محل تبلیغ شما
برای سی و چهارمین سال درگذشت غلامحسین بنان

تاریخ خبر: 1396/12/8

برای سی و چهارمین سال درگذشت غلامحسین بنان

نشر این خبر با یاد ناشر"سرزمین جاوید" شایسته است

 

برای سی و چهارمین سال درگذشت غلامحسین بنان که تحریرهایش جواهرهای گران بها بودند؛ 

یادی از استاد غلامحسین بنان به مناسبت سالروز پرواز ابدی اش؛مرگِ مخملین صدا


حسین علیشاپور- آواز استاد غلامحسین بنان را شاید بتوان بارزترین نمونه از دوران گذار هنر آوازخوانی در برهه ای حساس از تاریخ ایران برشمرد . آوازی با ویژگی هایی کاملا متضاد با آن چه که تا سه دهه پیش از بروز و ظهور بنان ، و در اواسط و اواخر دوران قاجار ، خوانندگانی چون سید احمدخان ، قربان خان ، میرزا حسین و علی‌خان نایب السلطنه ، یکه تاز و سردمدار آن به شمار می رفتند.
آواز بنان را از چند جنبه می توان حائز ویژگی های منحصر به فرد برشمرد ؛ نخست آن که او تحت تاثیر عقاید و تعلیمات کلنل علینقی وزیری ، حوزه تولید صوت را از شیوه رایج بلندخوانی و اوج پردازی هایی که بعضا به جویدگی و گنگی کلام می انجامید ، به سمت بم خوانی و نهایتا بهره گیری از نت های میانه در محدوده صدای باریتون موسیقی کلاسیک غرب هدایت کرد ؛ شیوه ای که پیش از وی نیز عبدالعلی وزیری بدان دست یازیده بود و البته بنان بود که آن را به اعتلا رسانید و سبک و هنجاری مانا را از این طریق ایجاد کرد.
اما دیگر ویژگی مشهود در آواز استاد غلامحسین بنان، توجه او به شفافیت ارائه کلمات ، چه در آوازها و چه در تصنیف های خوانده شده توسط اوست ؛ لحن و صوت اشرافی بنان ، آمیخته با فخامت بیان ، از هنر او معجونی ساخته که گویی تا همیشه تاریخ قرار است خواهان و خواستار داشته باشد . بیانی که نشان‌دهنده فرهنگ والای ذاتی و اکتسابی اوست و نشانه ای از دوران طلایی و البته فراموش شده هنر ایران . شاید نیز دلیل اقبال عام و خاص به آواز بنان همین باشد که بسیاری، گم‌شده‌های شیرین تاریخی خویش را در این گونه خواندن می‌جویند و البته در بسیاری اوقات می یابند.
از سویی دیگر ، عالی ترین نمونه های تصنیف‌خوانی را می توان در اجراهای بنان سراغ گرفت ؛ جاودانه هایی چون کاروان ، دل شکن، الهه ناز ، مرا عاشقی شیدا تو کردی ، آذربایجان ، می ناب، دیدی ای مه و ... تنها نمونه هایی از این تصانیف به شمار می آیند که البته توسط بارزترین آهنگسازان زمانه خویش هم‌چون خالقی ، محجوبی ، محسنی، زرین پنجه ، تجویدی ، حسین یاحقی و ... ساخته شده اند . پرداختن به فن تصنیف خوانی بنان ، خود نیازمند مجالی مفصل ، همراه با بررسی های دقیق همه مولفه‌های آن ، به ویژه وزن شناسی قدرتمند و تحریرهای ریز و ظریف و حساب شده اوست که در این مقال نمی گنجد .
اگر چه در نمونه های آوازی ، بنان به همراهی ساز بسیاری از هنرمندان تراز اول روزگار خویش آواز خوانده است ، اما بلاشک بهترین نمونه های آواز و تصنیف او، آثاری هستند که ماحصل همکاری های او با استاد مرتضی محجوبی هستند . در تصانیف ، زمانی که رهی‌معیری نیز به عنوان ضلع سوم مثلث در کنار بنان و محجوبی قرار می گرفت ، آن‌گاه بود که شاهکارهایی چون کاروان یا نوای نی خلق می‌شد؛ آثاری که جملگی جزو ارزشمندترین آثار گنجینه صوتی موسیقی ایران به شمار می آیند
صرف نظر از معلمان او ، یعنی ضیاءالذاکرین رسایی و ناصر سیف بنان بیش از هر هنرمند دیگر ، مجذوب و تحت تاثیر آواز سترگ استاد اسماعیل ادیب خوانساری است و علاوه بر آن که خویشتن نیز بر این مساله تاکید داشت ، بررسی های مولفه های گوناگون آوازهای خوانده شده توسط او ، خصوصا در دهه های پنج و شش زندگانیش این را اثبات می کند . استاد آواز ایران، در میانه های دهه ششم عمر خویش، کم کم از خواندن در رادیو و مجامع رسمی دست کشید ، چرا که معتقد بود صدایش دیگر آن چنان که باید پاسخ‌گوی نیاز های درونی او نیست ؛ هرچند که او حتی تا آخرین سالیان عمرش بسیار خوب می خواند . مخملین صدایی که به گفته استاد خالقی ، تحریرهایش برای موسیقی ایران از در و گوهر قیمتی نیز گران بهاتر است؛ یادش جاوید ..

همدلی

 

یادی از استاد غلامحسین بنان به مناسبت سالروز پرواز ابدی اش

ندا حبیبی - پیش از آن که به بهانه این نوشتار یعنی سی و دومین سالگرد درگذشت «غلامحسین بنان»، گذری بر احوالات صاحب نوای جاویدان آواز ایرانی داشته باشیم، شایسته است اشارتی کوتاه بر نقش بی بدیل استاد «روح ا... خالقی» در شکل گیری و رشد و نمو چهره ای همچون بنان و همین طور جریان موسیقی معاصر ایران داشته باشیم. روح ا... خالقی به نوعی پدر معنوی بیشتر موزیسین های مشهور ایرانی است. خالقی در دهه های 20 و 30 شمسی، نمونه بارز یک موزیسین بود که مسئولیت های فرهنگی خود را با دقت و دلسوزی هر چه تمام تر به انجام رسانید. از تاسیس هنرستان ملی موسیقی گرفته تا مسئولیت های متعدد در رادیو و معاونت اداره موسیقی کشور و.... به واقع شکوه و ماندگاری موسیقی آن دوران و همچنین کشف استعدادهای مثال زدنی، بی شک مرهون زحمت های این بزرگ مرد است. مکمل های خالقی نیز بی تردید وزیری، صبا و محجوبی هستند که پازل هنر و فرهنگ آن سال ها را تکمیل و سپس این عصاره قوی را به نسل بعدی منتقل کردند. غلامحسین بنان درباره خالقی می گوید: «شهرتم را مدیون خالقی هستم، طرز خواندن در ارکستر سمفونیک و ارکسترهای بزرگ را او به من آموخت.» در این نوشتار از بنان خواهیم گفت که می توان تاریخ آواز ایرانی را به قبل و بعد از او تقسیم کرد. صدایی بسیار لطیف، پخته و آرامش بخش.
شهرت فراگیر در آغاز راه
سال 1321 وقتی کلنل علی خان وزیری، بنان را به خالقی معرفی کرد و ابوالحسن صبا با ویولن در «سه گاه» و سپس گوشه حصار و فرود، بنان را همراهی کرد، خالقی با شوقی وصف ناشدنی کشف این استعداد را غنیمت شمرد و این صدای شیرین و طبیعی را که گویی کوچک ترین فشاری بر حنجره اش وارد نیست، به عرصه موسیقی کشور معرفی کرد. درست زمانی که خالقی رئیس رادیو و موسس ارکستر گل ها، بهترین ها را برای اجرای موسیقی گلچین می کرد، نام و آوازه بنان در میان اهالی هنر و مردم به سرعت پیچید و هنرمندانی همچون صبا و شاگردانش برای ضبط تصنیف و آواز با صدای او، با هم رقابت می کردند.
بنان تنها در آواز و با همراهی تجویدی و محجوبی نمی درخشید، بلکه سبک مدرن خالقی-وزیری را نیز به زیباترین شکل جلو می برد. آوازهای ضبط شده با پیانو و ویولن و همچنین تصانیفی که با همراهی ارکسترها از وی باقی مانده، گواه این ادعاست که ایده مدرن سازی موسیقی ایرانی که توسط وزیری در ایران پایه ریزی شد با صدای بنان به تبلور و شکوفایی رسید.
شیوه استاد بنان بهترین است
مخاطبان کنونی موسیقی ایرانی، به محضی که نام بنان به گوش شان می خورد یاد صدایی مسحور کننده می افتند، صدایی که گه گاه، اگر از رادیو پخش شود، هر کجا که باشند در خودرو، در خانه یا رستوران، برای لحظاتی آن ها را به خلسه ای جادویی، لطیف و نوستالژیک می برد. می خواهد «الهه ناز» باشد یا «کاروان»، «رویای هستی» باشد یا «توشه عمر» . علت این رازآلود بودن صدای بنان در هوش و ذکاوت بالای او و همین طور شناخت عمیق آهنگ سازانی چون خالقی از ظرافت های آوازی بنان است. استاد شجریان درباره صدای بنان می گوید: «شیوه ای که بنان می خواند، با تحریرهایی بسیار لطیف، سریع و نرم همراه بود که بعد از آن، این شیوه را تمام خوانندگان، از جمله من و همه کسانی که به موسیقی پیوستیم، ادامه دادیم. شیوه استاد بنان هنوز هم بهترین است. جناب خالقی تصنیفی ساخته اند به نام «مصیبت نامه عشق» که دارای تحریرهای خاصی است و خالقی آن را فقط برای صدای بنان ساخته بود. او می دانست که بنان، با توانایی اش در تحریر، در ریتم تحریر می داد و در سرِ ضرب تمام می کرد. این اثر ارزنده یادگاری است از آن بزرگوار
در گوشه خاموشی
سال 36 بر اثر یک تصادف، بینایی بنان دچار آسیب شد. مدتی گوشه نشین و افسرده شد اما پس از گذران آن دوران، با سیاقی به روزتر و نسبتا ریتمیک دوباره هنرآفرینی اش را از سر گرفت. بنان رفتاری خاص داشت و برای هنرش جایگاه بسیار والایی قائل بود و در هر محفلی نمی خواند. باری از سال 46، بنان دیگر در رادیو نخواند. با جدا شدن داوود پیرنیا از رادیو، بنان نیز برای همیشه رادیو را ترک کرد. از سال 46 تا 8اسفند 64 روزی که آوای مخملین بنان برای همیشه خاموش شد، دیگر فعالیت رسمی چندانی از او به گوش عاشقان صدایش نرسید. زمستان 64 آن صدای سحرانگیز، آن عینک کائوچویی سیاه رنگ و قامت بلند و تنومند به خاک سپرده شد و موسیقی ایران یکی از تاثیرگذارترین چهره های آواز خود را از دست داد. اگرچه سبک بنان تا مدت های مدید توسط شاگردان و مریدانش پایدار باقی ماند. سال 89 طرح تعویض سنگ مزار بنان همزمان با نوسازی امام زاده طاهر کرج انجام شد ولی متاسفانه در سال 92 خانه ای که او ده سال پایانی عمر خود را در آن گذراند، در حوالی نیاوران تخریب شد و یک میراث فرهنگی مهم از بین رفت. شنیدن تصنیف «بهار دل نشین» و «بوی جوی مولیان» را پس از خواندن این سطور از دست ندهید. نام و یادش جاودان.

خراسان

 

نشر این خبر با یاد ناشر"سرزمین جاوید" شایسته است