محل تبلیغ شما
فاجعه اي خاموش؛«قاچاق خاك جنگل هاي شمال»جزئیات اجرای طرح انتقال آب دریای عمان

تاریخ خبر: 1399/5/28

فاجعه اي خاموش؛«قاچاق خاك جنگل هاي شمال»جزئیات اجرای طرح انتقال آب دریای عمان

نشر این خبر با یاد ناشر"سرزمین جاوید" شایسته است

 

هر ده کیلو خاک‌ جنگل‌های شمال ۲۰ هزار تومان!

خاك جنگل‌هاي وطن به باد مي رود

فاجعه اي خاموش؛«قاچاق خاك جنگل هاي شمال«

حراج خاك هيركاني كيلويي ٢هزارتومان كه تاكنون ٤٠ هكتار از جنگلهاي شمال به همين طريق، نابود شده است

جزئیات اجرای طرح انتقال آب دریای عمان

11  هکتار از میانکاله سوخت

ردپای ماریجوانا در آتش میانکاله

 


هر ده کیلو خاک‌ جنگل‌های شمال ۲۰ هزار تومان!

حراج خاك هيركاني كيلويي ٢هزارتومان كه تاكنون ٤٠هكتار از جنگلهاي شمال به همين طريق، نابود شده است

گزارشی از فاجعهاي خاموش؛»قاچاق خاك جنگلهاي شمال«

مصائب جنگل‌های شمال، تمامی ندارد، یک روز صدای اره‌های قاچاقچیان چوب از دل جنگل شنیده می‌شود و روزی دیگر، خاک آن را به تاراج می‌برند. این ایام هم که دیگر مدل قاچاق از شکل سنتی آن کاملا تغییر کرده است، دیگر، کمتر نیسان یا کامیونی خواهید دید که الوارهای چوب‌های بی‌نظیر و گرانقیمت در پشت آن وجود داشته باشد و از ایستگاه‌های نگهبانی به آسانی بگذرد بلکه تفریح خانوادگی دلیلی شده تا جنگل‌های هیرکانی از درون تهی شود.

بر این اساس و به گفته یکی از قاچاقچیان خاک که با ایسنا گفت‌وگو می‌کرد، مدل قاچاق از چوب به چوب و خاک تغییر پیدا کرده است.

این قاچاقچی معتقد بود که خاک اطراف درختان موجود در جنگل هیرکانی، به شدت خریدار دارد و به همین منظور، هر فردی به هر نحوی می‌خواهد این خاک را جمع‌آوری کرده و به فروش برساند.

وی به این نکته اشاره می‌کند که خاک جنگل برای مصارف مختلفی به ویژه در حیاط منازل و استفاده در باغ‌ها و باغچه‌ها کاربرد دارد اما باید مواظب بود که به دلیل هوموس بالا، بیش از حد استفاده نشود.

این قاچاقچی به این نکته اشاره می‌کند که خاک پای درختان، به دلیل نزدیکی به ریشه و مواد مغذی در آن، برای رشد گیاه بهتر است، به همین دلیل این بخش از خاک گران‌تر است البته مشتری نمی‌داند که چه خاکی به آنها می‌دهیم اما همینکه نام خاک جنگلی بر روی آن است، کافی است!

وی در ادامه با بیان اینکه برخی از فروشندگان خاک‌های جنگلی، نامردی می‌کنند و خاک اعماق جنگل که از نظر هوموس و موادآلی در کمترین میزان ممکن است را به خریدار می‌دهند و تنها چند برگ درخت بر روی آن می‌ریزند که این تصور را ایجاد کنند که خاک سطح زمین اراضی جنگلی است.

این قاچاقچی به این نکته اشاره کرد که برخی از فروشندگان هم، به اندازه یک فرقون خاک جنگل، یک نیسان گل و شن رودخانه به آن اضافه می‌کنند تا برای‌شان در فروش، به صرفه باشد.

وی می‌گوید این مشتری است که قیمت خاک را تغییر می‌دهد، به عنوان مثال مشتری به دنبال خاک بسیار تیره اراضی جنگلی است که این خاک برای هر ۱۰ کیلوگرم تا ۴۰ هزار تومان به فروش می‌رسد اما اگر مشتری خاک جنگل بدون هیچ شرایط خاصی را بخواهد، می‌تواند تا هر ۱۰ کیلوگرم ۲۰ هزار تومان نیز خریداری کند.

این فروشنده غیرمجاز خاک‌های جنگلی به این نکته اشاره کرد که بیشتر ایستگاه‌های نگهبانی بر روی چوب حساس هستند و خاک برای بسیاری از آنها اهمیتی ندارد، گفت: خرید و فروش خاک‌های جنگلی در چند ماه اخیر رونق مناسبی پید کرده است، البته این موضوع در بهار و تابستان هر سال بهتر از نیمه دوم سال است.

مصائب جنگل‌های هیرکانی فقط مربوط به خاک آن نیست، قاچاقچی چوب به راحتی از نیمه های شب به جنگل زده و هنوز پس از ۲۰ ساعت برنگشته، انگار دل ندارد ببیند در جنگل‌های هیرکانی درختی سرپا باقی مانده، باید مطمئن شود همه درختان ۱۰۰ ساله تا یک میلیون ساله قطع شده اند.

قاچاقچی‌های چوب آنقدر خیالشان راحت است که درختان کنار جاده را قطع می‌کنند و جاده جنگلی مسدود می‌شود؛ چوب راش با قطر ۷۰ سانتیمتری را وسط جاده جنگلی منتهی به معدن زغال سنگ که در بالاترین نقطه قلب جنگل‌های شمال، قرار دارد، رها می کنند و جلوی عبور ماشین های سنگین حمل زغال سنگ را می‌گیرند و در مواردی حتی با وقاحت از رانندگان حمل مواد معدنی می‌خواهند که کمک‌شان کنند تا چوب‌ها را سریع‌تر از وسط جاده جمع کنند.

ایسنا

 

خاك جنگل‌هاي وطن به باد مي رود

بر اين اساس و به گفته يکي از قاچاقچيان خاک، مدل قاچاق از چوب به چوب و خاک تغيير پيدا کرده است، اين قاچاقچي معتقد بود که خاک اطراف درختان موجود در جنگل هيرکاني به شدت خريدار دارد و به همين منظور هر فردي به هر نحوي مي‌خواهد اين خاک را جمع‌آوري کرده و به فروش برساند. خاک جنگل براي مصارف مختلفي به‌ويژه در حياط منازل و استفاده در باغ‌ها و باغچه‌ها کاربرد دارد، اما بايد مواظب بود که به‌دليل هوموس بالا بيش از حد استفاده نشود. وي مي‌گويد اين مشتري است که قيمت خاک را تغيير مي‌دهد، به‌عنوان مثال مشتري به‌دنبال خاک بسيار تيره اراضي جنگلي است که اين خاک براي هر 10 کيلوگرم تا 40‌هزار تومان به فروش مي‌رسد، اما اگر مشتري خاک جنگل بدون هيچ‌شرايط خاصي را بخواهد، مي‌تواند تا هر 10 کيلوگرم 20‌هزار تومان نيز خريداري کند. اين فروشنده غيرمجاز خاک‌هاي جنگلي به اين نکته اشاره کرد که بيشتر ايستگاه‌هاي نگهباني بر روي چوب حساس هستند و خاک براي بسياري از آنها اهميتي ندارد. وي گفت: خريد و فروش خاک‌هاي جنگلي در چند ماه اخير رونق مناسبي پيد کرده است، البته اين موضوع در بهار و تابستان هر سال بهتر از نيمه دوم سال است.
 

قانون حفاظت از خاک
در 31 تير 97 و در صحن علني مجلس دهم، نمايندگان مجلس مصوب کردند که انتقال و فروش خاک به خارج کشور ممنوع است و مجازات آن را نيز تعيين کردند. نمايندگان در ارتباط با لايحه حفاظت از خاک، با ماده 21 اين لايحه با 171 رأي موافق، 12 رأي مخالف و 6 رأي ممتنع از مجموع 221 نماينده حاضر در صحن موافقت کردند. مرتکب به يک يا دو مورد از مجازات تعزيري درجه (5) محکوم مي‌گردد. تشخيص ماده معدني برعهده وزارت صنعت، معدن و تجارت است و براي خروج خاک معدني از کشور اخذ مجوز توسط وزارت مذکور الزامي است.

 

نقش خاک جنگل در اکوسيستم
در رابـطـه بــا آثار مـخـرب خـاک جـنگل‌ فروشي، يک عضو انجمن علمي جنگلباني به «آرمـان مـلي» مي‌گويد: طبق تحقيقاتي که در اين رابطه انجام داديم، در يک سال، پنج و نيم تن لاشبرگ يا لاشريزه (که از شاخه، برگ و پوست درختان است) برروي خاک يک هکتار از مساحت جنگل‌ها مي‌ريزد که از اين ميزان سه و نيم تن آن با گذشت سال‌ها تبديل به خاک مي‌شود. دکتر محمد اميني در ادامه خاطرنشان مي‌کند: اين خاک مرغوب اسفنجي چندين نقش مهم را در طبيعت و حيات جنگل‌ها ايفا مي‌کند، اولين نقش آن گرفتن شدت تخريبي قطرات باران است که اگر باران روي خاک لخت سقوط کند قدرت تخريبي آن براي خاک بسيار بالاست و لاشبرگ اجازه تخريب خاک جنگل را نمي‌دهد. دومين اثر اين خاک، اجازه پيوستن قطرات باران را به هم نمي‌دهد تا تبديل به روان آب سطحي شوند. سومين اثر اين نوع خاک در نفوذ آب باران به لايه‌هاي پاييني خاک است و جذب آب باران را راحت‌تر مي‌کند. اثر ديگر اين خاک در مرطوب نگاه داشتن خاک است که باعث تنظيم رطوبت هواي اطراف جنگل مي‌شود محيط را مرطوب نگاه مي‌دارد. نقش ديگري که اين خاک ايفا مي‌کند، تغذيه‌اي براي موجودات خاکي مانند کرم‌هاي خاکي است که اين آب وارد خاک مي‌شود و با عناصر شيميايي ترکيب خواهد شد و باعث تغذيه کرم‌هاي خاکي مي‌شوند که اين موجودات مقدار زيادي از عناصر غذايي را در خاک ايجاد مي‌کنند و فعاليت آنها باعث اصلاح فيزيک و شيمي خاک خواهد شد و حيات اين موجودات بستگي به خاک اسفنجي دارد.وي معتقد است که اگر اين خاک‌هاي اسفنجي برداشته شود، جنگل به خاک سفت مي‌رسد و آثار مذکور حذف خواهد شد. خاک جنگل که توسط لاشبرگ‌ها تشکيل شده، عمق زيادي دارند و باعث مي‌شود اثرات حفاظتي خاک افزايش پيدا کند و موجودات زيادي روي اين خاک زندگي مي‌کنند مثل قارچ‌ها. پس خاک جنگل بستر حيات جنگل است و مانند خاک گلدان اثر تغذيه‌اي ندارد. اگر در هر هکتار و در طول زماني يک سال، سه ونيم تن خاک‌سازي به‌طور طبيعي صورت مي‌گيرد، دو تن بقيه خوراک عناصر طبيعي مثل پرندگان و موجوداتي که حيات‌شان وابسته به خاک است، مي‌شود.

 

خاک جنگل سرمايه ملي است
اين استاد دانشگاه منابع طبيعي با اشاره به اينکه اگر شدت برداشت خاک جنگل زياد باشد، اکوسيستم آن به‌هم خواهد خورد و جنگل قادر نيست، اين برداشت را به‌صورت طبيعي ترميم نمايد، مي‌افزايد: شما اگر يک يا دوبيل خاک از جنگل برداشت کنيد اتفاق خاصي رخ نمي‌دهد، چون قدرت ترميم و بازسازي جنگل بسيار بالاست، اما اگر سرعت برداشت از سرعت خاک‌ساز بيشتر باشد، روند تخريبي براي جنگل آغاز مي‌شود. در بحث اقتصادي نيز بايد به اين موضوع اشاره کنيم که تمام عناصر طبيعت (پرندگان، بارش باران، درخت و بستر خاک) دست به دست يکديگر مي‌دهند و به‌صورت زنجيره منظم تا خاک توليد شود که ارزشمندترين سرمايه ملي است.
کاهش سطح کيفي جنگل‌هاي شمال
چندي پيش يک عضو هيات علمي‌ موسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع کشور اعلام کرد که در 40 سال گذشته نيمي از جنگل‌هاي شمال نابود شده است، از اين استاد دانشگاه درباره اين ادعا سوال پرسيديم و او با رد آن مي‌گويد: طبق محاسبات و آمارهايي که در اختيار داريم‌، در هر 10 سال 140‌هزار هکتار از جنگل‌هاي شمال از بين مي‌رود که به اندازه تخريب 40 هکتاري در روز است، ولي مساحت جنگل‌ها به نصف نرسيده است. ما در 40 سال گذشته دو‌ميليون هکتار جنگل در شمال کشور داشتيم که در طول اين 40 سال جنگل‌کاري نيز صورت گرفته و طبق آمار، خيلي از مساحت آن کم نشده است، اما زماني که ما بر روي مساحت صحبت مي‌کنيم بايد به نقش تخريب جنگل‌ها در ابعاد کيفي نيز اشاره کنيم که کيفيت جنگل‌هاي شمال به شدت افت پيدا کرده است. يعني در بسياري از مناطق جنگل‌ها از حالت چند لايه‌بودن درختان به يک لايه افول کرده و پايداري و تجديد حيات آن کاهش پيدا کرده است و يکپارچگي اکوسيستم‌ها از بين رفته است. بنا بر آمار تخريب‌هاي کيفي رخ داده است، اما مساحت آن نصف نشده است.

 

جزئیات طرح انتقال آب دریای عمان

مسعود حمیدی-اگرچه بنا بر اذعان مدیر طرح انتقال آب دریای عمان، با اجرای این پروژه  امکان تامین هر میزان نیاز آبی وجود دارد اما کارشناسان معتقدند انتقال آب دریای عمان لازم است اما معلوم نیست چه زمان محقق شود و باید مدیریت مصارف در اولویت باشد وگرنه سرنوشت اصفهان در انتظار مشهد خواهد بود. استانی که دشت‌هایش مانند بدن انسانی است که زخم‌های عمیق بر پیکرش نشانده شده، دشت‌هایی که از سال 1345 ممنوعه اعلام‌ شده است اما همچنان شاهد حفر چاه و توسعه برداشت از منابع زیرزمینی آن هستیم، استانی که 34 دشت از 37 دشت آن ممنوعه ‌است اما همواره می‌شنویم در همین دشت‌ها صنایع جدیدی به خصوص صنایع آب بر مستقر می شود، استانی که با 1200 میلیون مترمکعب کسری مخزن رتبه نخست را در کشور به خود اختصاص داده است و استانی که 125 درصد منابع آبی تجدید شونده، مصارف آبی دارد درحالی‌که استاندارد جهانی آن 40 درصد و در کشور حدود 70 درصد است. خراسان رضوی قطب دوم تولیدات کشاورزی کشور است اما با هدر رفت 30 درصدی این تولیدات که بیش از700 تا یک میلیارد مترمکعب آب را هدر می‌دهد؛ آن هم با کشت‌های سنتی، رتبه ضعیف در کشت های گلخانه‌ای و توسعه آبخیزداری. این ها علاوه بر این است که نیمی از جمعیت استان در شهر مشهد ساکن است و سالانه بیش از 30 میلیون زائر و گردشگر راهی استان می‌شوند. طبیعی است که استانی با چنین شرایط بحران آبی، نیازمند برنامه‌های مدون و چند وجهی است. برنامه‌هایی مانند سازگاری با کم آبی، بازچرخانی آب و استفاده از پساب‌ها اولویت اول برای التیام زخم‌های عمیق پیکر دشت‌های استان است، بستن چاه‌های غیرمجاز و تعدیل پروانه چاه‌ها و حتی مکانیزه کردن کشت و کار و کشت‌های گلخانه‌ای نیز اگرچه تأثیر بسیار جدی بر کاهش میزان افت آب‌های زیرزمینی و کسری مخازن آبی استان در افق زمانی 5 تا 10 سال خواهد داشت اما یادمان نرود دشت‌های استان از سال 1345 ممنوعه شده بود و توسعه نامتقارن استان، در حوزه‌های صنعتی و کشاورزی از یک‌سو و افزایش جمعیت شهرنشینان کلان‌شهری مانند مشهد از سویی دیگر در افق‌های بلندمدت 20 ساله و بیشتر بدون شک، استان را با بحرانی مواجه خواهد کرد که با پانسمان و بانداژ در قالب مدیریت مصرف و تعدیل چاه‌ها قابل جبران نخواهد بود.یکی از طرح‌ها و ابر پروژه هایی که در این خصوص مطرح است، طرح انتقال آب دریای عمان به استان‌های شرقی کشور است. طرحی که چندین سال بود زمزمه‌های آن به گوش می‌رسید اما  درنهایت بعد از این که هیئت دولت در سال 97 با آن موافقت کرد، در لایحه بودجه کشور گنجانده شد و مجلس شورای اسلامی نیز آن را تایید کرد. اما این تنها گام اول ماجرا بود، در ادامه انتقادها به اجرای این طرح ابتدا از سوی فعالان محیط‌زیست و ناجیان آب مطرح شد و حتی سخن از وجود مافیای آب در پس تصویب چنین طرحی هم به میان آمد. با وجود این شهریور سال گذشته تفاهم‌نامه این پروژه با حضور مشاور وزیر نیرو، استانداران استان‌های خراسان رضوی، خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان به امضا رسید و سهم خراسان رضوی از پروژه 400 میلیون مترمکعبی، 110 میلیون مترمکعب برآورد شد. پس از آن جلسات و نشست‌های متعددی در چابهار و سیستان و بلوچستان با حضور استانداران سه استان برای جذب سرمایه‌گذار برگزار شد.
 

جزئیات عملیاتی طرح انتقال آب
بر اساس این طرح بناست خط لوله‌ای به طول 1510 کیلومتر آب شیرین شده دریای عمان را به استان‌های سیستان و  بلوچستان، خراسان جنوبی و خراسان رضوی برساند. هزینه اجرای این پروژه در مطالعات اولیه 3.9 میلیارد دلار برآورد شده و به تازگی این رقم تعدیل شده و به 2.2 میلیارد دلار رسیده که بناست تمام آن با سرمایه‌گذاری بخش خصوصی اجرایی شود. مطابق بررسی‌های هیدرولیکی و مسیریابی قطعه اول، خط انتقال آب به طول 585 کیلومتر و قطر 2200 میلی‌متر در استان سیستان و بلوچستان واقع بوده و دبی موردنیاز شرب و صنعت در مقطع میان‌مدت این استان تا افق سال 1405 به میزان MCM 70 است که از خط برداشت می‌شود، پس از تحویل آب موردنیاز شرب و صنعت استان سیستان و بلوچستان، قطعه دوم خط انتقال با قطر 1800 میلی‌متر و طول  465 کیلومتر مسیر خراسان جنوبی را تا مرکز این استان یعنی شهر بیرجند طی می‌کند. قطعه سوم خط انتقال نیز  با قطر 1600 میلی‌متر، مسیر460 کیلومتری را تا مرکز استان خراسان رضوی طی  و دبی معادل MCM 110 برای مصارف شرب و صنعت مقطع میان‌مدت این استان را در مشهد تأمین می‌کند.
 
 
 

ضرورت سنجیدن تمام راهکارها قبل از اجرای پروژه انتقال آب
 
کامران داوری، رئیس شورای اجرایی سند «تدبیر آب مشهد» در ابتدای طرح موضوع پروژه انتقال آب دریای عمان به مشهد، در دو سال پیش ازجمله منتقدان این طرح و تأکیدش بر سازگاری با کم آبی و مدیریت منابع آب مشهد بود، اما امروز که برخی ابهامات درباره این پروژه برطرف شده نظر این استاد مهندسی آب دانشگاه فردوسی تا حدی تعدیل‌شده است.وی در گفت و گو با «خراسان رضوی»اظهار می کند: بنده از ابتدا نگاهم این‌گونه بوده که اگر این طرح با سرمایه «بخش خصوصی» اجرا شود، مخالفتی با آن نخواهم داشت و اعتقاد دارم بخش خصوصی خود مسائل اقتصادی اجرای این طرح را مدنظر خواهد گرفت. اگر سرمایه‌گذار بخش خصوصی بتواند از خارج از حوزه، آب را  به مشهد بیاورد  بنده دستش را خواهم بوسید. عضو هیئت‌علمی دانشگاه فردوسی مشهد تأکید می‌کند: آوردن آب به مشهد در شرایط بحرانی این شهر یک لطف است اما این طرح نباید باعث شود راه مان را گم کنیم زیرا این را که چه زمانی قرار است آب به مشهد بیاید دقیق نمی‌دانیم، از طرف دیگر، سرمایه‌گذاران هنوز به‌طور کامل در این طرح شرکت نکرده‌اند و مشکلات مالی دولت را هم باید در نظر گرفت. وی تصریح می‌کند: در واقع نباید با این تصور که قرار است آبی به مشهد بیاید، شرایط بحرانی را فراموش کنیم، علاوه بر این قبل از اجرای چنین پروژه‌هایی، باید تمام راه‌حل‌ها و راهکارها قبلاً امتحان شود و جواب ندهند که در مشهد ما این کار را نکردیم.

 

بازار آب مشهد راه‌اندازی شود
سرپرست پژوهشکده آب و محیط‌زیست دانشگاه فردوسی مشهد می گوید: طرحی که می‌توان مقابل پروژه انتقال آب معرفی کرد «راه‌اندازی بازار آب» در استان است، ما باید اجازه دهیم کاربری‌های کشاورزی کمی جابه جا شود، زیرا ما یک ظرف معین منابع آبی داریم که سه بخش شهری، صنعتی و کشاورزی از آن بهره می‌برند، وقتی بناست که شهر و صنعت بزرگ شود، طبیعتاً باید بخش کشاورزی کوچک شود که این کار هم انجام‌نشده و ماده 44 قانون توزیع عادلانه آب اجرایی نشده است و از سال ابلاغ این قانون تاکنون شاهد حفر بیش از پنج هزار حلقه چاه جدید در دشت بحرانی بودیم. داوری ادامه می‌دهد: بنده می‌گویم اگر مصرف آب در مشهد طرفدار دارد باید قیمت واقعی آن شناسایی شود اگر گران است مشخص می‌شود که مشهد با محدودیت آب روبه روست. رئیس دبیرخانه طرح همیاران آب استان درباره عملیات اجرایی طرح انتقال آب نیز می‌گوید: مسیر طولانی خط لوله مخاطرات پدافندی زیادی خواهد داشت، این آب قرار است از کنار شهرهایی بگذرد که اگر آن‌ها سیراب نشوند حوادثی مانند تخریب لوله انتقال آب کوهرنگ به یزد رخ خواهد داد.

 

ماجرای اصفهان و کوهرنگ تکرار نشود
عضو هیئت‌رئیسه جمعیت ناجیان آب می‌افزاید: اگر این آب مثلاً تا 10 سال آینده به مشهد بیاید اما ما مدیریت تقاضای آب را انجام ندهیم، باز هم شاهد رشد مصرف آب در این شهر خواهیم بود، مانند شهر اصفهان که هر بار از کمبود آب گلایه کرد و از کوهرنگ، آب به این شهر تخصیص دادند تقاضا و توسعه این شهر بیشتر و تخصیص‌ها هم بیشتر شد.

 

اگر نگاهمان در این طرح به مرزنشینان است خوب است ولی...
وی درباره تأثیرات اجتماعی و  پدافند غیرعامل اجرای این پروژه نیز اظهار می کند: اگر نگاه ما به مرز و مرزنشینان باشد بدون شک اجرای چنین طرح‌هایی به نفع ما خواهد بود و شرایط پایدارتری را در این مناطق شاهد خواهیم بود اما ما می دانیم از آغاز، این طرح برای تأمین آب مشهد مطرح‌شده اگرچه بناست آب به سنگان خواف داده شود اما به‌هرحال بازهم 150 میلیون مترمکعب آب برای شهر مشهد در نظر گرفته‌شده است.
آثارمنفی آب‌شیرین‌کن‌ها حداقل است
عضو هیئت‌علمی مهندسی آب دانشگاه فردوسی مشهد درباره آثار آب‌شیرین‌کن‌ها بر محیط زیست دریای عمان نیز می‌گوید: با فناوری‌های جدید موضوع آثار منفی آب‌شیرین‌کن‌ها بر محیط‌زیست دریاها تا حد زیادی برطرف شده علاوه بر این، محل استقرار آب‌شیرین‌کن در حاشیه دریای عمان است که در دهانه اقیانوس واقع‌شده و تأثیرات آن ‌مانند خلیج‌فارس که بسته است نخواهد بود.
 
 

تایید نصفه و نیمه طرح از نگاه فعال محیط زیست

طباطبایی از فعالان محیط‌زیست استان و از منتقدان اجرای طرح انتقال آب نیز در این زمینه به «خراسان رضوی» می‌گوید: اصل این که بناست از خارج از حوزه، آبی به مشهد آورده شود مطلوب است به دلیل این که نیاز و برداشت آب ما از مخازن دشت مشهد افزایش یافته است اما چند مسئله در خصوص اجرای این طرح وجود دارد. وی می‌افزاید: مهم‌ترین آن ها بحث هزینه اجرای این طرح است، بر اساس رقم کلان این طرح، قیمت تمام‌شده هر مترمکعب آب در مقصد نهایی یعنی شهر مشهد حدود 3 یورو( 80 هزار تومان) است در حالی که همین ‌الان آبی که آبفای مشهد به یک واحد تجاری می‌فروشد به ازای هر مترمکعب، کمتر از پنج هزار تومان است.

 

آب گران، آب فروشی و صدمه به کشاورزی
طباطبایی تصریح می کند: علاوه بر این به فرض این که دولت بخواهد یارانه مصرف شرب این آب را پرداخت کند، این کار باعث برهم خوردن قیمت آب در دشت مشهد خواهد شد و متعاقب آن توازن اقتصادی منطقه برهم خواهد خورد و کشاورز ترجیح خواهد داد به‌جای مصرف آب در حوزه کشت و کار، آن را به فروش برساند و این به تولیدات کشاورزی استان لطمه خواهد زد. علاوه بر این  بحث‌های زیست‌محیطی اجرای این طرح همچنان پابرجاست، به‌هرحال پروژه‌ای که قرار است 1500 کیلومتر لوله‌کشی داشته باشد باید از مسیرها و نقاطی گذر کند که حفاظت‌شده‌است و این گذر لوله‌های انتقال آب بدون شک تأثیرات مخرب روی این زیست محیط‌ها خواهد گذاشت.

 

انرژی پمپاژ آب از کجا تأمین می‌شود؟
این فعال محیط‌زیست می‌گوید: اختلاف ارتفاع بین نقطه شروع لوله‌گذاری این طرح با مقصد نهایی یعنی شهر مشهد بیش از سه هزار متر است و انتقال آب در مسافت 1500 کیلومتر و شیب سه هزار متری انرژی زیادی را برای پمپاژ آب می‌طلبد، درحالی‌که شبکه خطوط برق ما همین‌الان هم با کمبود و نوسانات مواجه است، چگونه قرار است این انرژی موردنیاز را تأمین کنند؟ آثار زیست‌محیطی تأسیس نیروگاه جدید یا خطوط برق برآورد شده است؟
 
 
 

مدیریت منابع آب فراموش نشود
اگرچه با توجه به وضعیت بحرانی دشت مشهد انتقال آب فراحوزه ای به این شهر یک ضرورت است اما متولیان نباید وظیفه اصلی خود یعنی «مدیریت منابع آب» را به بهانه نداشتن منابع موردنیاز به دست فراموشی بسپارند و بخش خصوصی را متولی آن کنند، حوزه‌ای که امنیت غذایی مردم وابسته به آن است و شاید گزافه نیست که بگوییم زیرساخت‌های نظارتی ضعیف از یک‌سو و ساختار سنتی و نبود اعتبارات در حوزه کشاورزی از سویی دیگر، هنوز آمادگی ورود به بازاری شدن آب را ندارد.
 
 

پاسخ به انتقادها و ابهامات

مدیر طرح شیرین سازی و انتقال آب دریای عمان به استان‌های شرقی کشور درباره آخرین وضعیت اجرایی این طرح به «خراسان رضوی» می‌گوید: طی هفته‌های گذشته چند مجوز مهم مورد نیاز اجرای طرح گرفته شد به‌طور مثال مجوز زیست‌محیطی برداشت آب از دریا و مجوز سازمان پدافند غیرعامل برای اجرای این طرح نیز گرفته شد علاوه بر این مجوز تخصیص آب از سوی وزارت نیرو هم از دیگر مجوزهای صادرشده بود که به بخش خصوصی اجازه می‌دهد  برای شروع عملیات اجرایی این طرح اقدام کند. علی عبدالهی می‌افزاید: علاوه بر این طبق مجوزهای محیط‌زیست، متولی اجرای طرح باید تعهداتی بدهد که در مسیر اجرای خط لوله و طرح کمترین مشکلات و عارضه زیست‌محیطی مانند برش کوه‌ها و پوشش گیاهی داشته باشیم تا منافع زیست‌محیطی حفظ شود. با مجوزهایی که صادرشده تمام تلاش ما این است که در هفته اول دولت عملیات اجرای این طرح آغاز شود. وی تصریح می کند: فاز اول اجرای این طرح در منطقه مکران خواهد بود تا آب مورد نیاز صنایع پتروشیمی، فولاد و شهر چابهار تأمین شود، زمینی که از سوی سازمان مسکن و شهرسازی برای اجرای این طرح در اختیار ما قرارگرفته حدود 150 هکتار خواهد بود که کارهای فنس کشی زمین قرار است انجام شود و تهیه نقشه‌های زیرساختی در دستور کار است.

 

مدیر طرح انتقال آب دریای عمان به استان‌های شرقی درباره هزینه های اجرای این طرح نیز می‌گوید: برآورد اولیه اجرای این طرح 3.9 میلیارد یورو بوده است و سرمایه‌گذار بخش خصوصی در فازهای بعدی سعی می‌کند «مهندسی ارزش» اجرای این پروژه را انجام دهد تا هزینه نهایی اجرای این طرح کاهش یابد. وی می افزاید: باید توجه داشت که مثلاً اگر قرار است هفت سال آینده آب به مشهد برسد بنا نیست از الان هزینه آن را برآورد کنیم، بخش خصوصی متولی اجرای طرح در هر فاز اجرایی این هزینه‌ها را برآورد و محاسبه خواهد کرد.بنابراین در سال اول منطقه چابهار و مکران پوشش داده خواهد شد، سپس سیستان و بلوچستان و زابل را پوشش خواهد داد و بر اساس زمان‌بندی مراحل بعدی اجرا خواهد شد، در واقع اگر عملیات اجرایی در هفته دولت آغاز شود طی سال اول سعی می‌کنیم نیاز آبی منطقه مکران را بر اساس تعهدی که داده‌شده است فراهم کنیم. وی ادامه می‌دهد: البته درپنج سال آینده آب به استان خراسان رضوی خواهد رسید که اولین نقطه در شهرستان گناباد است و سپس به صنایع سنگان خواف و به شهر مشهد منتقل خواهد شد.
 

رایزنی برای استفاده از شبکه نیروی منطقه
عبدالهی درباره دلیل کاهش هزینه اجرای طرح از 3.9 میلیارد به 2.2 میلیارد یورو نیز می‌گوید: بخش خصوصی در هر مرحله مهندسی ارزش را انجام می‌دهد به‌طور مثال برآوردی که برای تأمین انرژی مورد نیاز این طرح انجام‌شده حدود 750 مگاوات برق است که بخش خصوصی اجراکننده طرح در حال رایزنی است تا بخشی از این نیروی موردنیاز را از ظرفیت شبکه نیروی منطقه تامین کند یا با حفر تونل هزینه‌های موردنیاز برای تأمین انرژی انتقال کاهش یابد که کلیه این مسائل باعث می‌شود هزینه‌های کلی اجرای طرح کم شود.

 

بالانس قیمت آب تخصیصی صنعت به نفع آب شرب
وی می‌افزاید: هزینه برآوردی برای هر مترمکعب آبی که در مشهد تحویل صنعت خواهد شد، حدود 3 دلار است که این قیمت برای صنایع فولاد زیاد نیست علاوه بر این قرار است درصورتی‌که وزارت نیرو تشخیص دهد که مناطق تحت پوشش این خط لوله نیازمند تخصیص آب شرب است، با بالانس کردن قیمت آب برای صنعت و شرب، قیمت را برای مصرف مناطق مسکونی و شرب تعدیل کند، این که مطرح می‌شود قیمت آب شرب در مشهد 3 دلار خواهد بود درست نیست زیرا این قیمت برای صنایع است و برای مصارف شرب قیمت تعدیل می‌شود.

 

نیاز به 3 نیروگاه برق برای انتقال آب
عبدالهی درباره نحوه تأمین انرژی مورد نیاز برای پمپاژ آب در طول خط لوله این طرح نیزتصریح می کند: برای انتقال 250 میلیون مترمکعب آب در مرحله اول 750 مگاوات برق نیاز است، درمجموع  سه نیروگاه موردنیاز است که یکی از آن‌ها در طول خط خواهد بود که این نیازمند خط انتقال مستقل هم هست که تمام این‌ها بستگی به تعامل دولت دارد وگرنه باید خط و نیروگاه جدید تأسیس شود. مدیر طرح انتقال آب دریای عمان به استان‌های شرقی تأکید می‌کند: در مطالعات اجرایی این پروژه مسائل زیست‌محیطی، اجتماعی و پدافند غیرعامل به‌صورت جدی مدنظر قرارگرفته است و معادلات فنی انجام‌شده نشان می‌دهد این خط از کمترین مناطق زیست‌محیطی عبور خواهد کرد و مسیر منتخب مورد تایید محیط‌زیست است. وی درباره امکان رخ دادن حوادثی مانند تخریب خط لوله  آب کوهرنگ به یزد در طول مسیر 1500 کیلومتری این طرح نیز می‌گوید: خط لوله این طرح از مناطق صنعتی و شهرهای بزرگ می‌گذرد تا بتوانیم در کنار مسیرهای راه و ترابری بین این شهرها استفاده کنیم و بنا نیست هر منطقه‌ای که قرار است آب به آن تخصیص داده شود خط لوله انتقال اصلی به آن جا برود بلکه از طریق خطوط فرعی این تخصیص‌ها داده خواهد شد.

خراسان

11 هکتار از میانکاله سوخت

[شهروند] سوختن پناهگاه حیات وحش میانکاله بالاخره به آخر رسید؛ اما با از بین‌رفتن 11 هکتار از پوشش گیاهی و جنگلی. این نهمین آتشی بود که در این 5 ماه دامن پناهگاه حیات وحش در مازندران را گرفت، بارها خاموش شد و دوباره روشن شد. این آتش هم مثل بیشتر موارد دیگر منشا انسانی داشت؛ یعنی یا به عمد طبیعت و زیستمندانش را سوزاندند، یا از سر بی‌توجهی.
اولین شعله‌ها در میانکاله نیمه شب روشن شدند. ساعت 2 بامداد روز یکشنبه از کیلومتر 35 حدفاصل پاسگاه مرکزی به طرف محیط‌بانی میان‌قلعه. مثل بارهای دیگر محیط‌بانان و نیروهای مردمی و امدادی ساعت‌ها با آتش جنگیدند و درنهایت پیروز شدند. از دیروز که بعد از 20 ساعت، شعله‌ها خاموشی گرفته‌اند؛ نیروهای امداد در محل آتش‌سوزی در آماده‌باش‌اند. هراس گرگرفتن دوباره شعله‌ها آنها را بیدار نگه‌خواهد داشت؛ چنان که به گفته مسلم آهنگری، فرمانده یگان حفاظت محیط زیست مازندران «این مدت شاید ده‌ها بار آتش را مهار کردیم اما آتش دوباره باتوجه به وزش باد شعله‌ور شد.» به گفته حسینعلی ابراهیمی کارنامی، مدیر کل محیط زیست مازندران این آتش یکشنبه شب کنترل اما باز هم شعله‌ور شد. «رفتار آتش متفاوت است، ممکن است هر لحظه با وزش باد منطقه بار دیگر به آتش کشیده شود و به همین دلیل نیاز است که نیروها همچنان در منطقه حضور داشته باشند.» او به ایلنا گفت: «آتش‌سوزی مهار شد، اما عمدتا این آتش سوزی‌ها منشا انسانی دارد و تشخیص اینکه عمدی و غیرعمدی باشد، کار بسیار سختی است و تا زمانی که متخلف دستگیر نشود، نمی‌توان به صورت قطعی در مورد آن اظهارنظر کرد.»  پناهگاه حیات وحش در شرق مازندران حدود ۶۰ هزار هکتار مساحت دارد که بیش از ۴۰ هزار هکتار آن را تالاب بین المللی میانکاله تشکیل می‌دهد. بر اساس اعلام اداره حفاظت محیط زیست استان مازندران تاکنون حدود ۱۱ هکتار از عرصه‌های این منطقه آتش گرفته است و حالا بسیاری از مناطق سوخته به بازسازی و نهال‌کاری برای جبران بخشی از خسارت نیاز دارند. ابراهیمی کارنامی همچنین گفت: «برای این که بررسی کنیم، چه مقدار خسارت به منطقه وارد شده، باید تحقیقات صورت گیرد و بعد از آن اطلاع رسانی خواهیم کرد، اما نیروها با کم‌ترین امکانات به خوبی آتش را کنترل کردند.» به گفته او با این مورد در سال جدید 9 مورد آتش‌سوزی رخ داده و بررسی‌ها نشان می‌دهد که این آتش‌سوزی هم منشا انسانی داشته است. هرچند از بین این آتش سوزی‌های اتفاق افتاده، فقط توانسته‌اند یک مظنون را به مراجع قضائی معرفی کنند.  

 

ردپای ماریجوانا در آتش میانکاله

سال‌جاری به‌طور میانگین هر 16روز یک‌بار تالاب بین‌المللی میانکاله آتش گرفته است و دیروز نهمین آتش مهیب طی سال99 در این شبه‌جزیره رخ داد که طی آن ۳۴۰هکتار از اراضی پناهگاه حیات‌وحش و تالاب بین‌المللی میانکاله سوخت. اما آنچه در آتش‌سوزی‌های میانکاله، این ذخیره‌گاه زیست‌کره نگران‌کننده است، شواهدی است که نشان می‌دهد آتش عمدی در ‌مهم‌‌ترین تالاب ایران، نتیجه حضور سوداگران مواد‌مخدر است.

شواهد عمدی‌بودن آتش
آخرین آتش‌سوزی در میانکاله اوایل وقت یکشنبه در منطقه میان‌قلعه شروع شد. سرهنگ مسلم آهنگری، فرمانده یگان حفاظت محیط‌زیست مازندران در این‌باره به خبرگزاری‌ها اعلام کرد: ‌روند آتش‌‌سوزی در پناهگاه حیات‌وحش میانکاله در شرق مازندران، پوشش گیاهی و جنگلی این منطقه را سوزاند. بر اثر این آتش‌سوزی حدود ۳۴۰هکتار از اراضی جنگلی و مرتع تبدیل به خاکستر شد که ۶۰درصد آن درختان انار وحشی و ۴۰درصد دیگر درختچه‌های ‌سازیل، تمشک و دیگر پوشش‌های گیاهی بود. سرهنگ آهنگری البته احتمال تعمدی‌بودن آتش‌سوزی اخیر میانکاله را منتفی ندانست و گفت که شناسایی مظنونان احتمالی آتش‌سوزی از سوی یگان حفاظت محیط‌زیست استان ادامه دارد و درصورت شناسایی، فرد متخلف به دستگاه قضایی معرفی می‌شود.
طی 2سال اخیر نیز 400هکتار از اراضی جنگلی از گونه‌های‌ سازیل و انار بر اثر آتش تعمدی و ناشی از خطای انسانی در میانکاله سوخته است که پرونده این آتش‌سوزی‌ها نیز در دستگاه قضایی باز است.

9آتش در 5ماه
وسعت منطقه‌ای که اخیرا در میانکاله طعمه حریق شد، کیلومترها امتداد یافت و نکته بحرانی ماجرا اما در سریالی‌بودن آتش‌سوزی‌های رخ داده در میانکاله است.
حر منصوری، دیده‌بان میانکاله در گفت‌وگو با همشهری اعلام کرد: تابه‌حال 9بار آتش به جان میانکاله افتاده و باید دید تا چه زمان قرار است مسئولان دست روی دست بگذارند و امکانات اطفای حریق به منطقه نفرستند؟
به‌گفته منصوری، طی 10سال اخیر یک‌سوم میانکاله یعنی 7هزار هکتار آن سوخته است، اما مردم هنوز با بیل و کلنگ و دبه آب برای خاموش‌کردن آتش می‌روند. این در حالی است که اطفای حریق در باریکه محصور میانکاله، کار بسیار راحتی است و با محدود‌کردن خط آتش که یک لودر می‌تواند ایجاد کند، وسعت منطقه آتش‌گرفته به سرعت محدود و حریق کنترل می‌شود. او افزود: حادثه قابل پیش‌بینی نیست، ولی وقتی طی 5‌ماه یک نقطه 9بار آتش می‌گیرد، می‌توان حداقل امکانات را به منطقه فرستاد تا از آتش‌سوزی که احتمال می‌رود تعمدی باشد، جلوگیری کرد.

کشتزارهای ماریجوانا در میانکاله
میانکاله بیشتر به دلایل اجتماعی و کمتر به علل طبیعی مستعد آتش‌سوزی است. افرادی هستند که در میانکاله منافع غیرمشروعی را دنبال می‌کنند و ریشه بسیاری از آتش‌سوزی‌های سریالی هستند. دیده‌بان میانکاله درباره علت آتش‌سوزی‌های سریالی میانکاله نیز می‌گوید: متأسفانه سوداگران مواد‌مخدر به‌دلیل آنکه میانکاله یک منطقه حفاظت‌شده و عرصه طبیعی ملی است، به‌صورت پنهانی و غیرقانونی در این منطقه درختچه‌های ماریجوانا می‌کارند و جالب آنکه هیچ‌کس هم دستگیر نمی‌شود. این نخستین‌بار است که به‌صورت رسمی موضوع کشت ماریجوانا در میانکاله به نقل از دیده‌بان میانکاله در روزنامه همشهری منتشر می‌شود. براساس آنچه حر منصوری به همشهری گفته است، شیوه کشت مواد‌مخدر در میانکاله بدین صورت است که فرد بخشی را به کاشت گیاه مخدر ماریجوانا در این منطقه اختصاص می‌دهد و نهال‌های کوچک‌تر این گیاه مخدر را نیز زیر بطری آب پنهان می‌کند تا کشتزارهای ماریجوانا را از دیده‌ها پنهان کند.
به‌گفته دیده‌بان میانکاله، فرد متخلف پس از مدتی برای برداشت گیاه مخدر به میانکاله بازمی‌گردد. چون این اقدام غیرقانونی سود زیادی برای او دارد.
به‌گفته حر منصوری، نیروی انتظامی و یگان حفاظت محیط‌زیست طی گشت‌های خود البته درختچه‌های مخدر ماریجوانا را در میانکاله از بین می‌برند ولی تاکنون نتوانسته‌اند عاملان کشت ماریجوانا در میانکاله را دستگیر کنند.
نکته جالبی که دیده‌بان میانکاله درخصوص آتش‌سوزی‌های سریالی میانکاله با همشهری مطرح کرد، آن است که وقتی فرد کشت‌کننده مخدر ماریجوانا در بخش‌هایی از میانکاله با بوته‌های از بین رفته توسط نیروی انتظامی و یگان حفاظت محیط‌زیست مواجه می‌شود، انتقام خود را از میانکاله با آتش‌افروزی در این منطقه می‌گیرد. منصوری تأکید کرد: طی سال‌های اخیر تضاد منافع بهره‌برداران ماریجوانا با محیط‌زیست موجب آتش‌گرفتن میانکاله شده است. کاشت درختچه‌ها در سال‌های اخیر نیز به‌دلیل وسعت یافتن سطح خشک میانکاله به‌علت کاهش تراز آب دریای خزر افزایش چشمگیری داشته است.

اهمیت تالاب
تالاب بین‌المللی و پناهگاه حیات‌وحش میانکاله در شرق مازندران درمجموع ۶۸هزار هکتار مساحت دارد. این شبه‌جزیره شامل دو محیط آبی با وسعت 45هزار هکتار دارای خلیج و تالاب میانکاله و خشکی با وسعت 23هزار هکتار است که 2.8درصد مساحت کل استان مازندران را به‌خود اختصاص داده‌است.
 در بخش خشکی، ۲۰هزار هکتار را اراضی جنگلی شامل درختان انار خودرو و درختچه‌های‌سازیل و تمشک تشکیل می‌دهند. این پوشش‌های گیاهی به همراه تالاب بین‌المللی میانکاله زیستگاه دست‌کم ۱۳۰گونه پرنده مهاجر با جمعیت ۱.۵میلیون پهله  است.
درختچه‌های‌سازیل به‌عنوان پناهگاه پرندگان مهاجر برای تخمگذاری و جوجه‌ریزی است و درختان انار وحشی و تمشک نیز به‌عنوان خوراک این پرندگان خشکی‌زی مورد استفاده قرار می‌گیرد و در سال‌های اخیر به‌دلیل آتش‌سوزی سهوی و عمدی در این پناهگاه، تعداد زیادی از گونه‌های جانوری این منطقه نیز از بین رفته است.

 

نشر این خبر با یاد ناشر"سرزمین جاوید" شایسته است