محل تبلیغ شما
بالگردها نمی پرند، جنگل ها می سوزند! خائیز

تاریخ خبر: 1399/3/10

بالگردها نمی پرند، جنگل ها می سوزند! خائیز

نشر این خبر با یاد ناشر"سرزمین جاوید" شایسته است

بالگردها نمی پرند، جنگل ها می سوزند!

سوختن «زاگرس» در آتش کمبود امکانات

خاییز دریای آتش است

کلانتری: بالگردها نقش موثری در خاموش‌سازی آتش ندارند!

هر از گاهی از گوشه و کنار کشور، خبری از آتش سوزی در جنگل ها و نابودی منابع طبیعی و محیط زیست منتشر می شود. اما آن چه این روزها بیشتر موجب نگرانی است، نبود ابزارهای مناسب همچون بالگرد برای مهار آتش سوزی در جنگل ها و سوختن منابع طبیعی است.به گزارش خراسان، در حالی این روزها خبرهایی درباره آتش سوزی در جنگل های گچساران و چند استان دیگر منتشر می شود که ظاهرا از اعزام بالگرد برای اطفای آن خبری نیست و اطفای زمینی نیز کار دشوار، زمان بر و کم نتیجه ای است. البته بالگرد هست، اما اعتبار و بودجه برای پریدن ندارد. بودجه ای که باید از سوی سازمان برنامه و بودجه به وزارت دفاع پرداخت می شده و ظاهرا خبری از آن نیست.نیاز به بالگرد به ویژه در مناطق صعب العبور بیشتر احساس می شود.عامل اصلی این آتش سوزی ها انسان ها هستند و گاهی گرمای هوا نیز بر این آتش می دمد.
2هزار هکتار جنگل در روزهای اخیر سوخت
آن طور که سرهنگ علی عباس‌نژاد فرمانده یگان حفاظت سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری به ایسنا گفته است، طی  روزهای اخیر حدود هشت مورد آتش‌سوزی در جنگل‌ها و مراتع کشور در استان‌های بوشهر، ایلام، خوزستان و کهگیلویه و بویر احمد به وقوع پیوسته است که بزرگ ترین آن ها از نظر شدت و آسیب وارد شده در جنگل‌های گچساران استان کهگیلویه و بویراحمد بوده است. تخمین زده می‌شود بین ۱۵۰ تا ۲۰۰ هکتار از این جنگل‌ها آسیب جدی دیده باشند.طی سال گذشته بیشترین آتش‌سوزی‌های جنگلی و مرتعی در جنگل‌های زاگرس و استان‌های کردستان، لرستان، چهار محال و بختیاری و خوزستان به وقوع پیوسته است، بنابراین نقاطی از این جنگل‌ها، امسال به عنوان نقاط بحرانی در نظر گرفته شده‌اند.
عدم تامین بالگرد برای اطفای حریق
جنگل‌های گچساران درحالی بیشترین آسیب را از آتش‌سوزی‌های اخیر دیده‌اند که برای اطفای آن به دلیل صعب‌العبور بودن منطقه نیاز به بالگرد بود، اما متاسفانه بالگردها دو روز و نیم پس از آتش‌سوزی به منطقه رسیدند که این موضوع خسارت‌ها را تشدید کرد، چراکه به گفته فرمانده یگان حفاظت سازمان جنگل‌ها اگر تجهیزات هوایی زودتر به منطقه اعزام شده بود ، همان روز اول امکان اطفای حریق وجود داشت.او ادامه داده است: پیش از این وزارت دفاع بالگردهای اطفای حریق را برای ما تأمین می‌کرد ولی به دلیل آن که دولت اعتباری برای این کار در اختیار این وزارتخانه قرار نداده است، دو سال است که با ما همکاری نمی‌کنند.یکی از دلایل افزایش خسارت‌های وارد شده به جنگل‌ها و مراتع کشور طی آتش‌سوزی‌های سال گذشته نسبت به سال ۹۶، نبود تجهیزات هوایی اطفای حریق بود. سازمان جنگل‌ها دو سال است که برای در اختیار داشتن این تجهیزات تلاش می‌کند اما متاسفانه کم نیستند جنگل‌ها و مراتعی که به دلیل نبود این تجهیزات خسارت‌های دو چندان می‌بینند.
پرواز بالگردها برای اطفای حریق جنگل‌های گچساران
در همین حال نجار رئیس سازمان مدیریت بحران کشور چهارشنبه گذشته در گفت و گو با ایرنا تلاش نیروهای مسلح و بالگردهای آماده آنان در مهار آتش‌سوزی جنگل‌ها و مراتع گچساران را ستودنی و شایسته قدردانی دانست و با بیان این که در سال های گذشته به این نتیجه رسیدیم که باید هنگام وقوع آتش سوزی از توان عملیاتی بالگردهای نیروهای مسلح برای مهار آتش سوزی استفاده کنیم، افزود: در این زمینه اعتباری هم تامین شد و طی سال های ۹۴ و ۹۵ نیز این اتفاق افتاد و در آتش سوزی اخیر در جنگل ها و مراتع گچساران باوجود همه تنگناهای موجود نیروهای مسلح با استفاده از چندین فروند بالگرد ترابری و آب پاش عملیات انتقال نیروهای داوطلب و اطفای حریق را در جنگل های شهرستان گچساران انجام دادند.بر اساس این گزارش، با توجه به این که جنگل ها جزو منابع طبیعی کشورمان محسوب می شوند و شکل گیری دوباره آن نیازمند زمان طولانی است، می طلبد دولت با اختصاص اعتبار مورد نیاز به وزارت دفاع، جلوی نابودی بیش از پیش جنگل های کشور به دلیل آتش سوزی را بگیرد.

ورود معاون رئیس جمهور به ماجرای بالگردهای آب پاش
 در همین حال عصر دیروز معاون اول رئیس جمهور در تماس تلفنی با استاندار کهگیلویه و بویراحمد در جریان آخرین وضعیت آتش سوزی در جنگل های این استان قرار گرفت. معاون اول رئیس جمهور همچنین از استاندار کهگیلویه و بویراحمد خواست از طریق هماهنگی مستمر با امیرحاتمی وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و نیز اسماعیل نجار رئیس سازمان مدیریت بحران کشور، امکانات و تجهیزات اطفای حریق از جمله بالگردهای آب پاش را به منطقه اعزام کنند تا هرچه سریع تر شاهد مهار آتش سوزی و جلوگیری از گسترش حریق در جنگل‌های مرز استان های خوزستان و کهگیلویه و بویراحمد باشیم.

خراسان

ضعف‌های اطفای حریق در جنگل‌ها و مراتع چهار استان جنوبی کشور بررسی شد سوختن «زاگرس» در آتش کمبود امکانات

زهرا داستانی
این چندمین روز است که بخشی از منابع طبیعی و جنگل‌های ایران در بیش از سه استان کشور از جمله فارس، کهگلیویه و بویر احمد، خوزستان و بوشهر طعمه حریق شده است. حریقی که در نبودِ بالگرد‌ها و تجهیزات اطفای حریق حتی به مناطق حفاظت‌شده نیز گسترش یافته است. مناطق حفاظت‌شده خائیز از ظهر روز جمعه در آتش می‌سوزد، اما جز محیط‌بانان که با دست خالی از بلوط‌های زاگرس دفاع می‌کنند، بالگردی برای نجات نیامده یا اگر آمده کار را نیمه‌تمام گذاشته است. مسئولان عدم تخصیص بودجه لازم برای هزینه‌کرد بنزین بالگرد‌ها را دلیل بر این ماجرا می‌دانند و گسترش آتش از استانی به استان دیگر را به گردن کم‌کاری مسئولان استان دیگر می‌اندازند. با این حال اما تشکل‌های مردم‌نهاد و فعالان محیط‌زیست راه دیگری را برگزیده‌اند و در یک اقدام تازه قصد دارند تا شکایتی در مراجع قضایی برای متولیان اطفای حریق باز کنند.
چندین روز است که از سوختن بخشی از جنگل‌های زاگرسی گچساران در استان کهگیلویه و بویراحمد می‌گذرد و این آتش علاوه بر اینکه به بخشی از استان فارس گسترش پیدا کرده، حالا بخشی از مناطق حفاظت‌شده خائیز در 2 استان کهگیلویه و بویراحمد و خوزستان نیز گرفتار آتش شده‌اند. محمد داس‌مه، دبیر کمیته حقوقی انجمن دوستداران طبیعت و محیط‌زیست استان خوزستان و از وکلای محیط‌زیستی استان در گفت‌وگو با «ابتکار» درباره آتش افتاده به جان مناطق حفاظت‌شده خائیز می‌گوید: «آتش از ساعت 3 بعدازظهر در منطقه آزاد آغاز شده و روی سطح زمین بوده و به منطقه حفاظت‌شده خائیز در حوزه شهرستان بهبهان می‌رسد و آتش از تنگه شیخ و چمران به سمت چاه ریگک و از ارتفاعات به سمت شهرستان دهدشت و روستای آب‌کاسه و از طرف دیگر به سمت پادوک (حدفاصل گچساران و دهدشت) گسترده شده است. چندین هزار هکتار در بهبهان و چندین هزار هکتار در دهدشت در سایه بی‌کفایتی مسئولان سوخته و تا این لحظه که با شما صحبت می‌کنم خبری از بالگرد آبپاش نیست. حتی یک دمنده و آتش‌کوبی نداریم.» او ادامه می‌دهد: «اگر دمنده و آتش‌کوب داشتیم، آتش که در پایین دست و روی سطح زمین بود می‌توانستیم آن را مهار کنیم ولی متاسفانه اهمال‌کاری مسئولان سبب شد که آتش وسعت گیرد و به منطقه حفاظت‌شده خائیز برسد.» او می‌گوید: «در حالی که آتش با سرعت منطقه حفاظت‌شده خائیز را از بهبهان تا دهدشت درمی‌نوردد، فرماندار وعده داده صبح بالگرد می‌آید. همه نظاره‌گر هستند. فارغ از حتی یک آتش‌کوب یا دمنده. آتش برای یک لحظه خاموش نشده است
داس‌مه از جمله کسانی است که با انتشار تصاویری از یک محیط‌بان، از خطراتی که جان محیط‌بانان مناطق درگیر با آتش را تهدید می‌کند خبر می‌دهد. او در توئیتی نوشته است:‌ «علی آتش‌دان محیط‌بان منطقه حفاظت‌شده خائیز که از ارتفاع در موقع اطفای حریق پرت شده و به طرز معجزه‌آسایی زنده مانده است
ساعت 6 بعدازظهر روز گذشته اما محمد‌ داس‌مه از اعزام بالگردها به منطقه حفاظت‌شده خائیز خبر داد. او گفت: «در کمال تاسف بالگردی که به بهبهان اعزام شده بود صرفا دو سرویس 8 نفره را به ارتفاعات منتقل کرد و با متغذر شدن به اینکه سوخت ندارد منطقه را ترک کرد
جنگل‌های کشور 3سال است که پاسوز پرداخت‌نشدن مطالبات وزارت دفاع از سازمان برنامه و بودجه شده و این مشکل حالا در عدم حضور بالگردها در اطفای آتش مناطق حفاظت‌شده نمایان شده است. علی عباس‌نژاد فرمانده یگان حفاظت جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور در گفت‌وگوی روز چهارشنبه هفتم خردادماه در برنامه مثبت سلامت این ماجرا را اینکه شرح داده است: «قانون این را تصریح کرده است که وزارت دفاع و نیروهای مسلح در بحث آتش‌سوزی باید به کمک سازمان جنگل‌ها و مراتع بیایند. به همین منظور سال 1395 توافق‌نامه سه‌جانبه‌ای بین وازرت جهاد، وزارت دفاع، وزارت کشور و سازمان مدیریت بحران تنظیم شده است که براساس آن 16 پایگاه برای این امر تجهیز شود. این کار انجام شده و وزات دفاع بالگرد و امکاناتی را برای اطفای حریق تدارک دیده است. از آنجا که وزارت دفاع بالگرد ندارد پس باید با نیروی انتظامی، هلال‌احمر، سپاه، هوانیروز و حتی وزارت نفت قرارداد همکاری ببندند. آیا نباید در سازمان برنامه و بودجه و دولت بودجه‌ای برای هزینه این کار در نظر گرفته شود؟» او گفته: «در سال گذشته جلسه‌ای بود و برآورد شد که حداقل 30 میلیارد تومان برای تهیه تجهیزات مهار آتش‌سوزی موردنیاز است. بیش از 10 دستور از معاون اول رئیس‌جمهوری برای پرداخت هزینه 30 میلیارد تومان موجود است. همچنین در سال گذشته در هیئت دولت نیز مصوب شده است که 20 میلیارد تومان این بودجه پرداخت شود اما در برنامه و بودجه این کار انجام نشد
حالا او معتقد است که در سازمان برنامه و بودجه دست عمدی در کار است که در بحث اطفای حریق به خوبی عمل نکنیم. از همین روست که برخی از فعالان مدنی در شبکه‌های اجتماعی خواهان این شده‌اند که بخشی از بودجه 1000000 میلیون ریالی بودجه برای سال 99 که برای حفظ جنگل‌های زاگرس اختصاص یافته به خرید بالگرد اختصاص داده شود.
یوسف فرهادی‌بابادی، فعال محیط‌زیست که آغازکننده کمپین مطالبه‌گری برای خرید هواپیماهای آب‌پاش برای اطفای حریق در جنگل‌های زاگرس است، می‌گوید: «یکی از نقدهایی که به برخی از جریان‌ها وارد است تقلیل مفهوم «دفاع از سرزمین» به «دفاع از مرزهای جغرافیایی کشور» است. این نگاه تقلیل‌گرایانه با کمک نگاه‌های شوینیستی (افراط در وطن‌پرستی) توانسته است طرفداران چند آتشه را نیز کسب کند اما برای یک فعال محیط‌زیست خصوصا کنشگر زاگرس مهربان، مفهوم دفاع از سرزمین با مفهوم «پایداری سرزمین» پیوندی ناگسستنی دارد. از این رو تلاش‌های نیروهای مسلح در مرزها نمی‌تواند ما را از نقد اهمال‌ها و کم‌کاری‌های این نیرو که به ناپایداری سرزمینی درون مرزها می‌انجامد معاف کند.» او ادامه می‌دهد: «بحثی که این روز‌ها به یکی از خبرهای دلخراش ایران تبدیل شده و گویا با آغاز فصل گرما ادامه خواهد داشت آتش‌سوزی‌های جنگل است که نمونه اخیر آن در آتش‌سوزی‌های جنگل‌های ایلام و کهگیلویه و بویر احمد قابل مشاهده است. اما دردناک‌تر از این جنگل‌سوزی‌ها، اهمال‌ها و قصورهایی است که از طرف دستگاه‌های مسئول در اطفای حریق قابل مشاهده است
این فعال محیط‌زیست می‌افزاید: «جنگل‌های زاگرس با وسعت بیش از پنج‌میلیون هکتار یکی از مهم‌ترین رویشگاه‌های ایران هستند که تامین چهل درصد آب کشور، تنوع زیستی جانوری و گیاهی بالا، اهمیت در تعدیل آب‌و‌هوا و اثرات اقلیمی، حفظ منابع خاک و جلوگیری از فرسایش از جمله کارکردهای این جنگل‌ها است. بر اساس مطالعات انجام‌شده ۱۰ تا ۳۰‌درصد معیشت خانوارهای روستایی در زاگرس نیز به این جنگل‌ها وابسته است. جنگل‌هایی که هر ساله یا با آتش‌سوزی از بین می‌روند یا با سدسازی؛ در حال حاضر به‌طور میانگین در منطقه زاگرس هرکدام از سدها حدود 2 هزار هکتار از رویشگاه‌های جنگلی را با قرارگیری در دریاچه سدها تخریب کرده است، علاوه بر آن جاده‌های دسترسی در زمان احداث سد، به تخریب‌ها افزوده است
فرهادی‌بابادی با اشاره به وظیفه فعالان محیط‌زیست و فرزندان زاگرس مهربان می‌گوید: «آیا ما به عنوان دغدغه‌مندان واقعی زاگرس مهربان از تمامی ظرفیت‌های قانونی برای صیانت از جنگل‌های زاگرس استفاده کرده‌ایم. در موضوع آتش‌سوزی‌های جنگل‌های کشور خاصه جنگل‌های زاگرس شاهد اهمال وزارت دفاع در مهار آتش‌سوزی‌های زاگرس هستیم؛ اهمال‌کاری‌هایی که بعضا به پرداخت نشدن بودجه وزارت دفاع در مهار آتش‌سوزی‌های قبلی توسط این نیرو بازمی‌گردد. اما آیا این گلایه‌های اقتصادی و موانع بروکراتیک می‌تواند دلیلی باشد برای عدم واکنش به‌موقع نیروهای مسلح در برابر مهار آتش‌سوزی؟»
به گفته او،‌ ماده ۴۷ قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها و مراتع و تبصره آن پاسخی است به این پرسش. ماده‌ای که براساس آن، هر کس در جنگل عمداً آتش‌سوزی ایجاد کند به حبس مجرد از 3 تا 10 سال محکوم خواهد شد و در موقع آتش‌سوزی در جنگل‌ها کلیه ماموران دولتی موظفند با کلیه وسایل ممکنه دولتی و شهرداری که در اختیار دارند در آتش‌نشانی کمک کنند.
حال با وجود این قوانینی که البته نتوانسته به در امان ماندن بلوط‌های ایران از آتش جلوگیری کند، باید سکوت تشکل‌های محیط‌زیستی را نیز اضافه کرد. سکوتی که به اعتقاد یوسف ‌فرهادی، فعال محیط‌زیست، باید شکسته شود. حالا که مراتع طبیعی و جنگل‌های بیش از 3 استان ایران درگیر آتش شده‌اند، فعالان محیط‌زیست خوزستان دست به کار شده‌اند تا در دادسرا شکایتی تنظیم کنند.
حالا اما داس‌مه، وکیل پایه یک دادگستریی خبر داده است که روز شنبه اولین شکایت تنظیم و به مراجع قضایی ارائه خواهد شد. او به «ابتکار» می‌گوید: «شواهدی وجود دارد که حکایت از اهمال‌کاری مسئولان در اطفای این حریق‌ دارد.» او ادامه می‌دهد: «آتش دیروز ساعت 3 ظهر در مرتع برخی از دامداران بوده است و براساس اظهارات یکی از نیروهای منابع طبیعی این آتش را می‌شد با اندک تجهیزاتی خاموش کرد و کوتاهی دستگاه‌های متولی باعث شد که این آتش به چاه‌ریگک، تنگه‌شیخ و ارتفاعات آب‌کاسه یعنی از مناطق آزاد به مناطق حفاظت‌شده هم در بهبهان و هم در کهگیلویه و بویراحمد رسید. برحسب اظهارات فرمانده کهگیلویه و بویراحمد، بهبهان در اطفای حریق کم‌کاری کرده است. لذا چون ضمانت اجرای کم‌کاری در تبصره ذیل ماده 47 جرم تلقی می‌شود، ما شکایتی را در دادسرای عمومی انقلاب بهبهان مطرح می‌کنیم که پس از کشف حقیقت و اتمام تحقیقات مقدماتی مقصران و مدیران و دستگاه‌هایی که در اطفای این حریق کم‌کاری کرده‌اند مشخص شود

ابتکار

خاییز دریای آتش است

[شهروند] دیده‌بان می‌گوید وحشتناک است و این تک جمله را تکرار می‌کند. گستره بزرگی از جنگل‌های بلوط و بنه پیش چشمش می‌سوزد. بیشتر از 24ساعت گذشته و خبری از بالگرد‌های آب پاش نیست. نه آتش‌کوب، نه دمنده، هیچ، هیچ. نیروها با دست خالی به پیکار با شعله‌ها رفته‌اند. گرمای منطقه حفاظت‌شده خاییز، گرمای آتش است و باد شدید حریق را از بهبهان کشانده به دهدشت. این آتش را که دو شهر از دو استان مختلف را در برگرفته، دو دامدار در ساعت سه عصر روز پنجشنبه برپا کردند. آتش اختلاف‌شان اکنون دامن وسعت بزرگی از طبیعت را گرفته است. هدایت‌الله دیده‌بان می‌گوید، خاییز دریای آتش است و بعید است که امروز و فردا خاموش شود. او مدیر منطقه حفاظت‌شده است و بی‌آنکه در این 24ساعت پلک روی هم گذاشته باشد و لقمه‌ای به دهان، به آسمان چشم دوخته تا بالگرد سر برسد.
عصر روزجمعه است و همزمان که چند محیط‌بان در بلندی‌های خاییز در حلقه آتش محصور شده‌اند، شعله‌هایی که ظهر سه‌شنبه به جان سبزی‌های منطقه حفاظت‌شده بوزین و مرخیل پاوه افتاده بود، خاموش شده و خبر رسیده که یکی از نیروهای تیپ تکاور انصار الرسول برای مهار این آتش‌، شهید شده است. ارتفاعات کوه سیاه (احمد لر) دشتستان هم از بعدازظهر روز چهارشنبه که صاعقه به کوه زد، درحال سوختن است و بالگرد هلال‌احمر و شرکت نفت برای اطفای این آتش نیروها را به کوه می‌برند. همین چند روز پیش آتش‌سوزی دیگری دهرود و خائیزِ تنگستان ۶۲۰ هکتار از مراتع را سوزانده بود. موج گرما از راه رسیده و تا فصل بارش، در نبود تجهیزات، هکتارهکتار جنگل و مرتع خواهند سوخت. عصر دیروز (جمعه) سرانجام اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیس جمهوری پیگیر ارسال تجهیزات به خاییز شد. او از استاندار کهگیلویه و بویراحمد خواست با هماهنگی وزیر دفاع و پشتیبانی نیرو‌های مسلح و رئیس سازمان مدیریت بحران کشور، امکانات و تجهیزات اطفای حریق از جمله بالگرد‌های آبپاش را به منطقه اعزام کنند. آتش اما همچنان زبانه می‌کشید. هیچ نداشتیم
«وحشتناک است، وحشتناک است.» هدایت‌الله دیده‌بان، مدیر منطقه حفاظت‌شده خاییز افسوس می‌خورد و آه می‌کشد. صبح جمعه گفته بودند که قرار است بالگردی برای خاموش‌کردن آتش بیاید. ساعت چهار عصر است و هنوز نیامده. «ناراحت این هستم که هیچ ابزاری نداریم که آتش را خاموش کنیم. مگر می‌شود بلوط را با دست خاموش کنیم؟» این، دود اختلاف تعدادی از دامداران منطقه که به چشم ما می‌رود. ظهر پنجشنبه دوکیلومتر پایین‌تر از منطقه حفاظت‌شده خاییز، زمین‌ها را آتش زدند و باد شدید شعله‌ها را به خاییز رساند. «نتوانستیم همان وقت خاموشش کنیم چون هیچ نداشتیم، حتی یک دمنده. راه هم صعب‌العبور است. نیرو جمع کرده‌ایم که بفرستیم به ارتفاعات و بتوانیم آتش را به روش سنتی خاموشش کنیم، مثل مردمان نخستین، با شاخ و برگ.» دیده‌بان مرثیه می‌خواند. ضلع جنوبی خاییز به‌شدت درحال سوختن است و حیات‌وحش بیشتر در این منطقه زندگی می‌کنند. تا این لحظه (عصرجمعه) چندین ‌هزار هکتار از خاییز سوخته و چون باد شدید است، آتش در ارتفاعات زبانه می‌کشد.خاییز 26‌هزار و 860 هکتار است و بین دو استان خوزستان و کهگیلویه‌و‌بویراحمد قرار گرفته است. حفاظت محیط‌زیست خاییز با کهگیلویه‌و‌بویراحمد است و مدیریت منابع طبیعی، دام و امور و عشایر و میراث فرهنگی آن با بهبهان. خاییز در وضع فوق‌العاده بحران قرار گرفته و معاون فرماندار کهگیلویه از سازمان مدیریت بحران کشور خواسته که وارد عمل شود. اما مسئولان درحال متهم‌کردن یکدیگرند. فرماندار کهگیلویه گفته بهبهان کم‌کاری کرده است. محمد داس‌مه می‌گوید، به‌عنوان دبیر کمیته حقوقی انجمن محیط‌زیست و دوستداران طبیعت خوزستان، برای کشف حقیقت درباره گسترش این آتش‌سوزی در دادسرا شکایتی مطرح خواهد کرد.به گفته داس‌مه صبح جمعه فقط یک  بالگرد اطفای حریق در  2 سورت نیرو به محل آتش‌‌سوزی برد، یعنی فقط 16 نفر. و نیروی دیگری را نبرد چون سوخت نداشت. با دست خالی چه می‌شود کرد؟
محیط‌بانان و نیروهای منابع طبیعی پنجشنبه شب، حاشیه منطقه را تا آنجا که توانستند، خاموش کردند تا به تنگه‌های بعدی سرایت نکند. نخستین گروه ساعت 7 عصر پنجشنبه راهی ارتفاعات شدند و 5، 6 ساعت در راه بودند. یاسر فاطمی یکی از آنهاست: «هفت‌نفر بودیم با دو دمنده. اگر چهار دمنده داشتیم، می‌شد آتش را مهار کرد. زانوی یکی از بچه‌ها پیچ خورد. علی‌ آتش‌دان، محیط‌بان منطقه از ارتفاع 12متری سقوط کرد و معجزه بود که روی درختان افتاد. روح‌الله عزیزی، رئیس اداره محیط‌زیست بهبهان هم از صخره سقوط کرد که شکرخدا جدی نبود.» آنها تا صبح تنها با شاخ و برگ و دو دمنده به جان آتش افتادند و وقت طلوع آفتاب، نیروهای منابع طبیعی سررسیدند. دوساعت بعد بالگرد نیروهای مردمی با چند دمنده رسید اما چطور می‌شود حریف این حجم آتش شد؟ محیط‌بان فاطمی می‌گوید: «نیرو زیاد است اما حجم آتش بالاست. خیلی ترسناک است، خیلی. با شاخ و برگ که کار پیش نمی‌رود. الان هشت دمنده بالاست. ما فقط دمنده داریم. با دست خالی نمی‌شود کاری کرد.» آتش به جان بلوط‌ها زده و زندگی کل و بزها، پلنگ‌‌ها، کبک، کفتار، گرگ و شغال‌ها و مارها به خطر افتاده است. آخرین سرشماری می‌گفت 1500 کل و بز در مرتع‌ خاییزند و احتمال می‌رود که با آمدن آتش به کوه زده باشند. شکارچیان غیرمجاز شاید طمع کنند و به سراغ‌شان بروند. انگشت‌ اتهام به سمت سازمان برنامه و بودجه
در هفته‌ای که گذشت، نزدیک به 60 فقره آتش‌سوزی در سطح کشور اتفاق افتاد. علی عباس‌نژاد، فرمانده یگان حفاظت سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری به «شهروند» می‌گوید: «تعداد بالای موارد آتش‌سوزی باعث شده نیروها در استان‌های مختلف 24ساعته درگیر آتش باشند.» او از سه‌، چهار آتش‌سوزی می‌گوید که دامنه گسترده‌ای پیدا کرده‌ و وزش باد سبب شده به صخره‌ها و مناطق کوهستانی کشیده شوند؛ این اتفاق بار دیگر نیاز به تجهیزات اطفای حریق هوایی را دوباره مطرح کرده است و انتقاد به سازمان برنامه‌وبودجه و نبود بالگرد آب‌پاش را سر زبان‌ها انداخته است. «در مناطق صخره‌ای و کوهستانی به اطفای حریق هوایی و هلی‌برد نیرو نیاز داریم و وزارت دفاع باید در اختیارمان بگذارد؛ اما هنوز کاری از پیش نبرده‌اند. برای خاموشی آتش گچساران بوشهر پیگیری‌ها از سه‌شنبه شروع شد اما بالاخره روز جمعه یک بالگرد برای انتقال نیرو رفت و درنهایت خبری از اطفای حریق هوایی نشد
اطفای حریق هوایی همیشه پای وزارت دفاع و سازمان‌های جنگل‌ها و حفاظت محیط‌زیست را به میان می‌کشد اما فرمانده یگان معتقد است نبود این تجهیزات ناشی از کم‌کاری سازمان برنامه و بودجه است. او توضیح می‌دهد که «وزارت دفاع بالگرد ندارد و برای همین با سپاه، نیروی انتظامی و هوانیروز قرارداد می‌‌بندد تا بالگرد برای اطفای حریق در اختیار بگذارند. این ارگان‌ها هم هزینه سوخت‌شان را مطالبه دارند که به‌حق است. با وجود این دست‌وبال وزارت دفاع هم بسته است و کاری نمی‌توانیم انجام دهیم.» مهر 98 هیأت‌وزیران بودجه‌ای 20‌میلیارد تومانی را به تصویب رساند اما سازمان برنامه ‌و بودجه از پرداخت معوقات خودداری می‌کند. عباس‌نژاد این ماجرا را متوجه نبود ‌احساس مسئولیت سازمان برنامه و بودجه می‌داند: «نمی‌دانم در این ‌پرداخت‌نشدن‌‌ها عمدی وجود دارد یا دلیل دیگری، اما منابع طبیعی پیش چشم‌مان می‌سوزد و نمی‌توانیم نجاتش دهیم. سازمان برنامه و بودجه اگر مطالبات را پرداخت کرده بود، این مشکلات را نداشتیم.»   او از تماس‌های متعدد با مسئولان خبر می‌دهد: «با وجود تماس‌های متعدد، هنوز خبری نیست .اگر  10 بالگرد آب‌پاش در اختیارم بگذارند، نمی‌گذارم یکی از این آتش‌ها 24ساعت بیشتر طول بکشد

  کلانتری: بالگردها نقش موثری در خاموش‌سازی آتش ندارند!

هرساله با آغاز فصل گرما، فصل آتش‌سوزی‌های گسترده در مراتع و جنگل‌های کشور شروع می‌شود. در روزهای گذشته علاوه بر جنگل‌های گچساران، مناطق حفاظت‌شده در خاییز استان خوزستان نیز دچار آتش‌سوزی ویرانگر شده است. سازمان جنگل‌ها و مراتع و سازمان حفاظت محیط‌زیست دو نهاد متولی منابع طبیعی و محیط‌زیست در ایران هستند که همه‌ساله در زمان وقوع آتش‌سوزی‌ها عملکردشان با انتقاد طرفداران محیط‌زیست روبه‌رو می‌شود. بیشتر این انتقادها بر محور کمبود امکانات خاموش‌سازی آتش و نیروی انسانی ماهر استوار است. «شهروند» کوشیده است همزمان با آتش‌سوزی‌های گسترده در غرب و جنوب غرب ایران، در گفت‌وگو با عیسی کلانتری معاون رئیس‌جمهوری و رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست وضع جنگل‌ها را بررسی کند.

آقای کلانتری متأسفانه علاوه بر منطقه گچساران، دو روز است که جنگل‌های منطقه حفاظت‌شده خاییز درحال سوختن است و امدادرسانی‌ها به‌شدت دچار اشکال بوده و آتش‌سوزی همچنان درحال پیشروی است. قبول دارید که علاوه بر کمبود شدید نیرو، محدودیت‌های بسیاری در اعزام بالگرد به این منطقه وجود داشته است؟
خاییز یکی از مناطق صعب‌العبور است که دسترسی زمینی به آن بسیار دشوار است و همین موضوع اطفای حریق در این منطقه را دشوار کرده است. البته کمبود نیروی محیط‌بان قابل کتمان نیست اما همه نیروهای موجود در منطقه برای اطفای حریق وارد میدان شده‌اند، حتی نیروهای سپاه هم به کمک رفته‌اند. متأسفانه در همین جریان یکی از نیروهای سپاه به شهادت رسید و یکی از محیط‌بانان از بالای کوه سقوط کرد. بنابراین کمبود نیروی محیط‌بان وجود دارد اما به دلیل شرایط اقتصادی کشور، امکان جذب نیرو وجود ندارد.
در اعزام بالگردها به مناطق دچار حریق، تأخیر و محدودیت‌های جدی وجود دارد، به‌طوری که گاه بعد از دو روز از وقوع آتش‌سوزی، نهایتا یک یا دو بالگرد به منطقه اعزام می‌شود. چرا سازمان محیط‌زیست از دسترسی به بالگرد محروم است؟
از    زمان درخواست سازمان محیط‌زیست حداقل ٢٤ساعت طول می‌کشد تا بالگرد اعزام شود، چون همیشه آماده پرواز نیستند، باید نسبت به موارد امنیتی اطمینان حاصل شود، بعد پرواز صورت گیرد.
بالگردها اگر هم وجود داشته باشند، کمک زیادی به خاموش‌کردن آتش نمی‌کنند؛ چون در هر روز نهایتا بتوانند چهاربار پرواز کرده و آب بیاورند که در هر پرواز دو مترمکعب آب منتقل می‌کنند. مجموعا هشت مترمکعب یعنی نصف یک تانکر می‌شود. بنابراین کارایی چندانی ندارند. هرچند که از لحاظ روانی برای جامعه اثر مثبتی داشته باشد.
حتی دو‌سال پیش در جریان خاموش‌کردن آتش در بخش عراقی هورالعظیم، بالگرد و هواپیما نتوانست چندان موثر باشد با اینکه آن منطقه دشتی بود. مسلما این اثرگذاری در مناطق کوهستانی حتی کمتر است، ضمن اینکه من به‌شدت نگران جان و سلامتی خلبان و سرنشینان بالگرد هستم؛ چون در کوهستان، دره و مناطق صعب‌العبور مثل خاییز، خطراتی جان آنها را تهدید می‌کند.
اگر فکر می‌کنید بالگرد برای اطفای حریق مفید نیست، به راهکار موثری دست یافته‌اید؟ هرچند که در این زمینه از تجربیات جهانی هم می‌توان استفاده کرد.  
در دنیا روش‌هایی برای اطفای حریق در مناطق جنگلی وجود دارد اما به سرمایه‌گذاری‌های سنگین احتیاج دارد. برای راه‌اندازی هر پایگاه آتش‌نشانی هوایی، حداقل ٨٠٠‌میلیون دلار نیاز است و اگر بخواهیم در کل کشور، ٣٠ پایگاه راه‌اندازی کنیم، به دو‌ونیم‌میلیارد دلار سرمایه احتیاج است. جدا از اینها، در شرایط کنونی، حتی اگر منابع مالی هم وجود داشته باشد، به دلیل تحریم‌ها، امکان تأمین بالگرد و هواپیما وجود ندارد. به ‌هرحال نه پولی برای خرید آن هست، نه فروشنده‌ای که حاضر باشد اینها را تأمین کند.
جدا از تأمین تجهیزات مدرن برای اطفای حریق در مناطق جنگلی و مرتعی، گویا سازمان محیط‌زیست در دسترسی به بالگردهای موجود درکشور هم دچار محدودیت است؟
چهار یا پنج بالگرد ارتش وجود دارد که وزیر دفاع دستور لازم را برای هماهنگی با محیط‌زیست داده است و اگر سازمان محیط‌زیست درخواست بالگرد بدهد، ارسال صورت می‌گیرد اما این بالگردها هم نمی‌توانند از فاصله‌های ٢٠٠کیلومتری آب منتقل کنند بلکه باید در فاصله‌های ١٠ تا ٢٠کیلومتری از استخر یا دریاچه‌ای آبگیری کنند. در برخی مناطق صعب‌العبور مثل خاییز هم نمی‌توان با تانکر آب منتقل کرد. این بالگردها ظرفیت بالایی برای انتقال آب ندارند و کارایی آنها در مناطق کوهستانی کهگیلویه‌وبویراحمد تقریبا صفر است.
حتی اگر ١٠ تا بالگرد هم اعزام شود، نهایتا به اندازه یک ماشین آتش‌نشانی بتوانند آب به منطقه برسانند که برای خاموش‌کردن آتش ١٠٠٠ هکتاری موثر نخواهد بود.
پرواز بالگردها برای اطفای حریق در مناطق تحت مدیریت سازمان محیط‌زیست هزینه‌ای برای سازمان دارد؟
هزینه آن را دولت و سازمان برنامه و بودجه به ارتش پرداخت می‌کند.
اما گفته می‌شود که به دلیل بدهی به ارتش پرواز بالگردها برای اطفای حریق با مشکل مواجه شده است.  
وزیر دفاع دستور همکاری داده است. بدهی وجود دارد اما سازمان برنامه و بودجه تسویه‌حساب می‌کند. اینها مسأله جدی نیست اما آماده‌شدن بالگردها برای پرواز  ٢٤ تا ٤٨ساعت زمان می‌برد.
کمبود امکانات در حوزه اطفای حریق مناطق تحت مدیریت محیط‌زیست محدود به نبود یا کمبود بالگرد نیست، حتی در برخی مناطق حتی بیل و آتش‌کوب هم برای خاموش‌کردن حریق وجود ندارد.
نباید مسأله را بزرگ کرد. ببینید ‌سال قبل ٦٠٠‌هزار هکتار از جنگل‌های کالیفرنیا که در نزدیکی دریا هم واقع شده، سوخت. با اینکه نیروی انسانی و تجهیزات مدرن برای اطفا دارند یا دو‌میلیون و ٣٠٠‌هزار هکتار از جنگل‌های استرالیا در آتش سوخت. بنابراین آتش بخشی از اکولوژی جنگل است. باید بپذیریم که در اثر افزایش بارندگی‌ها، رشد گیاهان و علف‌ها افزایش یافته و در نتیجه با گرم‌شدن هوا احتمال آتش‌سوزی وجود دارد. البته در این میان بی‌احتیاطی‌های برخی شهروندان و گردشگران هم در وقوع حریق تأثیرگذار است.
برای اطفای حریق در مناطق تحت مدیریت سازمان محیط‌زیست به چه امکاناتی و چه تعداد نیروی  انسانی نیاز دارید؟
درحال حاضر ٣هزار محیط‌بان کم داریم، سازمان برنامه و بودجه نمی‌تواند اجازه استخدام این تعداد نیرو را طی یک یا دو‌سال بدهد، برای همین تفاهم کرده‌ایم که طی ١٠ سال فرصت جذب ٣٠٠ محیط‌بان در هر‌ سال داده شود. برای ما جذب محیط‌بان قبل از بالگرد و ماشین‌های آتش‌نشانی اولویت است. شما تصورکنید الان برای ساخت ١٠ پایگاه آتش‌نشانی هوایی، ٥٠٠‌میلیون دلار نیاز است. ٥٠٠‌میلیون دلار معادل ٨هزار‌میلیارد تومان است. این رقم ١٠ برابر کل بودجه یک‌سال سازمان محیط‌زیست است.  باید بتوانیم با حداقل هزینه حداکثر بهره‌وری را داشته باشیم و حداکثر امکانات کشور برای اطفای حریق به کار گرفته شده است.
جدا از بحث امکانات شواهد نشان می‌دهد که برنامه‌ریزی دقیقی هم برای اطفای حریق وجود ندارد.
برنامه‌ریزی هم در قالب امکانات موجود محقق می‌شود. درحال حاضر سازمان برنامه و بودجه در پرداخت حقوق پرسنل دولتی دچار مشکل است. فروش نفت به حداقل ممکن رسیده است. پرداخت مالیات در کشور پایین است. دولت درآمدی ندارد. تحریم‌ها سرجایشان هستند و به این دلیل تکنولوژی در اختیار ما قرار نمی‌گیرد. در چنین موقعیتی باید ببینیم چطور می‌توان نهایت تلاش را برای حفاظت از محیط‌زیست کشور و جلوگیری از خسارت‌های آتش‌سوزی اعمال کرد. وقتی پلاسکو در مرکز تهران آتش گرفت، با وجود تجمیع همه امکانات تهران بزرگ، نتوانستند کاری کنند و حتی تعدادی از آتش‌نشان‌ها به شهادت رسیدند، چه توقعی داریم وقتی یک منطقه صعب‌العبور در دل کوه آتش می‌گیرد. فضای مجازی باعث نگرانی بیش‌ازحد و افراطی به مسأله آتش‌سوزی جنگل‌ها و مراتع شده است. نباید در برابر مشکلات محیط‌زیست هیجان‌زده برخورد کرد یا بزرگ‌نمایی در بیان مشکلات صورت گیرد. نباید مسائل کوچک را بزرگ کنیم و از کنار مسائل مهم بی‌توجه عبور کنیم.

شهروند

نشر این خبر با یاد ناشر"سرزمین جاوید" شایسته است