محل تبلیغ شما
فُک‌ های دوست داشتنی خزر در لیست قرمز انقراض

تاریخ خبر: 1396/7/15 15:09:15

فُک‌ های دوست داشتنی خزر در لیست قرمز انقراض

نشر این خبر با یاد ناشر"سرزمین جاوید" شایسته است

فک خزری به عنوان یک گونه منحصر به فرد که تنها به دریای خزر محدود می‌شود در معرض خطر قرار دارد. میزان بالای مرگ و میر فک‌های خرزی به دلیل عفونت‌های شیمیایی، غلظت شدید عناصر شیمیایی، آلودگی‌های آلی کلر، صید بیش از حد آبزیانی که شکار این فک‌ها هستند و همچنین شکار این گونه نادر گزارش شده است. با این حال اما از میان دلایل احتمالی مرگ و میر فک‌های خزری همیشه به نقش فرهنگ در مرگ و میر آنها کمتر توجه شده است. نتایج یک تحقیق نشان می‌دهد که مردم ایران با پدیده‌های محیطی آشنا نیستند و موجودات دیگر را به عنوان دشمنان خطرناک یا حداقل مزاحم در نظر می‌گیرند. بنابراین، هنگامی که با موجوداتی مانند فک مواجه می‌شوند، تلاش می‌کنند که آنها را بکشند، آزار دهند و یا دست کم آنها را بترسانند.
خبر خطر انقراض فک خزری حتما شما را هم به سوی جست‌وجوی اینترنتی و یافتن یک مقاله علمی در این باره کشانده است. جست وجوی اینترنتی درباره علل و عوامل فک خزری توجه ما را به یک تحقیق دانشگاهی درباره رابطه فرهنگ ساکنان سواحل جنوبی دریای خزر بر مرگ و میر این حیوان جلب کرده است. تحقیقی که به بررسی رفتار جوامع محلی و مصاحبه با مردم محلی ایران پرداخته و حاصل آن چنین بوده است که مردم ایران با ارزش واقعی موجودات مختلف در محیط زیست آشنایی ندارند و آنها را دشمنان خطرناک یا حداقل آزار دهنده می‌دانند و هنگامی که با حیوانات مواجه می‌شوند، قصد کشتن، آزار و اذیت یا ترساندن آنها را دارند. 
پیش‌بینی‌ها می‌گویند نزدیک به 110 تا 350 هزار فک در خزر باقی‌مانده‌اند
فک خزر که با نام علمی (caspica Pusa) شناخته می‌شود یکی از کوچکترین اعضای خانواده فک بیگوش است که به صورت انحصاری در آب‌های شور دریای خزر یافت می‌شود. آنها نه تنها در کنار ساحل، بلکه در بسیاری از جزایر سنگی و توده‌‌های شناور یخ که در دریای خزر قرار دارد پیدا می‌شوند. تا به امروز روشن نیست که چند فک در دریای خزر زنده مانده‌اند. از یک میلیون فک در طول قرن بیستم، پیش بینی می‌شود که این روزها فقط 110,000 تا 350,000 فک در دریای خزر زندگی می‌کنند. 

چه عواملی انقراض فک‌های خرزی را شدت بخشیده است؟
در گذشته شکار فک‌های خزری برای استفاده از چربی زیرپوست فک یکی از عواملی بود که سبب مرگ این موجودات می‌شد. ترکمن‌ها از جمله اقوام ایرانی بودند که برای کسب درآمد اقدام به شکار این پستاندار دریای خزر می‌کردند اما براساس گفته‌های مسئول مرکز درمانی و تحقیقاتی فک خزری جزیره آشوراده امروزه این صنعت در میان ترکمن‌ها برچیده شده و از آنجایی که ساحل‌نشینان دریای خزر در ایران از دانش لازم برای چگونگی کندن پوست فک و یا تاکسی درمی کردن آنها برخوردار نیستند، خوشبختانه این گونه جانوری به این منظور صید نمی‌شود. از سوی دیگر جریمه صید فک در ایران نسبت به گذشته افزایش یافته است. براساس گفته‌های صیادی شیرازی، مسئول مرکز درمانی و تحقیقاتی فک خزری جزیره آشوراده در گذشته جریمه شکار هر قلاده فک خزری، پنج میلیون تومان تعیین شده بود اما هم اکنون این رقم به 15 میلیون تومان افزایش یافته است. این روش تنبیهی سبب شده تا صید فک خرزی توسط ایرانیان کاهش یابد. 
از تاثیر فرهنگ عمومی بر انقراض فک‌ها نباید غافل شد
گرچه سود مالی حاصل از شکار فک‌ها و ماهیگیری بیش از حد آبزیانی که غذای فک‌ها به حساب می‌آیند سبب شده تا خطر انقراض فک‌های خرزی به مرز نگران کننده‌ای برسد اما به نظر می‌رسد که فرهنگ بومی یکی از دلایل اصلی انقراض فک خزری است. محققان اظهار داشتند که انسانها به شیوه‌های گوناگون و به صورت عمدی و ناخودآگاه با حیوانات به اشتباه رفتار می‌کنند. خشونت عمدی نسبت به حیوانات به عنوان اخلاق خشونت آمیز برشمرده می‌شود. لازم به ذکر است که حیوانات به طور طبیعی به خاطر تهیه لباس یا برای ایجاد سرگرمی یا انجام آزمایش‌های بالینی مورد خشونت واقع می‌شوند. پیش‌بینی‌‌ها حکایت از آن دارد که این تمایلات ممکن است زیستگاه حیوانات را تخریب کند و سبب انقراض گونه‌های خاص یا در معرض خطر قرار گرفتن آنها شود. از دیدگاه جامعه شناختی، شکار به عنوان خشونت و ظلم محسوب نمی‌شود، مگر اینکه این اقدامات به نفع انسان یا بشریت نباشد. نوع دیگری از تعاملات انسانی با گونه‌های دیگری از حیوانات انواع مختلفی از خشونت را ایجاد کرده است که در نهایت منجر به محدودیت در جوامع مدرن و صنعتی شد. فرهنگ فعلی جامعه ایران به گونه‌ای است که مردم، انسان را از طبیعت و اجزای مرتبط آن یعنی موجودات زنده و غیر زنده جدا می‌کنند. آنها بی‌اطلاع هستند که بقای انسان به تعادل طبیعت بستگی دارد. در نتیجه نه تنها آنها قصد ندارند که تعادل و دوستی خود را با طبیعت حفظ کنند، بلکه خودشان را صاحب طبیعت می‌دانند و زمین را به عنوان ناحیه استثمار و نفوذ خود می‌بینند. امروزه فعالیت‌های انسانی بسیاری از زیستگاه‌ها را تخریب کرده و تعداد کمی از این زیستگاه‌ها دست نخورده باقی مانده است. در حالی که تعداد زیستگاه‌هایی که فک‌های خزری ده سال پیش در آن متمرکز بوده‌اند بسیار بیشتر از آن چیزی بوده که امروز وجود دارد. تخریب زیستگاه فک‌های خزری سبب می‌شود که باروری کاهش یابد و در نتیجه جمعیت آنها روز به روز کم شود. این موضوع حتی می‌تواند تهدیدات آسیب‌پذیرتری برای کاهش جمعیت پستانداران دریایی از جمله فک‌ها باشد و عملا تمام اکوسیستم را مختل کند. بنابراین نباید از نقش شرایط فرهنگی بومی جامعه ایران به عنوان یکی از علل عمده مرگ و میر و کاهش جمعیت فک‌های خرزی غافل بود. 
افراد جوامع مختلف با پدیده‌های اطراف خود بر اساس شرایط جامعه‌ای که در آن زندگی می کنند، مانند شرایط تاریخی، مذهبی و اقتصادی و همچنین آداب و رسوم و هنجارها ارتباط متفاوتی برقرار می‌کنند. مردم ایران از جمله جوامعی هستند که رفتار درستی با طبیعت و پدیده های محیط طبیعی ندارند. به طور کلی می‌توان گفت که رفتار آنها با هر موجودی که نیازهایشان را برآورده نمی کند خصمانه است. 
نگرش و رفتار شکارچیان به عنوان یک گروه از مردم در جامعه
بدون شک شکارچیان به عنوان یک گروه از مردم ایران دارای ویژگی‌های کلی جامعه، از قبیل فرهنگ، آموزش عمومی و آموزش حرفه‌ای هستند. غالبا درصد بالایی از گونه‌های حیوانی به وسیله شکار و صید در فهرست قرمز گونه‌های در خطر انقراض قرار می‌گیرند. به طور خاص، فقر اجتماعی و فرهنگی معمولا در طبقات اجتماعی پایین و شکارچیان مشهود است. شکارچیان به عنوان گروهی که از کمترین سطح سواد و تحصیلات دانشگاهی برخوردارند و درآمدشان از طریق صید ماهی نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای مالیشان باشد آنها را نسبت به محیط زیست و اثرات زیان بار شکار بر حیات وحش بی‌توجه کرده است. با توجه به آنچه گفته شد، دیدگاه‌های غلط درباره طبیعت و اجزای آن به وضوح در بین شکارچیان فک‌ها دیده می‌شود که البته تحقیقات نشان می‌دهد که فرهنگ شکار فک‌ها در حال تغییر است و روند کاهشی را طی می‌کند. 
فرهنگ رسمی ایران مقابل حیات وحش ایستاده است؟ 
مهم‌ترین عامل برای پیشرفت و توسعه پایدار در یک جامعه، ایجاد یک نظام مدیریت علمی و کارآمد در تمامی سطوح تصمیم‌گیری و اجرایی در جامعه است. بنابراین کشورهایی که در این حوزه‌ با نقص مواجه هستند در طول توسعه با مشکلات فراوانی روبرو خواهند بود. یکی از مهمترین مشکلات، مسائل زیست محیطی است که اغلب این مشکل از عدم هماهنگی بین برنامه‌های توسعه و شرایط محیطی ناشی می شود. در کشور ما شواهد نشان می‌دهد که مدیران و افسران بخش‌های مختلف موفق به تصمیم‌گیری درست برای مقابله با این مشکلات نشده‌اند؛ چرا که آنها نیز بخشی از مردم این جامعه و تربیت شده با شرایط آموزشی و فرهنگی آن جامعه هستند. همانطور که اشاره شد، هرچند مسائل مربوط به محیط زیست بسیار مهم هستند اما مقامات، مدیران و کارکنان حتی در محدوده مسئولیت خود به مسائل زیست محیطی بی‌توجه و بی‌تفاوت هستند. البته این موضوع در سال‌های اخیر با تغییراتی همراه بوده و حساسیت به مسائل زیست محیطی حتی از سوی دولت در اولویت قرار گرفته است. 
با این تفاسیر تحقیقات نشان داده است که مردم ایران با پدیده‌های محیطی آشنا نیستند و موجودات دیگر را به عنوان دشمنان خطرناک و یا حداقل مزاحم در نظر می‌گیرند. بنابراین، هنگامی که با آنها مواجه می‌شوند، تلاش می‌کنند که آنها را بکشند، آزار دهند و یا دست کم آنها را بترسانند. صیادان به عنوان یک گروه از این جامعه زمانی که با موجودات در محیط برخورد می‌کنند مانند بسیاری از افراد با فک‌ها رفتار می‌کنند، این رفتار از سوی صیادان زمانی خشن‌تر و جدی‌تر می‌شود که فک‌ها کار و معیشت آنها را مختل کند. بنابراین ما نمی‌توانیم رابطه بین فرهنگ جامعه و رفتار صیادان را رد کرد.

ابتکار

به کانال سرزمین جاوید بپیوندید : telegram.me/sarzaminjavid