محل تبلیغ شما
فاجعه تخریب اثر ارزشمند دوره فرمانروایی کوروش در استان فارس+تصاویر

تاریخ خبر: 1397/4/3

فاجعه تخریب اثر ارزشمند دوره فرمانروایی کوروش در استان فارس+تصاویر

نشر این خبر با یاد ناشر"سرزمین جاوید" شایسته است

 

تخریبِ مشکوکِ سد ۲۵۰۰ ساله‌ هخامنشی

 

 

حرکت با لودر و تراکتور روی دیواره سد «بستان خانی» در خرم بید، این اثر تاریخی 2500 ساله مربوط به دوران هخامنشی در 20 کیلومتری شمال پاسارگاد را از بین برد. این سد که روی شاخه‌ای از رود پلوار در ابتدای تنگ حنا در 20 کیلومتری شمال آرامگاه کوروش قرار گرفته است، بخشی از یک سیستم مهندسی هدایت و مدیریت آب‌های سطحی مربوط به دوران هخامنشی در 2500 سال پیش است که برای دومین بار در دو دهه اخیر به شکلی وحشتناک تخریب و بخش بزرگی از آن ویران شد.

مجموعه چند سد و آبراهه تاریخی در شمال استان فارس بین شهرستان خرمبید و پاسارگاد قرار می‌گیرند. یکی از ارزشمندترین آثار تاریخی موجود در استان فارس و شهرستان خرمبید یک سد تاریخی است که در نزدیکی روستای یاس چمن قرار گرفته است و با شماره ۲۱۴۳۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

به گزارش چمدان، این سد که در دهانه تنگه کوهستانی با نام «بستان خانی» جای گرفته نزدیک به ۲۰ متر ارتفاع دارد و از مهم‌ترین ساختارهای دوران هخامنشی است که میزان زیادی آب را در دریاچه خود ذخیره می‌کرده و براي مصارف کشاورزی ، باغبانی و مصارف عمومی استفاده می‌شده است.

متاسفانه این اثر بسیار ارزشمند به دست نابخردان، قاچاقچیان و غارتگران فرهنگ و تاریخ این سرزمین در چند مرحله تخریب و ویران شده است. نخستین بار این سد هخامنشی در اواخر دهه 70 توسط یکی از مالکان و کشاورزان مورد تخریب قرار گرفت و ساختار معماری آن که متشکل از سنگ‌های مکعبی شکل و گیره‌های آهنی بود، ویران شد.

اما تخریب ویرانگر دیگری به تازگی و در چند ماه اخیر (زمستان ۹۶) اتفاق افتاده است. تخریب کنندگان با استفاده از ادوات سنگین بیل مکانیکی و بولدوزر بخش زیادی از پیکره سد را نابود کرده و خاک‌ها و سنگ‌های به کار رفته در ساخت این سد را در اطراف ریخته و گودال بزرگی به عمق ۱۵ متر در مرکز سد ایجاد کرده‌اند. آنچه شگفتی این اقدام را بیشتر می‌کند،‌ آن است که تخریبگران آن‌قدر از عدم حضور نیروهای یگان حفاظت و کارشناسان مطمئن بوده‌اند که با خیال راحت در محل مورد نظر لودر و کانکس مستقر کرده‌اند! هیچ شواهدی از اجرای طرح‌های عمرانی در دست نیست و به نظر می‌رسد گروهی به انگیزه گنج‌یابی و به طور عامدانه اقدام به حفاری غیرمجاز گسترده کرده‌اند ! اکنون کانکس و لودر در محل است اما هیچ کس مسئولیت چنین اقدامی را به عهده نگرفته است!

شواهد موجود و مطالعاتی که در چند سال پیش توسط گروهی از باستان‌شناسان انجام شد، نشان می‌دهد این اثر منحصر به فرد در ابتدای دوران هخامنشی و زمان فرمانروایی کوروش برای مهار سیلاب و ذخیره آب برای مصارف عمومی و کشاورزی مردم ساخته شده است. بسیار جای تاسف و شگفتی است که چرا اثری با این میزان ارزش که نمونه آن در فلات ایران به تعداد انگشتان دست هم نمی‌رسد، اینچنین مهجور و بی‌توجه مانده که اکنون باید چنین سرنوشت شومی داشته باشد.

البته پیشتر هم خرم‌بید با مساله کارخانه رب‌گوجه و ترشی در حوزه میراث فرهنگی خبرساز شده بود؛ چرا که در حریم پاسارگاد مجوز احداث این کارخانه صادر شد. البته بر اساس تقسیمات سیاسی شمال محدوده پاسارگاد وارد این شهرستان می‌شود که این اقدام به معضلی برای حفاظت پاسارگاد تبدیل شده است.

مورد قابل تامل اینکه مجوز مذکور برای احداث یک سوله این کارخانه گرفته شده بود و در حالی که همه خبردار شده بودند، نه تنها میراث فرهنگی پس از اطلاع رسانی اقدامی نکرد بلکه چند سوله هم به سوله نخست اضافه شد. هرچند مسئولان میراث فرهنگی استان فارس مدعی بودند که برای سوله‌های این کارخانه حکم تخریب گرفته‌اند اما چند وقت پیش باز هم یک سوله به این سوله‌ها اضافه و حصارکشی انجام شد اما از حکم تخریب و اقدامات مقتضی میراث فرهنگی خبری نشد!

این اثر به لحاظ سیستم تاریخی و مهندسی باستان در حوزه پاسارگاد قرار می‌گیرد؛ هرچند به لحاظ تقسیمات سیاسی در حوزه شهرستان خرم‌بید است. حال باید دید واکنش مدیرپایگاه پاسارگاد و ريیس اداره میراث فرهنگی خرم بید به این قضیه چیست! آیا این مقام‌های مسئول نسبت به استخدام نیروی یگان حفاظت بیشتر اقدامی کرده بودند؟ آیا تخریبی چنین گسترده و با ادوات کامل نشان از آن نیست که یا مامور یگان حفاظت شهرستان خرم بید به این اثر سرکشی نکرده یا اگر چنین کرده، گزارشی مبنی بر تعرض و تخریب به اداره مذکور ارائه نکرده است؟ در صورتی که یگان حفاظت اطلاع رسانی کرده چرا ريیس میراث شهرستان اقدامات مقتضی را انجام نداده است؟

مسئولان میراث فرهنگی شهرستان خرم بید، استان فارس و سازمان میراث فرهنگی کشور کجا هستند که این فاجعه بزرگ روی داده است. به‌راستی داستان تلخ نابودی آثار و محوطه‌های باستانی ایران کی به پایان خواهد رسید و آیا مسئولان ما از این همه بی‌خبری و خمودی و بی‌توجهی روی برخواهند گرداند؟

قانون

 

تخریبِ مشکوکِ سد ۲۵۰۰ ساله‌ هخامنشی

سد بستان‌خانی از مهم‌ترین سازه‌های بازمانده از دوران فرمانروایی کوررش هخامنشی که در شهرستان خرم‌بیدِ استان فارس واقع شده، در زمستان ۱۳۹۶ توسط افرادی که هنوز شناسایی نشده‌اند، هدفِ تخریب قرار گرفت. گذشته از آنکه این تخریب در غیابِ کامل نیروهای یگان حفاظت صورت گرفته، حتی خبر تخریب آن بعد از گذشت چند ماه به گوشِ میراث فرهنگی استان فارس رسیده است.


سد بستان‌خانی با قدمتِ ۲۵۰۰ سال، در ۲۰ کیلومتری شمال پاسارگاد احداث شده، و یک سیستم مهندسی مدیریتِ آب‌های سطحی در دوران هخامنشی به حساب می‌آید. این سد در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.


عبدالرضا نصیری (معاون میراث فرهنگی استان فارس) در پاسخ به این سؤال که چرا سازمان میراث فرهنگی اینقدر دیر نسبت به این مسئله اطلاع پیدا کرده گفت: یگان حفاظت میراث استان، نامه‌ای را مورخِ ۷ فروردین‌ به فرمانده‌ی کل یگان حفاظت کشور زده به این مضمون که چنین تخریبی رخ داده است. در ادامه نامه، آمده که یگان استان در حال پیگیری مسئله است و متعاقباً نتیجه را اعلام خواهد کر. ولی متعاقب آن نامه، چیزی از سوی یگان حفاظت استان اعلام نشد.


او ادامه داد: نامه‌هایی که یگان حفاظت استان به ما زده همه مورخِ ۲۸ خرداد است. ما در اداره کل میراث استان فارس، بیشتر از چند روز نیست که از این خبر مطلع شده‌ایم. ما درخواست پیگیریِ حقوقی کرده‌ایم و قرار است تا چند روز آینده بازدیدی از محل داشته باشیم. حتماً باید در این باره به یک نتیجه قطعی برسیم چون اتفاقی که افتاده حادثه بسیار ناگواری است. این اثر یک سد هخامنشی بوده و عجیب است که کسی جرأت کرده به چنین اثر تاریخی‌ تعرض کند و آن را اینگونه تخریب کند.


او در پاسخ به این سؤال که هدف تخریب‌کننده از این کار چه بوده، اعلام داشت: البته این کاوش غیرمجاز نبوده است. زمینِ همجوار با سد به شخصی واگذار شده و او هم براساس نظر شخصی خودش رسماً بدون ترس و با جسارت اقدام به تخریب این سد تاریخی کرده است. در گزارش‌هایی که به دستِ ما رسیده، اشاره نشده که هدف این فرد چه بوده اماتجربه نشان داده که بسیاری از تپه‌های باستانی به خاطر همجواری با زمین‌‌های شخصی تخریب می‌شوند. این افراد قصد دارند با تخریب تپه، زمین خود را توسعه دهند و آن را به زمین خود ملحق سازند.


نصیری در واکنش به این سؤال که آیا این مسئله در ارتباط با احداث یک کارخانه‌ است یا نه؟ اظهار کرد: هر چند کارخانه‌‌ در نزدیکی محل سد قرار دارد ولی بعید می‌دانم این دو با هم در ارتباط باشند.


او گفت: گزارش‌ها از وجود یک دستگاه بولدوزر، تراکتور، لودر، یک عدد کانکس، یک دستگاه ترانس برق، مقداری لوله آبرسانی و ... خبر می‌دهند که در نزدیکی سد بستان‌خانی پیدا شده. این مسئله نشان می‌دهد که این مسئله، کار یک قاچاقچی نمی‌تواند باشد.


او همچنین در پایان گفت: خودِ من هنوز این اتفاق را از نزدیک ندیده‌ام ولی مسئله بسیار مهمی است. در بازدیدی که از محل داریم خودِ فرد خاطی هم باید حاضر شود و توضیحات لازم را ارائه کند. البته بحث‌های حقوقی آن همچنان باقی است و ما شکایت‌ خود را تنظیم خواهیم کرد و این شخص هم باید هزینه مرمت بنا را تماماً پرداخت کند.


حمید فدایی (مدیر پایگاه میراث جهانی پاسارگاد) نیز در پاسخ به این سؤال که دقیقاً چه زمانی این تخریب صورت گرفته، بیان کرد: خود من به تازگی از این موضوع خبردار شدم. اما طبق ارزیابی کارشناسان این مسئله‌ی جدیدی نیست و این اتفاق در زمستان ۹۶ رخ داده است.


او اضافه کرد: هنوز عاملان این کار شناسایی نشده‌اند. زمانی که ما متوجه این مسئله شدیم با اینکه این سد در محدوده‌ی پایگاه پاسارگاد نیست، اما این ما بودیم که نیروی یگان حفاظت خود را به آن منطقه فرستادیم؛ چون این مسئله برای ما بسیار اهمیت دارد. در دوره هخامنشی، بخش عمده‌ای از مدیریت آب کشور در استان فارس بوده و سد بستان‌خانی یکی از مهم‌ترینِ این شواهد است.


او هدفِ این تخریب را دستیابی به گنج دانست و افزود: چنین اتفاقاتی همه زائیده این تفکر است که گمان می‌کنند در زیر آثار تاریخی گنج وجود دارد. وضعیت اقتصادی کشور مساعد نیست و برخی افراد به این آثار حمله‌ور شده‌اند بلکه به پول دست پیدا کنند. این ضعف اقتصادی، روی جوامع محلیِ همجوار با آثار تاریخی فشار آورده و ساکنان این جوامع به دنبال امرار معاش از طریق تخریب میراث فرهنگی هستند.


فدایی درباره‌ی ابعاد این تخریب متذکر شد: با لودر و بیل مکانیکی به سد هجوم برده‌اند و بخش بزرگی از آن دچار مشکل شده. ما طی بازدیدی که از محل داشتیم، ارزیابی اولیه‌ای انجام دادیم. تخریب جدی است و امکانِ بازسازی آن وجود ندارد.


او با اشاره به ماجرایِ احداث یک کارخانه‌ در جوار سد نیز گفت: بعد از جریان احداث این کارخانه در عرصه پاسارگاد، هوشیارتر عمل کردیم و گشت‌مان را فعال‌تر ساختیم. متأسفانه این کارخانه هم نتیجه تصمیم‌گیری‌های غلطِ شهرستان خرم‌بید بود که مجوز کارخانه به آن‌ها داده شد. این پرونده همچنان باز است و شکایت‌‌ها در حال پیگیری است. به حکم اولیه‌‌، اعتراض شده و پرونده در حال بازنگری است.

دیدارنیوز

 

موقعیت سد هخامنشی تنگ حنا نسبت به آثار محوطه میراث جهانی پاسارگاد
 

موقعیت سد هخامنشی تنگ حنا نسبت به آثار محوطه میراث جهانی پاسارگاد

نشر این خبر با یاد ناشر"سرزمین جاوید" شایسته است