محل تبلیغ شما
پرونده حاشیه نشینی در مشهد

تاریخ خبر: 1395/6/12

پرونده حاشیه نشینی در مشهد

نشر این خبر با یاد ناشر"سرزمین جاوید" شایسته است

 

حسین شاید یک نوجوان بی‌سواد حاشیه‌نشین باشد که به جای استشمام بوی مهر و آغاز ماه مدرسه، بوی زباله‌های شهر را برای پیداکردن کارتن، نان خشک، شیشه تحمل می‌کند اما با دستان کوچکش چراغ خانه‌ای را که دیوارهایی نمور و تاریک دارد با سقفی ترک برداشته و مشمایی پلاستیکی که نقش در را ایفا می‌کند، گرما و روشنایی بخشیده است.

اینجا یکی از محلات حاشیه نشین مشهد، شهر بهشت است اما اینجا از زرق و برق زندگی شهری، امکانات، آسایش و رفاه، بهداشت و حتی امنیت خبری نیست. ساکنان اینجا همان گونه که محرومیت و فقر را می‌شناسند، با مفهوم جرم هم بیگانه نیستند، سرقت، نزاع‌های دسته جمعی، اعتیاد، خرید و فروش مواد مخدر، تجاوز به عنف،فروش کودکان از جمله آسیب‌هایی است که شغل برخی از زنان و مردان این منطقه  محسوب می‌شوند.

قول داده‌ام اسم محله‌شان را نیاورم چرا که هنوز هستند کسانی که در نهایت فقر با آبرو زندگی می‌کنند و حتی فقر و فلاکت و حاشیه‌نشینی نگذاشته است چشم از آسمان بردارند، چرا که انگار سرنوشت برخی را در حاشیه نوشته‌اند، آدم‌هایی که در حاشیه به دنیا آمده و در حاشیه زندگی می‌کنند، کار می‌کنند و در حاشیه نیز می‌میرند و کسی از آنها باخبر نمی‌شود.

همانقدر بگویم که اکثر خانه‌های اینجا پلاک شهرداری ندارد، انشعابات آب و برق ندارد، فقدان خدمات زیرساختی و زیربنایی، فرسودگی‌بافت، وضعیت نامناسب ساختمان‌ها، مقاوم‌نبودن سازه‌ها، نامشخص‌بودن وضعیت مالکیت، تغییر کاربری، غیرمسکونی‌بودن محله‌ها، تنگی معابر، فقدان کاربری‌های موردنیاز و آموزش‌جرم را می‌توان از جمله مهم‌ترین مشکلات حاشیه‌شهر دانست، اینجا از لحاظ فرهنگ هم فقیر هستند، آداب و رفتار معاشرت آنها متفاوت از فرهنگ غالب جامعه است، اما هرطور که باشند حرمت و کرامت انسانی دارند، بنابراین باید قدمی برای آنها برداشت چرا که اینها نیز شهروندان شهر بهشت و مجاوران حریم رضوی محسوب می‌شوند.

براساس آمار رسمی، بیش از یک میلیون حاشیه نشین ساکن شهر مشهد هستند

این میزان در مقایسه با جمعیت 7 میلیونی حاشیه نشین کشور، یک هفتم این تعداد را شامل می‌شود، ثبت یک سوم از جمعیت شهر مشهد به صورت حاشیه‌نشین نشان‌دهنده این است که مشهد بیشترین جمعیت حاشیه‌نشین کشور را دارد.

البته حاشیه‌نشینی در دیگر شهرهای خراسان رضوی نیز وجود دارد از جمله شهرهای سبزوار، تربت حیدریه و نیشابور که بعد از مشهد به ترتیب بیشترین حاشیه‌نشین را در استان دارند و رتبه های 22، 33و 35 حاشیه نشینی در کشور را به خود اختصاص داده‌اند، البته 700مرکز حاشیه نشین با هفت میلیون نفر جمعیت در کشور وجود دارد، از این رو مسئولان امر باید مشکلات حاشیه‌نشینی و سکونتگاه‌های غیررسمی‌ را از اولویت‌های شهر و کشور قرار دهند.

محسن انتظاری هروی، نایب رئیس شورای چهارم شهر مشهد مشهد گفت: موضوع حاشیه نشینی یکی از دغدغه‌های اصلی شورای شهر است و قرار است کمیسیونی در شورای شهر به منظور رسیدگی به مشکلات حاشیه شهر مشهد تشکیل شود.

وی اظهار کرد: این کمیسیون قرار است با کمک 6کمیسیون دیگر به طور ویژه به مشکلات و معضلات حاشیه‌نشینی بپردازد چرا که در حال حاضر مهم‌ترین مشکل حاشیه نشینی در کشور اشتغال و مهاجرت است و مشهد به عنوان شهری مهاجرپذیر با گسترش این آسیب روبه رو ست از طرفی شرایط اقتصادی سبب شده است تا مردم توان زندگی در سطح شهر را نداشته باشند و از مرکز شهر به حاشیه شهر مهاجرت کنند.

انتظاری گفت: در شورای شهر تمام تلاش خود را خواهیم کرد تا با آینده‌نگری علمی و فنی و البته شناخت مشکلات و آسیب‌ها اجازه ندهیم مهاجرت و در راستای آن حاشیه نشینی گسترش یابد.

سید جلال فیاضی، دیگر عضو شورای شهر مشهد نیز گفت: باید به مسئله حاشیه شهر ریشه‌ای نگاه کنیم حاشیه شهر حاصل سیاست‌های غلط دولت‌های مختلف بوده است، در آغاز پیروزی انقلاب 30درصد مردم در شهرها و 70 درصد در روستاها  زندگی می‌کردند اما سیاست‌های نادرست و عدم ایجاد اشتغال در روستاها سبب مهاجرت شده است و در کنار آن حاشیه نشینی ایجاد شده که مشهد در این میان مشهد بیشترین سهم را دارد به طوری که متوسط حاشیه نشینی در کلانشهرها 16 درصد جمعیت است اما مشهد، 30درصد جمعیت حاشیه نشین دارد.

طرحی که صورت مسئله حاشیه نشینی را پاک کرد

وی بیان کرد: مشکلات حاشیه نشینی کالبدی است، چرا که زمین‌هایی که ساخته شده، بدون طرح تفضیلی است و افرادی زمین خوار و سود جو اقدام به فروش این زمین‌ها کرده‌اند بنابراین تقسیم بندی مناسبی ندارد به طوری که در این مناطق معابر، خیابان، شبکه فاضلاب، دیده نشده است و کوچه‌های باریک و ناهمسان این مناطق گاهی سبب بروز مشکلات می‌شود به طوری که کار برای ارائه خدمات بسیار سخت می‌شود.

فیاضی افزود: اولین و مهم‌ترین مشکل حاشیه نشینی مسائل کالبدی و زیرساختی است که باید اصلاح شود در شورای سوم  مناطق حاشیه نشین به محدوده شهر ملحق شدند به طوری که در حال حاضر در قوانین شهری حاشیه نشینی نداریم اما این موضوع مسئله را حل نکرده است و شورای سوم تنها صورت مسئله حاشیه نشینی را پاک کرده است چرا که داستان حاشیه نشینی کالبدی است و تا این معضل همراه باشد نمی‌توان امکانات و خدمات را به بدنه این مناطق تزریق کرد.

این فعال رسانه‌ای با اشاره به برنامه پنجم توسعه بیان کرد: در برنامه  پنجم توسعه دولت مکلف شده است که زیر ساخت‌های حاشیه نشینی را فراهم کند اما با وجود اینکه تنها یک سال و نیم از این برنامه زمان باقی مانده است اما متاسفانه هنوز هیچ اقدامی در این راستا صورت نگرفته است به طوری که در سفر دوم  دکتر احمدی نژاد به مشهد که از این مناطق بازدید صورت گرفت، دستور داده شده 50 هزار هکتار زمین به این موضوع اختصاص داده شود تا 15 هزار خانه ساخته شود تا در دیگر مناطق حاشیه شهر اصلاح ساختار صورت بگیرد اما متاسفانه این موضوع از سوی دولت تامین نشد.

وی عنوان کرد: مشکل حاشیه شهر تنها به وسیله شورای قابل حل نیست بلکه دولت باید در این راستا قدم بردارد، شورای شهر با تشکیل کمیسیون نسبت به اجرای این تکلیف قدم برداشته است اما صرف ارائه خدمات و تقسیمات منطقه‌ای مشکل حاشیه نشینی را حل نمی‌کند.

حسین حاتمی، کارشناس شهرسازی نیز گفت: مهم‌ترین علل حاشیه نشینی در مشهد مهاجرپذیری و انعطافی است که در این چندسال اخیر شهرداری به مردم داشته است و با وجود مهاجرت‌هایی که به مشهد صورت می‌گیرد بناهایی در حواشی مشهد ایجاد شده است که که از نظر قانونی و شهری تعریفی ندارند اما با توجه به انعطافی که شهرداری داشته است این بخش‌ها ادعای شهرنشینی دارند در حالی که هر شهری، دارای تقسیمات منطقه‌‎ای و طرح تفضیلی است.

وی گفت: با توجه به تخصص‌هایی که اعضای شورای شهر در زمینه برنامه‌ریزی شهری دارند می‌توان امیدوار بود که معضلات و مشکلات حاشیه نشینی با پایش و نظارت همه دستگاه‌های متولی صورت بگیرد.

شب آرام آرام از راه می‌رسد و من در حاشیه شهر از خانه‌هایی عبور می کنم که هر کدامشان به امید روشنایی فردایشان چراغ خانه که نه چراغ سقف بالای سرشان را خاموش می‌کنند اما اگر فردا با یک باد و باران چراغ خانه‌شان روشن نشد اگر مادر خانه مریض شد و به بیمارستان نرسید اگر خانه‌ای اتش گرفت و آتش نشانی نتوانست خدمت رسانی کند، اگرجوان خانه به دام اعتیاد افتاد....

 

صولت مرتضوی در نشست خبری که در خصوص بررسی راهکارهای عملی و اجرایی حل معضل بافت حاشیه‌های و سکونتگاه‌های غیررسمی شهر مشهد در دفتر خبرگزاری تسنیم تهران برگزار شد، بیان کرد: حاشیه نشینی یک معضل جهانی و ملی است و همه کلانشهرهای جهان با آن مواجه هستند و مشهد نیز از این قائده مستثنی نیست که البته با توجه به رشد جمعیتی زیادی که در مشهد وجود دارد این موضوع در این شهر توسعه پیدا کرده است.

شهردار مشهد اظهار داشت: بالغ بر یک میلیون نفر از جمعیت سه میلیون نفری مشهد حاشیه نشین هستند، بیان کرد: مهاجرت یکی از اصلی‌ترین دلایل ایجاد حاشیه‌نشینی در مشهد است به گونه‌ای که جمعیت کشور بعد از پیروزی انقلاب ۲.۵ برابر شده اما جمعیت مشهد ۷ برابر شده است که این موضوع به واسطه مهاجرت از روستاها به شهر است که عدم اجرای قوانین برنامه، عدم اجرای اسناد آمایشی و پدیده خشکسالی در شرق کشور از عوامل افزایش حاشیه نشینی شهر مشهد است. همچنین در ساماندهی بافت‌های فرسوده هزینه اجرای بافت‌ها و هزینه زندگی در آن آنچنان افزایش پیدا کرده که ساکنان بافت‌های فرسوده نیز به سمت سکونت در حاشیه شهر مشهد رفته‌اند.

شهردار مشهد تصریح کرد: الحاق برخی از روستاها به مشهد مقدس از دیگر عوامل توسعه حاشیه‌نشینی در مشهد است تا جایی که برخی از روستاها که افزایش جمعیت داشتند باید به شهر تبدیل می‌شدند اما با غفلت انجام شده به شهر مشهد اضافه شده‌اند.

مرتضوی بیان کرد: در حال حاضر مساحت حاشیه شهر و بافت‌های فرسوده مشهد ۸ هزار هکتار است که با توجه به این وسعت شورای اسلامی شهر و شهرداری مشهد در دوره جدید بر آن شدند تا به پدیده حاشیه نشینی تا اندازه‌ای پایان بدهند.

وی به اقدامات انجام شده برای رسیدگی به حاشیه شهر مشهد و مناطق کم‌برخوردار اشاره کرد و گفت: تغییر شیب خدمت نیاز به گفتمان‌سازی ملی، منطقه‌ای و محلی یکی از اقدامات مهم انجام شده در حوزه ساماندهی حاشیه شهر مشهد است که این گفتمان با مطالبه‌گری و مدد رسانه‌ها در شهر مشهد حاکم شده است.

مرتضوی اضافه کرد: حضور موثر در ستاد ساماندهی فرهنگی شهر و تشکیل کمیسیون ویژه ساماندهی حاشیه شهر در شورای شهر دو عامل عمده است که سبب شد اقدامات مناسبی در ساماندهی حاشیه شهر مشهد انجام شود.

وی به برخی از اقدامات انجام شده در حاشیه شهر مشهد اشاره کرد و در این خصوص ادامه داد: افزایش ۳ هزار مترمربعی سرانه فضای سبز، نصب ۲۰۰ ایستگاه ورزشی، ایجاد دسترسی با راه‌اندازی ۱۶ خط اتوبوس، تعریف ۷۰ درصد اعتبارات توسعه فضای سبز در سال جاری به مناطق کم برخوردار و حاشیه شهر، تجهیز ۲۵۱ مسجد حاشیه شهر به امکانات ورزشی، اعزام مبلغ به حاشیه شهردر ۸ پهنه، احداث خط دو قطارشهری که بخش اعظمی از آن در حاشیه شهر واقع شده است، احداث پل‌های هوایی مکانیزه، احداث ۱۴۴ مسجد در شهر مشهد با اولویت حاشیه شهر و مناطق کم‌برخوردار با کمک سپاه و... بخشی از اقدامات انجام شده در حاشیه شهر مشهد است.

شهردار مشهد گفت: همچنین مساخت ۳۰۰۰ واحد مسکونی، کمک به جمع‌آوری معتادان، اجرای طرح کرامت مهر و اهدای ۴۰۰۰ کیف سلامت به دانش‌آموزان حاشیه شهر، اجرای طرح ارائه خدمات رایگان سلامت در ۱۱۰ پایگاه محلی مناطق محروم، مشارکت با سپاه امام رضا(ع) در خصوص احداث مجموعه های ورزشی سرپوشیده با اهدای اراضی به ارزش ۷۰۰ میلیارد تومان از سوی شهرداری، ایجاد ۷ فرهنگسرا و مرکز فرهنگی در حاشیه شهر، آماده‌سازی ۷۰ زمین ورزشی روباز در محلات حاشیه شهر، احداث ۳ سوله بحران و ۵ سالن ورزشی ، برگزاری طرح‌های ورزشی در ۲۰۰ مدرسه حاشیه شهر، احداث و بهره‌برداری از ۸ بازار میوه و تره‌بار، ساماندهی صنوف مزاحم و آلاینده شهری و... بخشی اعظمی دیگر از اقدامات مدیریت شهری مشهد برای حاشیه شهر است.

مرتضوی به ساماندهی کشف‌رود اشاره کرد و در این خصوص گفت: متاسفانه رودخانه کشف رود به واسطه اینکه محل تخلیه فاضلاب‌ بود به معضلی در حاشیه شهر تبدیل شده بود که بعد از ۱۸ سال با پیگیری شهرداری و کم سایر دستگاه‌ها امروز در ۱۴ کیلومتر از آن و مساحت ۹۰ هکتار، ۵۰ هزار اصله درخت در حاشیه این رودخانه کاشته شده است.

به گفته شهردار مشهد با اقدامات انجام شده در حال حاضر حاشیه شهر مشهد از حیث زیبایی و نظافت تفاوتی با دیگر نقاط شهر مشهد ندارد و در حال حاضر معضل حاشیه‌نشینی در مشهد را از بحث وخامت خارج کردیم و بخش قابل توجهی از حاشیه ما تبدبل یه متن شده است.

مرتضوی در ادامه در پاسخ به سوال یکی از خبرنگاران در خصوص الحاق روستاها به مشهد و تشدید معضل حاشیه‌نشینی در این شهر گفت: به استناد قانون تقسیمات کشوری هر روستایی که جمعیت آن به رقم مشخصی برسد باید به شهر تبدیل شود اما در خصوص شهر مشهد غفلت‌هایی فراوانی در خصوص حاشیه شهر صورت گرفته که هنوز هم ادامه دارد.

شهردار مشهد  بیان کرد: متاسفانه روستاهایی با جمعیت ۴۰ هزار نفر در حاشیه شهر شکل گرفته که رها شده لذا باید این روستاها به شهر تبدل شود تا به بلوغ برسد اما این اتفاق رخ نداده و معضل آن گریبانگیر مشهد است.

وی بیان کرد: درخواست من ار دولت این است که به حاشیه شهر مشهد و مدیریت روستاهایی که اطراف شهر وجود دارد و به مشهد ملحق شده است توجه ویژه‌ای داشته باشد.

مرتضوی همچنین در خصوص نقش دولت در جلوگیری از مهاجرت به شهرها و حل معضل حاشیه‌نشینی گفت: خدمت گرفتن حق مردم است و خدمت رسانی وظیفه دولتمردان است اما ذکر این نکته مهم است که از دلایل ایجاد معضل حاشیه‌شینی عدم توجه به روستاها است به گونه‌ای که اشتغال در روستاها با مشکل مواجه شده که این سبب شد جمعیت روستاها به سوی شهرها روانه شود.

شهردار مشهد ادامه داد: پیشهاد مشخص من به دولت‌ها در ادوار مختلف این است که باید برای معکوس کردن موضوع مهاجرت از روستاها به شهرها توجه ویژه‌ای به روستاها شود و این مهم نه یارانه دادن به روستایی‌ها بلکه یارانه دادن به تولیدات و محصولات روستایی است که سبب اشتغال‌زایی شود.

وی گفت: یکی از عواملی که سبب می‌شود مردم از روستاها رغبت بیشتری برای حضور در شهرها داشته باشند پاسخگویی به نیازهای مختلف آنان از جمله آموزش، درمان، رفاه و ... است لذا در صورت توجه به این نیازها در روستاها دیگر شاهد این معضل در شهرها به خصوص شهر مشهد نخواهیم بود.

مرتضوی به وضوع تاثیر معماری حاشیه شهر در سیما و منظر شهری اشاره کرد و گفت: در حاشیه شهر از نظر معماری ساخت و سازهای مناسبی صورت نگرفته چرا که روستاها به شهر الحاق پیدا کرده است که این موضوع به سیما و منظر شهری صدمه وارد می‌کند اما خوشبختانه از نظر اجتماعی خوش‌سیماترین مردم، مردم حاشیه نشین هستند.

شهردار مشهد خاطرنشان کرد: عمده‌ترین جمعیت حاشیه‌نشین در کشور به ترتیب در مشهد، تبریز، تهران، البرز و شیراز است.

وی تصریح کرد: مدیریت شهری مشهد برای جلوگیری از توسعه معضل حاشیه‌نشینی اقدامات و نظارت‌های کافی دارد به گونه‌ای که از ساخت و سازهای غیرمجاز به شدت جلوگیری می‌کند اما ذکر این نکته نیز بسیار مهم است که بخش قابل توجهی از جلوگیری از حاشیه نشینی از وظایف دولت است.

وی در پاسخ به سوالی در خصوص برنامه‌ریزی شهرداری در دوره‌های کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت برای کاهش بیشتر معضل حاشیه‌نشینی در مشهد گفت: در برنامه‌ریزی کوتاه مدت خدمت‌رسانی عادلانه، میان مدت ساماندهی نیازهای عمومی و توسعه فضای سبز و بلندمدت جلوگیری از تصرفات و ایجاد کمربند سبز مشهد برای ساماندهی بیشتر حاشیه شهر مشهد مدنظر قرار گرفته است که برنامه‌ریزی بلندمدت آن در یک افق ۷ الی ۸ ساله به نتیجه خواهد رسید.

شهردار مشهد ادامه داد: خوشبختانه شهرداری مشهد تلاش می‌کند که دغدغه رهبر معظم انقلاب و علمای اسلامی را در خصوص حل معضل حاشیه‌نشینی رفع کند و در این مسیر نیز از تجربیات کشورهای دیگر نیز استفاده می‌کند.

مرتضوی بیان کرد: شهرداری مشهد توانسته با برنامه‌ریزی دقیق برنامه‌های شهرداری را در قالب اقدام و عمل قرار دهد و به کارنامه تبدیل کند که در این بخش موفق بوده و قابلیت راستی آزمایی دارد.

شهردار مشهد در پاسخ به این سوال که حاشیه‌نشینی برای مشهد فرصت یا تهدید است، بیان کرد: حاشیه نشینی برای مشهد تهدید نیست بلکه فرصت و سرمایه است اما از حیث شهرسازی وقتی منطقه‌ای براساس مبانی شهرسازی شکل نگیرد حتما به تهدید تبدیل می‌شود.

مرتضوی ادامه داد: در کنار این مهم زیارت محوری یکی از مولفه‌های توسعه کشور است که هم به توسعه اقتصادی و فرهنگی کمک می‌کند اما می‌تواند انقلاب اسلامی را به خارج از کشور صادر کند.

وی ادامه داد: شهرداری مشهد در راستای مشهد ۲۰۱۷ اقدامات مناسبی انجام داده است که از جمله آن می‌تواند به توسعه زائرسراهای ارزان قیمت، توسعه هتل‌ها و مراکز اقامتی و ... اشاره کرد؛ در کنار آن آستان قدس رضوی توجه ویژه‌ای به زیارت درمانی و توریسم درمانی دارد.

شهردار مشهد در پاسخ به سوال خبرنگاری در خصوص طرح جامع و تفصیلی شهر مشهد بیان کرد: شورای عالی شهرسازی بعد از ۸ سال طرح جامع مشهد را تصویب و بعد از دو سال از تصویب ابلاغ کرد که عملا طرح ضمانت اجرایی نداشت با این حال شهرداری به دنبال تصویب طرح‌های تفصیلی است.

وی به موضوع بلندمرتبه‌سازی در اطراف حرم مطهر رضوی اشاره کرد و در این خصوص گفت: ما به عنوان شهرداری با ساخت و سازهای بدقواره در اطراف حرم مظهر رضوی مخالفیم و در دوره فعلی مدیریت شهری مشهد کمترین پروانه بلندمرتبه‌سازی در اطراف حرم مطهر رضوی صادر شده است.

 

 امروز بحث حاشیه‌نشینی و حاشیه شهر به مشکلی بزرگ در کلانشهر مشهد تبدیل شده که البته این موضوع تنها مختص شهر مشهد نیست، بلکه در تمام دنیا حاشیه‌نشین وجود دارد به طوری که تا سال 2012 بیش از یک میلیارد حاشیه‌نشین در جهان وجود داشته که پیش‌بینی می‌شود این رقم در سال 2030 به 2 میلیارد نفر برسد.

با توجه به جمعیت 7 میلیاردی کره‌زمین به این نتیجه می‌رسیم که از هر هفت نفر یک نفر در حاشیه شهرها زندگی می‌کند اما این موضوع در شهر مشهد بسیار تاسف‌بارتر است و در بزرگترین کلانشهر مذهبی جهان که عناوین پایتخت معنوی ایران و همچنین دومین کلانشهر کشور را نیز به یدک می‌کشد به ازای هر 3 نفر یک نفر حاشیه‌نشین وجود دارد به طوری که از جمعیت نزدیک به 3 میلیون نفر بیش از یک میلیون نفر آن حاشیه‌نشین هستند، برای بررسی موضوع حاشیه‌نشینی در مشهد با مسئولان گفت‌وگو کرده‌ایم که در ادامه می‌خوانید.

*مشهد بیش از یک میلیون نفر حاشیه‌نشین دارد

سیدصولت مرتضوی، شهردار مشهد در ارتباط با موضوع حاشیه شهر مشهد اظهار کرد: مشهد مقدس امروز بیش از یک میلیون نفر حاشیه‌نشین دارد که ناشی از الحاق بدون کارشناسی روستاها به شهر است.

وی علت اصلی افزایش حاشیه شهر مشهد را نگاه غیرکارشناسانه به موضوع تقسیمات کشوری و شهرسازی در سال‌های گذشته می‌داند و معتقد است حاشیه‌نشینی ناشی از الحاق بدون کارشناسی روستاها به شهر، قبل از ایجاد زیرساخت‌هاست و در این میان مهاجرت اتباع خارجی نیز مزید بر علت شده است.

امروز حاشیه شهر مشهد نه تنها در شهر مشهد یا استان خراسان‌رضوی بلکه در کشور به صورت یک گفتمان ملی تبدیل شده و کمتر کسی است که در این زمینه اطلاعات کافی نداشته باشد و دلیل این مطالبه‌گری را نیز باید از اقدامات شهرداری مشهد و نمایندگان مشهد نگریست زیرا آنها بعد از دعوت از مقامات عالی رتبه کشور حتما برنامه‌ای برای بازدید از مناطق حاشیه شهر داشتند که در نهایت در سفر اخیر رئیس جمهور نیز بحث حاشیه شهر با مصوبه‌ای همراه بود.

البته نگاه و توجه به حاشیه شهر را مردم این منطقه باید مدیون شورای چهارم شهر مشهد باشند زیرا شعار این شورا از همان ابتدا ساماندهی حاشیه شهر بود و در این راستا کمیسیون حاشیه شهر را نیز تشکیل دادند و همچنین امروز 50 درصد از بودجه عمرانی و فضای سبز شهرداری مشهد در مناطق حاشیه شهر هزینه می‌شود که این خود نکته حائز اهمیت است که در نهایت این توجه سبب مصوبه دولتی در این خصوص شد.

*بیش از یک سوم شهروندان مشهدی در حاشیه شهر زندگی می‌کنند

اینکه چرا مشهد دارای بیش از یک میلیون حاشیه‌نشین است سئوال مهمی است اما با نگاهی علمی نسبت به افزایش حاشیه‌نشینی در شهرهای جهان می‌توان تا حدودی به جواب نزدیک شد یکی از دلایل اصلی حاشیه‌نشینی مهاجرت گسترده از روستاها و شهرهای کوچک است و به دلیل اینکه زندگی در کلانشهرها هزینه خاص خود را دارد این افراد در حاشیه این شهرها و در سکونت‌گاه‌های غیر رسمی سکنی می‌گزینند و همچنین یکی دیگر از دلایل نبود شغل در روستاها و شهرهای کوچک است و دلیل دیگر الحاق روستاها به شهرهای بزرگ است.

اما در کلانشهر مشهد موضوع کمی متفاوت است به طوری که علاوه بر موارد فوق برای افزایش حاشیه‌نشینی، شهر مشهد با حضور اتباع بیگانه در این مناطق نیز مواجهه است که آیت‌الله علم‌الهدی امام جمعه مشهد خطر این اتباع را گوشزد کرده بودند و بر این اساس اعضای کمیسیون امنیت ملی مجلس در استانداری خراسان‌رضوی جلسه‌ای تشکیل دادند و بر ساماندهی این اتباع تاکید کردند.

 

حجت الاسلام نصرالله پژمانفر، نماینده مشهد در مجلس در این ارتباط در گفت‌وگو با خبرنگار فارس اظهار داشت: امروز شهر مشهد بالاترین درصد حاشیه‌نشینی در کشور را به خود اختصاص داده است به نحوی که بیش از یک سوم شهروندان مشهدی در حاشیه شهر زندگی می‌کنند و این امر مشکلاتی را برای مسئولان شهری ایجاد کرده است به طوری که  هم‌اکنون 5 هزار معتاد پرخطر در حاشیه شهر مشهد زندگی می‌کنند که این آمار اصلا در شان شهر مشهد نیست؛ باید با اجرایی کردن راهکارهای رفع آسیب‌ها جامه عمل به فعالیت‌های گسترده ساماندهی پوشانید.

وی در ارتباط با مباحث فرهنگی این مناطق نیز خاطرنشان کرد: ما نباید بگذاریم مردم این مناطق دچار چالش‌های فرهنگی شوند و اقدامات مناسب در مورد مسائل فرهنگی در این مناطق باید توسط مسئولان انجام شود.

*طرح جامع شهر مشهد و الحاق حاشیه شهر به مشهد

طرح جامع شهر مشهد بعد از سال‌ها کش و قوس ماه‌های نهایی خود را برای اجرا و ابلاغ خود سپری می‌کند اما نکته حائز اهمیت این است که در این طرح حاشیه شهر مشهد به شهر مشهد افزوده شده که این در نگاه نخست بسیار خوشایند است چون سبب توجه بیشتر مسئولان به این مناطق شده و اصول شهرسازی نیز در این مناطق رعایت می‌شود اما نگرانی عمیق ما این است که حاشیه دومی بعد از الحاق رسمی این مناطق در شهر مشهد تشکیل نشود.

بر این اساس محمدکمال سرویها، نایب رئیس شورای شهر مشهد در گفت‌وگو با خبرنگار فارس اظهار داشت: اگر این مناطق رها شوند و برنامه‌ای نداشته باشیم همین موضوعی که شما می‌گویید رخ می‌دهد اما اگر برنامه داشته باشیم و شهرک‌های اقماری را بر اساس لکه‌های جمعیتی شناسایی کنیم و شهرداری نواحی و مناطق را به صورت اقماری در کنار شهرداری مرکزی ایجاد و آن را قانونمند کنیم و با برنامه و نظارت پیش برویم مشکلی پیش نمی‌آید.

*معضل بهداشت در حاشیه شهر مشهد مشهود است

اما یکی از بزرگترین معضلات حاشیه شهر مشهد مسائل بهداشتی است و بر این اساس جواد ستاری، رئیس کمیسیون بهداشت شورای شهر مشهد در گفت‌وگو با خبرنگار فارس عنوان کرد: در این مناطق باید به وجود خاک و نخاله به علت نبود آسفالت معابر و وجود سگ‌های ولگرد اشاره کرد که سبب شیوع بیماری‌های خاص از جمله سالک شده و از طرفی چون اکثر منازل این مناطق به صورت شبانه و غیرمجاز ساخته می‌شوند، بحث ایمنی و مقاوم بودن آنها در برابر زلزله یکی از مواردی است که باید در کمیسیون ویژه ساماندهی حاشیه شهر به آن پرداخته شود و برای حل این معضل نیز راهکاری ارائه کنند.

محسن انتظاری هروی، رئیس شورای شهر مشهد نیز با تاکید بر معضلات حاشیه شهر مشهد گفت: ما برای ساماندهی مسائل بهداشتی حاشیه شهر در سفر هیئت دولت دیداری با وزیر بهداشت و درمان داشتیم و بر این اساس مقرر شد وزیر بهداشت وزیر معین استان خراسان‌رضوی شود که امیدوارم مشکلات بهداشتی حاشیه شهر را نیز با تعامل در استان حل شود.

*راهکارهای حل حاشیه نشینی در جهان

حاشیه نشینی موضوعی نیست که مختص به شهر مشهد باشد و دیگر کشورهای جهان نیز با این مشکل سال‌ها قبل مواجهه بودند و برای حل موضوع حاشیه‌نشینی در ابتدا مشکلات اقتصادی مردم این مناطق را حل کردند که این نگاه ویژه دولت را می‌طلبد و یکی دیگر از موارد مهم ساخت مسکن‌های اجتماعی برای انتقال این افراد بوده زیرا محل اقامت حاشیه‌نشین‌ها به دلیل رعایت نکردن موارد مهندسی هیچ گونه ایمنی در برابر مخاطرات طبیعی ندارد و البته همان گونه که در دهه 1970 با برنامه بانک جهانی برای حل مشکلات کشورهای جنوب زمین‌هایی به صورت رایگان و همچنین پروانه رایگان به افراد حاشیه شهر داده شد نیز می‌تواند در این زمینه کمک کند و سیاست دیگر در نهایت باید توانمندسازی این افراد در حاشیه شهر باشد.

شهرداری مشهد نیز برای توانمندسازی افراد این مناطق برنامه‌های خوب داشته و برای ایجاد کارگاه در این مناطق تخفیفات خوبی در زمینه عوارض می‌دهد و همچنین با توجه به اینکه 50 درصد بودجه عمرانی و فضای سبز خود را به این مناطق اختصاص داده این امید وجود دارد که سبب توسعه بیشتر این مناطق شود اما یکی از مهم‌ترین مباحث موضوع منازل غیر استاندارد حاشیه‌نشین‌هاست که این موضوع نگاه ویژه دولت را می‌طلبد.

*تاکید مقام معظم رهبری و رئیس جمهور بر حل مشکلات حاشیه شهر مشهد

امروز به درستی به گفته شهردار مشهد بحث حاشیه شهر به یک گفتمان ملی تبدیل شده و از سویی شهرداری و شورای شهر مشهد و همچنین استانداری خراسان‌رضوی برای حل این مشکل اقدامات مناسبی را در طی یک سال گذشته انجام داده‌اند که جای تقدیر و قدردانی دارد و قرار بر این شده که طرح ساماندهی حاشیه شهر تا یک ماه آینده به هیئت دولت داده شود.

رئیس جمهور نیز در سفر اخیر خود به خراسان‌رضوی در نشست خبری پایان سفر بیان کرد که بحث حاشیه شهر موضوعی است که که در ارتباط با آن طرح‌هایی مطرح شده اما متاسفانه تکمیل نشده و بر این اساس در جلسه هیئت دولت این موضوع پیگیری و قرار بر این شد که در بودجه سال 94 اعتباری در مورد ساماندهی حاشیه شهر مشهد در نظر گرفته شود.

با توجه به سفر هیئت دولت و قول ساماندهی حاشیه شهر مشهد مردم پایتخت معنوی ایران نیز منتظر حل این بحران بزرگ هستند تا مشکلی را که دولت‌ها در دو دهه اخیر به وجود آورده‌اند؛ ساماندهی آن را توسط دولت یازدهم و با همت شهرداری مشهد و استانداری خراسان‌رضوی ببینند.

اما در پایان تاکید مقام معظم رهبری نیز بر حاشیه شهر مشهد سبب دلگرمی مردم این مناطق شده به طوری که آیت‌الله سیداحمد علم‌الهدی امام جمعه مشهد در این ارتباط اظهار داشت: در آخرین سفر مقام معظم رهبری در شهریور ماه امسال ایشان از مشکلات در مناطق حاشیه شهر مشهد ابراز نگرانی کردند و دستور دادند که برای ساماندهی مسائل حاشیه شهر مشهد به‌ ویژه مشکلات فرهنگی، اقدامی قاطع انجام شود.

 مهاجرت از اصلی‌ترین دلایل ایجاد حاشیه‌نشینی در شهر مشهد است و در حال حاضر بالغ بر یک میلیون نفر از جمعیت 3 میلیون نفری این شهر حاشیه‌نشین هستند.
«سید صولت مرتضوی» شهردار مشهد با اشاره به اینکه جمعیت این شهر از زمان پیروزی انقلاب تاکنون 7 برابر افزایش یافته که این موضوع بواسطه مهاجرت از روستاها به شهر بوده، بیان کرد: علت افزایش مهاجرت از روستاها به شهر مشهد اجرا نشدن قوانین برنامه و اسناد آمایشی و متأسفانه پدیده خشکسالی در شرق کشور بوده است.
وی مسأله گریز از مرکز را دیگر عامل ایجاد پدیده حاشیه‌ نشینی در مشهد عنوان کرد و ادامه داد: در ساماندهی بافت‌های فرسوده هزینه اجرای بافت‌ها و هزینه زندگی در آن آنچنان افزایش پیدا کرده که ساکنان بافت‌های فرسوده نیز به سمت سکونت در حاشیه شهر مشهد رفته‌اند.
شهردار مشهد افزود: الحاق برخی از روستاها به این شهر از دیگرعوامل توسعه حاشیه‌نشینی است تا جایی که برخی از روستاها که افزایش جمعیت داشتند باید به شهر تبدیل می‌شدند، اما با غفلت انجام شده به شهر مشهد اضافه شده‌اند.
مرتضوی به اقدام‌های انجام شده برای رسیدگی به حاشیه شهر مشهد و مناطق کم‌برخوردار اشاره کرد و گفت: تغییر شیب خدمت نیاز به گفتمان‌سازی ملی، منطقه‌ای و محلی از اقدام‌های مهم انجام شده در حوزه ساماندهی حاشیه شهر است که این گفتمان با مطالبه‌گری و مدد رسانه‌ها در این شهر حاکم شده است. وی به موضوع بلندمرتبه‌سازی در اطراف حرم مطهر رضوی اشاره کرد و گفت: ما به عنوان شهرداری با ساخت و سازهای
بد قواره در اطراف حرم مطهر رضوی مخالفیم و در دوره فعلی مدیریت شهری کمترین پروانه بلند مرتبه‌سازی در اطراف حرم مطهر رضوی صادر شده است.
 

افزایش جاذبه های شهری و بی فروغ شدن زندگی در روستاها و امید به پیدا کردن کار در شهر ها هر روز بر سیل مهاجران افزوده و پدیده حاشیه نشینی را در کلانشهر هایی همچون مشهد مقدس پر رنگ تر می کند.

 این گزارش از سلسله گزارشهای «پرونده ویژه بررسی پدیده حاشیه نشینی در استانهای کشور» منتشر شده است. «پرونده ویژه» مجموعه گزارشهای تولیدی دفاتر سرپرستی استانهای خبرگزاری مهر، در یک موضوع مشترک است.

به گزارش خبرنگار مهر، حضور ۳۰۰ هزار تبعه غیر ایرانی مجاز و غیر مجاز در مشهد، خشکسالی های مستمر، بالا بودن قیمت زمین و مسکن در نواحی شهری مشهد و ضعف نظارت دستگاه‌های حاکمیتی از مهمترین دلایل گسترش جمعیت حاشیه‌نشینی بنا بر گفته کارشناسان در مشهد مقدس است.

بنا بر آمار سرشماری سال ۱۳۸۶ حدود ۸۸۳ هزار نفر در مشهد اسکان غیر رسمی داشتند که این تعداد در حال حاضر به حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار نفر رسیده است.

بیشتر افراد مهاجری که به شهرها روی می آورند، شغل ندارند و از نظر اقتصادی دچار بحران هستند از این رو برای امرار معاش به پول نیاز دارند و در چنین بحرانی است که انگیزه های ارتکاب جرم نیز خود را نشان می دهد.

۴ هزار هکتار از اراضی شهر مشهد در حاشیه قرار دارد

سکونتگاه های غیررسمی یا مناطق حاشیه ای با گستره ای شامل ۱۳ درصد از مساحت مشهد مقدس حدود ۳۲ درصد جمعیت این کلانشهر را در خود جا داده  است و به گفته کارشناسان در مجموع چهار هزار و ۷۳ هکتار از مساحت مشهد شامل سکونتگاه های غیررسمی است.

رئیس مركز پژوهش های شورای اسلامی شهر مشهد در این رابطه می گوید: در حال حاضر ۶ سكونتگاه غیر رسمی به مساحت ۴ هزار و ۷۳ هكتار در مشهد وجود دارد كه از میان آن سه منطقه در دستور كار و اولویت مطالعاتی مركز پژوهش های اسلامی شهر مشهد قرار گرفته است.

برات علی خاكپوردر گفتگو با مهر با اشاره به اینکه نسبت تمامی سکونتگاه های غیر رسمی شناسایی شده به کل شهر ۷ درصد است ادامه داد: در مجموع ۸ پهنه اسكان غیررسمی در مشهد وجود دارد كه شامل التیمور، شهرك شهید رجائی، گلشهر، خواجه ربیع، دروی، جاده قوچان، سیدی و سیس آباد است.

وی افزود: بر اساس گزارش مدیریت آمار و تحلیل اطلاعات شهرداری مشهد این شهر نیز همچون سایر کلانشهرهای کشور با پدیده حاشیه نشینی و اسکان غیررسمی روبرو است.

حاشیه نشینی مشهد

وی بیان کرد: مناطق محروم و آسیب پذیری همچون هلالی شمال، شمال شرق، شرق و جنوب شرقی این شهر مذهبی را در برگرفته و علاوه برآن مجمع الجزایری از محلات نامتعارف حتی در میان مناطق مرفه نشین نیز به چشم می خورد.

خاکپور اذعان کرد: سکونتگاه های غیررسمی بافت هایی هستند که به طور عمده مهاجران روستایی و تهی دستان شهری را در خود جای داده و بدون مجوز و خارج از برنامه ریزی رسمی و قانونی توسعه شهری در درون یا خارج از محدوده شهرها به وجود آمده اند.

وی ادامه داد: اینگونه بافت ها فاقد سند مالکیت و از نظر ویژگیهای کالبدی، زیست محیطی و همچنین برخورداری ازخدمات و زیرساختهای شهری همانند بافت های فرسوده دچارکمبود هستند و لذا عدم توجه به این بافت ها موجب ایجاد آسیب های بزرگ به بدنه اجتماع می شود.

حاشیه های مشهد پر رنگ تر می شود

نماینده مردم مشهد در مجلس شورای اسلامی  نیز در این رابطه بیان کرد: به دلیل فقدان نظارت در روستاهای اطراف مشهد و رشد سریع روستاهای خارج از محدوده شهری مشهد شاهد وضعیتی خاص و پدیده رو به رشد جاشیه نشینی در اطراف مشهد هستیم.

امیر حسین قاضی زاده در گفتگو با مهر بیان کرد: مشکل حاشیه نشینی متاسفانه به یکی از معضلات خاص و جدی و همچنین رو به افزایش شهر مشهد است که مسئولان به ویژه شهرداری باید با نگاه ویژه و فعالی در این حوزه ورود پیدا کند.

وی بیان کرد: بخش اعظمی از معضلات اجتماعی مانند کودکان فراری، کودکان کار، زنان کار، اعتیاد، مواد مخدر و سایر آسیب های مربوط به آن با حاشیه نشینی در مشهد گره خورده و مشکلات این کلانشر را دو چندان کرده است.

عضو کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی در این رابطه گفت: اجرای دقیق طرح هادی روستا و نیز توجه کامل و حساسیت بالای شورا و دهیاری ها در زمینه تغییرکاربری ها و ممنوعیت کامل ساخت و ساز در محیط های خارج از عرصه تعیین شده همه از اقداماتی است که باید برای مقابله و مدیریت معضل حاشیه نشینی به کار گرفت.

وی افزود:مبارزه با زمین خواران که اقدام به خرید زمین مستضعفان و فروش چند برابر آن می کنند از دیگر موضوعاتی است که مسئولان و متولیان باید با انجام کامل وظایف خود با آن مقابله کنند.

وی با اشاره به اینکه حدود یک میلیون جمعیت حاشیه نشین در مشهد آخرین آمار رسمی در این زمینه است گفت: به طور حتم با جمعیتی بالاتر از این رقم به عنوان حاشیه نشین روبرو هستیم.

وی تاکید کرد: برنامه جامع و حساب شده و رعایت دقیق قوانین و قانون گذاری اصولی در شوراها می تواند مدیریت معضل حاشیه نشینی در مشهد را میسر کند.

قاضی زاده با بیان اینکه دستگاه های مسئول و متولیان به جای نشستن و تماشای رشد روز افزون و بیمارگونه حاشینه نشینی در این شهر باید به وظایف و مسئولیت های خود عمل کنند ادامه داد: مشهد به عنوان یک کلانشهر معضلات مشابه همه کلانشهرها را دارد که در این میان به دلیل حضور میلیونها زائر و افراد فراوان داخلی و خارجی مسائل و معضلات این گروه نیز به مجموع معضلات این کلانشهر افزوده شده است .

رویکرد شعاری

نماینده بخش مركزی شورای شهر نیز در این رابطه اظهار کرد: بخش مركزی شهر مشهد شامل ۲۳۰ روستا با جمعیت ۴۰۰ هزار نفر است که كمترین عدالت و معیارهای مدیریتی در آن لحاظ شده است.

وی با بیان اینکه عدم توجه به نیازهای روستائیان و مناطق محروم به طور طبیعی موجب ایجاد شیب به سمت مهاجرت به شهر ها و ایجاد آسیب های اجتماعی می شود ادامه داد: باید با توسعه و توجه جدی به امکانات روستایی از موج مهاجرت ها به شهر کاست.

حاشیه نشینی مشهد

محمد فانی در گفتگو با مهر بیان کرد:  متاسفانه مشكل حاشیه نشینی در مشهد تنها به یك شعار تبدیل شده است و هیچ اقدام موثری تاكنون برای رفع آن توسط مسئولان و مدیران انجام نشده است در حالیكه مشكلات این منطقه از شهر شامل دغدغه های مردم محروم و كم برخوردار می شود.

وی افزود: به طور مثال در بازدیدی كه امسال از حاشیه شهر مشهد توسط شورا انجام شد یكی از مدارس این منطقه شامل یك كلاس ۹ متری با ۲۵ دانش آموز می شد كه به علت كمبود فضای مناسب بخاری این كلاس به سقف پیچ شده بود.

وی یكی از مهمترین دلایل افزایش حاشیه نشینی در مشهد را مهاجرت روستاییان دانست و ادامه داد: كشاورزان و دامداران ما در روستاها با مشكلاتی چون خشكسالی، ‌گران بودن علوفه و عدم پرداخت یارانه های روستایی مواجه هستند.

وی اضافه كرد: به طور مثال در بحث بهداشت و سلامت روستائیان در دولت تدبیر و امید ۵۸ مركز درمانی تاسیس شد كه ۴ مركز درمانی آن تنها در ساعات ادارای پزشك دارند و لذا برای جلوگیری از مهاجرت روستائیان به شهرها باید امكانات رفاهی آنها را فراهم كنیم.

ارتباط حاشیه نشینی با فقر

در این رابطه طاهره عودی کارشناس ارشد روانشناسی می گوید: حاشیه نشینان به لحاظ اجتماعی دارای موقعیتی متزلزل بوده و در طبقه پایینی از اجتماع قرار دارند، فقیرند و در کوچه و پس کوچه ها و محلات کم درآمد زندگی می کنند .

وی بیان کرد: این مردم از درآمد اقتصادی پایینی برخوردارند و بیشتر به  کارهای اقتصادی غیرمولد مشغولند و جمع زیادی از آنها نیز کارگرند .

وی اذعان کرد: رشد حاشیه نشینی را اگر نتوان نشانه اصلی رشد فقر دانست، اما نمی توان از کنار این واقعیت نیز گذشت که هرچه حاشیه نشینی گرداگرد شهرهای بزرگ کشور گسترده می شود، زنگ خطر فقر هم صدایش بلندتر می شود.

وی با اشاره به اینکه جاذبه رفاه شهرنشینی بسیاری از روستائیان و حاشیه نشین ها را از زادگاه خویش جدا می کند و به سوی قطب های صنعتی و بازارهای کار می کشاند بیان کرد: از انجا که زندگی در شهر ها تناسبی با درآمد این افراد ندارد لذا این افراد در حاشیه شهر ساکن شده و خود را بر اقتصاد شهر تحمیل می کنند.

حاشیه نشینی و ارتکاب به جرم

عودی یادآور شد: بیشتر افراد مهاجری که به شهرها روی می آورند شغل ندارند و از نظر اقتصادی هم دچار بحران هستند از این رو برای امرار معاش به پول نیاز دارند و در چنین بحرانی است که انگیزه های ارتکاب جرم مهاجران فراهم می شود.

این کارشناس روانشناسی بیان کرد: انسان ها معمولا  در زادگاه خود مواظب رفتار خود هستند و سعی می کنند خطایی از آنان سرنزند اما در حاشیه ها این ترس می ریزد و بستر جرم خیز می شود .

عودی یادآور شد: حاشیه ها به طور معمول پناهگاه  امنی برای مجرمان و بسترهای  مناسبی برای وقوع جرم در جامعه هستند.

حاشیه نشینی برایند نابرابری است

وی گفت: با نگاهی گذرا به حاشیه شهر مشهد می توان متکدیان، دوره گردها، کارگران ساده و مردمی را  دید که نه شیوه زندگی، نه کار و نه دیگر شرایط آنان به محیط شهری شبیه نیست.

حاشیه نشینی مشهد

عودی افزود: افراد ساکن در حاشیه شهر مشهد در واقع محرومانی هستند که تحت فشارهای اقتصادی، اجتماعی و  فرهنگی کمر خم کرده اند و با مهاجرت به شهرهای بزرگ چاره ای جز پناه بردن به آلونک های حومه مشهد نداشتند.

وی حاشیه نشینی را ناهنجاری خاص و منحصر به فردی حاصل از برآیند نابرابری ها در جامعه دانست و افزود: اغلب حاشیه نشین ها به امید کسب زندگی و درآمد بهتر به کلانشهرها  مهاجرت می کنند و به اجبار در حاشیه شهرها اسکان پیدا می کنند.

تخاصم در برابر تفاهم

وی یادآور شد: باید حاشیه نشینی در شهر مشهد را جدی گرفت زیرا این نگرانی  وجود دارد که در آینده ای نه چندان دور، آسیب های اجتماعی مبتلا به آن کل جامعه را تحت الشعاع قرار دهد .

وی ادامه داد: انطباق و سازگاری در حاشیه شهرها بسیار پایین است و مردمی که از فرهنگ های متفاوت و نگرش های متفاوت مجبور به زندگی در حاشیه شهرهای بزرگ شده اند اغلب نه با تفاهم، بلکه با تخاصم در کنار یکدیگر زندگی می کنند و طبیعی است که آن ها احساس امنیت را تجربه  نمی کنند و نمی توانند از نظر شغلی، کاری و خانوادگی آرامشی احساس کنند.

عودی تاکید کرد: آرزوها و امیال سرکوب شده آن ها و رسیدن به زندگی ایده آل در سراب  مهاجرت به شهرهای بزرگ و تمایل به کسب موفقیت های یک شبه در ذهن  جوانان می تواند بسیار خطرناک و منتج به نتایج بسیار منفی شود .

وی اظهار کرد: از آنجا که این قشر اغلب کارگر با دستمزدهای بسیار پایین هستند، ناچارند برای کسب درآمد کافی ساعت های طولانی کار کنند و به این ترتیب، اندک اندک و در طول زمان پیوندهای خانوادگی شان کم رنگ و کم رنگ تر می شود.

وی گفت:  مشکلات مالی، اغلب کودکان را از پرداختن به تحصیل باز داشته و از همان دوران طفولیت آن ها را به کارگرهای ضعیف و بیمار مبدل می سازد.

وی گفت: افرادی که همواره به چشم حقارت، ضد اجتماعی بودن و خطرناک بودن به آنها نگریسته می شوند افرادی که همواره از کمترین خدمات شهری، بیمه، بهداشت، تغذیه و رفاه برخوردارند لذا در معرض بیشترین آسیب قرار دارند و سایر شهروندان را نیز تهدید می کنند.

صولت مرتضوی شهردار مشهد مقدس در جمع خبر نگاران در خصوص معضل حاشیه نشینی و گفت: متاسفانه حاشیه نشینی یک معضل جدی است که در کشورمان توسعه پیدا کرده است و شهر مشهد نیز از این قاعده مستثنی نیست.

مرتضوی افزود: جمعیت مشهد بالغ بر سه میلیون نفر است که از این تعداد حدود یک میلیون نفر حاشیه نشین هستند و به ترتیب شهر های مشهد، تبریز؛ تهران، البرز و شیراز از شهر هایی هستند که بیشترین جمعیت حاشیه نشین را دارند و وجود انبوه جمعیت حاشیه نشین در شهر مشهد معطوف به سه دلیل عمده است:

مهاجرت به مشهد
جمعیت کشور بعد از انقلاب اسلامی حدود 2/5 برابر افزایش پیدا کرده است که با توجه به این امار جمعیت شهر مشهد مقدس هفت برابر افایش پیدا کرده. این افزایش جمعیت ناشی از زاد و ولد نبوده و عمدتا به خاطر سیل مهاجرت به این شهر ما شاهد این افزایش جمعیت بوده ایم و از طرفی این افزایش، ناشی از عدم اجرای قوانین کار امد و پدیده خشک سالی بوده است.

گریز از مرکز
در ساماندهی بافت های فرسوده هزینه اجرایی بافت ها انچنان افزایش پیدا می کند که ساکنان نمی توانند از پس هزیتنه های بازسازی بر بیایند که این عامل سبب افزایش حاشیه نشینی شده است و امروزه مساحت حاشیه نشینی در شهر مقدس مشهد بالغ بر هشت هزار هکتار است.

الحاق روستا ها به شهرها
الحاق روستا ها به شهر ها یکی دیگر از عواملی است که به افزایش جمعیت حاشیه نشین در شهر مشهد مقدس کمک کرده است. متاسفانه عده ای از روستا ها می باستی به شهر تبدیل می شدند ولی با وجود جمعیت زیاد به شهر مشهد پیوستند که خود عاملی شدند برای به وجود امدن حاشیه نشینی در این شهر.

شهر دار مشهد مقدس اظهار داشت: ما کمیسیونی در جهت ساماندهی حاشیه شهر مشهد تشکیل دادیم که این کار نیز در جهت فرمایش مقام معظم رهبری یعنی همان اقدام و عمل است. اقدامات شهرداری برای بهبود و توسعه حاشیه شهر مشهد رشد قابل توجهی داشته است به گونه ای که ما موفق شدیمبه ازای هر نفر فضای سبز را افزایش دهیم و در پارک ها حدود 200 ایستگاه سلامت که همراه با وسایل ورزشی و سالم سازی است احداث کنیم.

وی در ادامه افزود: ما موفق شدیم مشکل رودخانه کال مشهد را که 18 سال بود جز معضلات این شهر به حساب می امد حل کنیم ودر طول 14 کیلومتر و مساحتی بالغ بر 90 هکتر 50 هزار در خت با اعتبار 80 میلیارد ریال کاشتیم.

مرتضوی در خصوص تسعه فرهنگی در حاشیه شهر مشهد گفت: ما باید برای توسعه فرهنگی کار را از مساجد شروع کنیم و وظیفه شهرداری تامین سخت افزار مساجد است. حاشیه شهر مشهد به هشت پهنه تقسیم کرده ایم که در هر پهنه 40 مسجد احداث شده است  و یک روحانی صاحب فضل و مدیر در هر یک از این پهنه ها قرار داده ایم و از طرفی چیزی بالغ بر 144 مسجد در سطح شهر با مشارکتدوستان به خصوص سپاه امام رضا (ع) مرمت شده است.

وی ادامه داد:حمل و نقل عمومی و توسعه اتوبوسرانی جز پروزه هایی بوده است که توانستیم با موفقیت ایجاد کنیم به صورتی که 16 خط بی ار تی از حاشیه شهر به سمت مرکز شهر با ظرفیت 160 دستگاه اتوبوس احداث کرده ایم و در زمینه ایجاد مدرسه و مسکن با کمک خیرین سه هزار واحد مسکن  ارزان قیمت توانستیم به بهره برداری برسانیم و برای کمک به احداث مدارس علمیه شهر نیز پروانه رایگان صادر کردیم.

مرتضوی در پاسخ به سوال خبرنگار تهران پرس در خصوص توسع پیاده رو ها در شهر مشهد گفتد: 50 درصد هتل های کشور در شهر مشهد است و در بحث پیاده رو سازی نیز کارهای خوبی صورت گرفته است که یکی از آنها تشکیل سازمان به ساز است که وظیفه پیاده رو سازی را در شهر مشهر به عهده دارد

شهردار مشهد در خصوص احداث مکان های ورزشی در حاشیه شهر مشهد افزود: شهرداری مشهد با مشارکت سپاه امام رضا (ع) موفق به احداث سالن های ورزشی سر پوشیده شد که حدود 700 میلیارد تومان  زمین را شهرداری در این راستا کمک کرده است. احداث 20 سالن مسقف ورزشی و 70 زمین ورزشی رو باز در سطح شهر مشهد مقدس نیز از دیگ اقدامات شهرداری در راستای توسعه و ترویج ورزش در این شهر بوده است.

مرتضوعنوان کرد: متاسفانه توسعه ما در زمینه روستا و شهر متوازن نیست و باید به مناطق کم برخوردار و محروم توجه شود تا مردم عزیزمان از روستا ها مجبور مهاجرت و حاشیه نشینی نشوند.برای معکوس کردن مهاجرت باید به روستا ها توجه کنیم و دولت باید به تولیدات روستائیان یارانه بدهد و محصولات را با نرخ بالایی خریداری کند تا دیگر ما شاهد افزایش جمعیت مهاجرین از روستا ها به شهر نباشیم.

وی در پایان گفت: ما با وجود رکود در کشور سالی 500 الی 1400 پروژه را ایجاد کردیم و در حوزه ساخت و ساز به دلیل رکود کاهش اماری داشته ایم به صورتی که در سال 94 به نسبت سال 91  ما 56 درصد هم در تهداد و هم در متراژ ساخت و ساز در مشهد کاهش داسشته ایم. در مورد حاشیه شهر مشهد نیز ما به دلیل اینکه حاشیه شهر ها اغلب روستا ها و شهرک های پر جمعیتی بودند که به شهر مشهد پیوستند ما مشکل شهر سازی و توسعه زیبا سازی را داریم.

نماینده مردم مشهد: حاشیه شهر به تصمیمات جدی در سطح شورای عالی امنیت ملی نیاز دارد

حسین‌زاده افزود: وضعیت نامناسب حاشیه شهر مشهد روز به روز در حال گسترش است/ حتی اعضای کمیسیون برنامه و بودجه را هم آوردیم تا بدانند این شهر فقط فرودگاه، حرم و طرقبه شاندیز نیست

 

محمدحسین حسین‌زاده بحرینی تصریح کرد: نوار پهن حاشیه شهر که از شرق شروع می‌شود و در شمال شرق، شمال و حتی در بعضی از بخش‌های غرب مشهد ادامه دارد، سیمای نامناسبی به شهر مشهد داده و در حال حاضر به مهم‌ترین دغدغه مسوولان شهر و استان تبدیل شده است. مسئولان ملی به طور مکرر و برای بررسی وضعیت حاشیه شهر به مشهد سفر کرده‌اند.

حجت الاسلام حسین زاده بحرینی با بیان بخشی از مشکلات حاشیه شهر مشهد گفت: در حالی که میانگین کشوری حاشیه‌نشینی 12 درصد است، این آمار در مشهد سه برابر میانگین کشوری است. مشکل حاشیه شهر فقط پل هوایی نیست بلکه اختلاط فرهنگی، وجود ملیت‌های مختلف، بافت فرهنگی متفاوت و افراد فاقد هویت از دیگر معضلات این بافت است

بحث حاشیه نشینی و زاغه نشینی در کلان شهرها یکی از مشکلات شهرهای بزرگ صنعتی امروز است که از آن به بیماری مرموز کلان شهرها یاد می شود و شناخت و تعریف این مشکل و بررسی علل و عوامل ایجاد آن در شهرهای بزرگ یک ضرورت محسوب می شود.

 

بررسی حاشیه‌نشینی شیراز نشان می‌دهد این معضل بیش از آنکه محصول مهاجرت به شهر باشد حاصل سرریز شدن جمعیت به دلیل ناتوانی در تهیه مسکن است، حاشیه نشینی معضلی است خود ساخته که با بی برنامگی، بی‌عدالتی و عدم توجه به کرامت انسانی در جامعه امروز ایجاد شده است.

 

در این مطلب سعی در تحلیل و بررسی این پدیده شهری داریم تا علل این پدیده را که امروز تبدیل به معضل شده است مشخص کنیم.

 

باید به مسئله حاشیه شهر ریشه‌ای نگاه کنیم؛ این پدیده حاصل سیاست‌های غلط دولت‌های مختلف بوده است، در آغاز پیروزی انقلاب 30 درصد مردم در شهرها و 70 درصد در روستاها زندگی می‌کردند؛ اما سیاست‌های نادرست و عدم ایجاد اشتغال در روستاها سبب مهاجرت شده است و در کنار آن حاشیه نشینی به وجود آمده به طوری که متوسط حاشیه‌نشینی در کلانشهرها 16 درصد جمعیت است.

 

به نظر می آید بازخوانی و تبیین ضرورت و اهمیت پرداختن به مسئله حاشیه شهر، گره گشای خوبی برای انتخاب رویکردها و جهت گیری در فعالیت‌ها باشد.

 

پرداختن به حاشیه شهر، ضرورت دارد چرا که حاشیه نشینی، هویت شهر را تهدید می کند؛ از آن جهت که نشان دهنده تبعیض و بی عدالتی در دهه پیشرفت و عدالت در سومین حرم اهل بیت(ع) است.

 

در یک نگاه، حاشیه شهر علت اصلی و محل پرورش ناهنجاری ها و زشتی‌های اجتماعی است. این نگاه با وسواس و دقت خاصی از ضرورت پرداختن به حاشیه شهر و ساماندهی آن خواهد گفت، چرا که وظیفه خود را مقابله جدی با گروه های ضد فرهنگ و ضد امنیت، بزهکاری و اعتیاد می داند و به زعم خود سراغ از بین بردن علت آن در حاشیه شهر می‏رود.

 

از نگاهی دیگر، حاشیه شهر، خود معلول یک علت دیگر است. این نگاه نیز ساماندهی حاشیه شهر را ضروری می داند اما حاشیه نشینی را نشانه ای از یک شهر مریض و مدیریت ناعادلانه شهری می داند. البته بعد از آنکه تبعیض و فقر و حاشیه نشینی به وجود می آید، بروز برخی ناهنجاری ها در حاشیه شهر قابل پیش بینی خواهد بود؛ اما این رویکرد، هیچ گاه چشم خود را بر این زنجیره علت‌ها و علت اصلی به وجود آورنده ناهنجاری ها نخواهد بست.

 

حاشیه نشینی برای شهر اسلامی ننگ است، چرا که خبر از بی عدالتی ساختاری و تبعیض سابقه دار در مدیریت شهر و فراموشی دیرینه مستضعفین در ذهن و عمل برنامه ریزان توسعه شهری است. برای مقابله با حاشیه نشینی، باید به سراغ علت‌هایی رفت که بسیاری اوقات در مرکز شهر و در ساختارها و تصمیمات ناعادلانه و ناکارآمد مدیریتی شهر وجود دارند و باعث جابجایی اولویت‌های شهر شده اند. باید این علت ها را دید، شناخت و اصلاح کرد وگرنه همچنان حاشیه نشینی برجای خواهد بود و گسترش خواهد یافت. لذا حل مسئله حاشیه نشینی، تنها یک فوریت نیست، بلکه هم فوریت است و هم کار زیر بنایی و بلند مدت می خواهد و توقع به حق مردم از مدیران شهری و دغدغه مندان حاشیه شهر، اقدام در هر دو جهت است.

 

با این نگاه، رسیدگی به حاشیه نشینان و برپایی عدالت، جبهه ای از جنگ تمام عیار فقر و غناست که علاوه بر شور و دلسوزی و به میدان آوردن عواطف، تدبیر و کار کارشناسی و جهادی می طلبد و در این زمان که مسئله حاشیه شهر پس از سالها سکوت، به صورت مبارکی مورد توجه قرار گرفته است، اگر نسنجیده به اقدامی دست زد، شاید نتوان تا سال‌ها سخنی از حاشیه شهر به میان آورد؛ و همین دغدغه، ضرورت پرداخت کارشناسی به حاشیه شهر را جدی تر می کند. در این میان تأملات و پرسش‌هایی قابل توجه خواهند بود: مسئله اصلی حاشیه شهر چیست؟ با چه رویکردی به سراغ این فوریت خواهیم رفت؟ اقتصادی؟ امنیتی؟ عمرانی؟ فرهنگی؟ بر اساس چه اطلاعات و آمارهایی رویکرد محوری را انتخاب خواهیم کرد؟ جمع میان اقدام فوری و اقدام دراز مدت و زیربنایی برای حاشیه شهر، چگونه خواهد بود؟

 

 

به کانال سرزمین جاوید بپیوندید : telegram.me/sarzaminjavid