولت با او جدا کنند. 
 

دولتی که به نظر می‌رسد برای راضی کردن مردم و بهانه ندادن به دست مخالفان، می‌خواهد به هر ترتیبی شده اقتصاد و بیکاری را سروسامان بدهد و فعلا برای مدتی بی‌خیال محیط‌زیست در برخی موارد شود، غافل از اینکه رشد بدون توسعه پایدار قطعا باعث ظهور بحران‌هایی بزرگ‌تر از آنچه امروز گریبان دولت را گرفته، خواهد شد و علاوه بر آن موجب توقف حرکت توسعه متوازن و حتی رشد صرف اقتصادی در ایران خواهد شد.

جهان صنعت

به کانال سرزمین جاوید بپیوندید : telegram.me/sarzaminjavid